8 kinh nghiệm phòng chống cúm gia cầm của Thái Lan

Thể chế, luật pháp, tổ chức ngành và các biện pháp phòng chống dịch

1. Ban hành pháp luật: Pháp luật của Nhà nước về quản lý ngành chăn nuôi thú y đã được Thái Lan ban hành từ năm 1951, sau đó được sửa đổi, bổ sung vào các năm 1978, 1999 và 2001. Trong đó có 6 đạo luật cơ bản như: Luật Dịch bệnh động vật, Luật Chăn nuôi động vật, Luật Kiểm nghiệm động vật giết mổ và bán thịt v.v… Pháp luật là hành lang pháp lý cơ bản giúp Thái Lan dễ dàng quản lý, tổ chức, giám sát và phát huy hiệu quả khi có dịch bệnh xảy ra. Tại Việt Nam, đến năm 2004 Chính phủ mới ban hành Pháp lệnh Giống vật nuôi và Pháp lệnh Thú y (mới). Như vậy là quá chậm và hơn nữa, đây mới chỉ là Pháp lệnh chứ chưa phải là Luật.

2. Tổ chức ngành Chăn nuôi- thú y: Thái Lan tổ chức quản lý ngành chăn nuôi thú y thành một cơ quan thống nhất với tên gọi Cục Phát triển chăn nuôi (DLD) thuộc Bộ Nông nghiệp và Hợp tác xã Thái Lan. Cơ quan này được tổ chức theo ngành dọc từ Cục Phát triển chăn nuôi xuống đến các cấp tỉnh và huyện... Mô hình tổ chức theo ngành dọc này giúp quá trình chỉ đạo quản lý ngành từ Trung ương đến địa phương được thống nhất, nhanh chóng và thông suốt.

Đây là sự khác biệt cơ bản so với cơ cấu tổ chức tại Việt Nam hiện nay là ngành thú y và chăn nuôi có bốn cơ quan tách biệt. Cấp cơ sở lại do cấp tỉnh quản lý, thậm chí có tỉnh (Hải Dương) cơ quan chăn nuôi thú y cơ sở lại do UBND huyện quản lý. Điều này làm cho việc chỉ đạo, điều hành khó khăn do phải phụ thuộc chính quyền địa phương. Nhiều Sở NN - PTNT hiện nay còn chưa có Phòng Chăn nuôi. Con người, kinh phí hoạt động đều phụ thuộc vào chính quyền địa phương, ngành dọc dù có chức năng là chỉ đạo chuyên môn nhưng rất bị động.

3. Về cơ quan phòng chống dịch cúm: Nhà nước thành lập Uỷ ban Phòng chống dịch cúm do Phó Thủ tướng Chính phủ đứng đầu với các thành viên ở 12 Bộ và thành lập các "đội công tác", "lực lượng đặc nhiệm" là những lực lượng thường trực và chủ động phòng chống dịch. Đặc biệt, việc chống dịch cúm đã được "xã hội hoá": Có khoảng 900 ngàn người làm việc tình nguyện về công tác thú y và y tế phòng chống dịch cúm. Cứ một người phụ trách theo dõi 10 hộ gia đình nhằm thống kê đàn gia cầm, theo dõi, phát hiện, báo cáo tình hình cho cán bộ xã, cán bộ thú y và tham gia xử lý dịch bệnh. Những người này được hưởng khoản "bồi dưỡng" nhỏ mỗi năm hai lần vào các dịp tiêm phòng nói chung, còn chủ yếu là làm việc tự nguyện.

4. Làm tốt công tác tuyên truyền: Thái Lan làm rất tốt công tác thông tin tuyên truyền. Mọi người dân đều được hiểu sâu sắc tác hại kinh tế và ảnh hưởng đến sức khoẻ cộng đồng của dịch cúm. Thái Lan có Luật về kiểm soát sản phẩm trước và sau thu hoạch, như kiểm soát từ cây lúa ít được sử dụng thuốc BVTV hoá học; thức ăn chăn nuôi không được có kháng sinh và chất kích thích sinh trưởng (hóc môn)…

5. Quản lý tốt chăn nuôi, buôn bán, vận chuyển, giết mổ, chế biến: Chăn nuôi Thái Lan chủ yếu là trang trại nên dễ quản lý hơn. Chăn nuôi vịt phải đăng ký với chính quyền và không được di chuyển quá 2 km. (việc cấm chăn nuôi vịt thả rông đã ban hành từ sáu năm nay nhưng chưa được thực hiện triệt để). Thái Lan có tập quán chơi gà chọi, các điểm chọi gà phải đăng ký và quy định ở điểm cụ thể. Việc vận chuyển gia cầm và sản phẩm bắt buộc phải có giấy kiểm dịch của cơ quan thú y nơi xuất phát và nơi nhận hàng. Khi giao hàng xong, phía nhận hàng phải báo lại cho cơ quan thú y nơi xuất phát mới được coi là hoàn thành. Vận chuyển phải hoàn toàn dùng xe chuyên dùng.

6. Việc phối hợp giữa lực lượng thú y với các cấp chính quyền và các ngành trong phòng chống dịch: Chính quyền cấp tỉnh, huyện và cơ quan y tế, hải quan cùng với lực lượng thú y phối hợp với nhau rất chặt chẽ, hợp sức cùng với đội ngũ tình nguyện viên và người dân đã có ý thức cao. Nhờ đó công tác phòng chống dịch rất có hiệu quả, đặc biệt tổn thất về người rất ít. Y tế và thú y là hai cơ quan thường trực phối hợp kiểm tra, chia sẻ thông tin, vật tư, tổ chức phòng chống dịch.

7. Chính sách đền bù và hỗ trợ: Ban đầu Thái Lan cũng lúng túng trong việc đền bù và mức đền bù thấp đã làm dịch bùng phát mạnh. Sau đó, nước này đã nâng mức đền bù thỏa đáng, giải ngân nhanh nên có tác dụng khuyến khích người dân khai báo bệnh dịch và kịp thời tiêu huỷ góp phần khống chế dịch bệnh. Hiện nay, mức đền bù được tính khoảng bằng 75% giá thị trường của gia cầm bị tiêu huỷ. Dưới đây là mức đền bù trong hai năm 2004 và 2005 tại tỉnh Chai Nat. (Xem bảng)

Mức đền bù gia cầm tại tỉnh của Chai Nat năm 2004 và 2005

8. Thái Lan không sử dụng vacxin cúm gia cầm. Họ cho rằng tiêm phòng rất khó quản lý, hiệu quả không cao và do yêu cầu xuất khẩu thịt gia cầm.

Một số tồn tại

Cũng như Việt Nam, Thái Lan chưa hoàn toàn khống chế được dịch cúm, thậm chí vẫn còn nguy cơ cao về dịch cúm gia cầm. Điều này có thể do mấy nguyên nhân sau:

- Các đàn gia cầm trong nông hộ chưa được quản lý, cách ly triệt để. Chăn nuôi vịt vẫn thả đồng tuy không được di chuyển xa nhưng vẫn khó kiểm soát, nhất là ở các vùng sâu, vùng xa.

- Do bảo vệ môi trường tốt nên ở Thái Lan có rất nhiều đàn chim, có thể là nguyên nhân quan trọng làm lây lan phát tán mầm bệnh.

- Trong hai năm bị dịch cúm, nguồn virus bài xuất ra môi trường có khả năng còn tồn tại rất nhiều, nhất là năm 2004, Thái Lan bị dịch cúm nặng nề.

- Việc kiểm soát di chuyển gia cầm ở các vùng biên giới gặp nhiều khó khăn.

(Nguồn tin: NNVN)