4 điều cần biết về đau lưng

Đau lưng không phải là một chứng bệnh

Theo GS Poiraudeau, Trưởng khoa Phục hồi chức năng thuộc Bệnh viện Cochin, Paris, Pháp, đau lưng chỉ đơn thuần là một triệu chứng. Đau lưng thường khởi đầu âm ỉ. Một cảm giác nặng nặng ở vùng giữa sống cổ và bàn toạ. Cảm giác này không kéo dài lâu mà sau đó sẽ chuyển sang thành cơn đau. Đau xảy ra khi cử động và gây trở ngại cho sinh hoạt hằng ngày.

Lưng của chúng ta được cấu tạo bởi 2 phần: cấu trúc cứng là xương sống và cấu trúc mềm là các cơ, dây chằng và sụn. Các thành phần này kết hợp với nhau giúp cho lưng hoạt động bình thường. Theo GS Claude Hamonet thuộc Bệnh viện Henri-Mondor de Créteil, Pháp, tổn thương đầu tiên thường ở cơ và dây chằng, ít khi xảy ra ở đốt sống.

Phẫu thuật thường chưa cần thiết

Trước đây, người ta thường cho rằng cột sống là nguyên nhân đầu tiên của đau lưng và quan niệm đó vẫn còn tồn tại. Thực ra, sự co thắt kinh niên của nhiều cơ, khoảng 20 cơ, bám vào cột sống, đã tạo ra cơn đau do tư thế không phù hợp diễn ra hằng ngày. Theo GS Hamonet, tất cả xuất phát từ sự vận động không thích hợp lưng của chúng ta. Đau lưng cũng có thể xảy ra sau khi khiêng vác nặng hay do vặn mình thái quá. Tuy nhiên, 80% trường hợp không có nguyên nhân rõ ràng. Người ta gọi đó là chứng đau lưng lành tính. Thế nhưng, bác sĩ và bệnh nhân vẫn tự làm khổ mình một cách vô ích khi muốn tìm ra nguyên nhân cụ thể bằng cách chụp X quang hay CT. Điều chắc chắn là chúng ta phải tìm cách loại trừ các nguyên nhân gây bệnh đặc biệt như nhiễm trùng, thấp khớp hay khối u.

Thoát vị đĩa đệm

Thoát vị đĩa đệm rất hiếm khi xảy ra, tỉ lệ dưới 10% của các trường hợp đau lưng. Khi đề cập đến thoát vị đĩa đệm, chúng ta cần biết rằng tổn thương này không liên quan đến cơ hay cột sống mà liên quan đĩa nằm giữa các đốt sống. Đĩa đệm là thành phần chủ yếu của sự vận động của cột sống, nó hoạt động tương tự như cái giảm xóc để bảo vệ cho các đốt sống.

Thành phần cấu tạo chủ yếu của đĩa đệm là sụn, gồm có vỏ bằng chất sợi và nhân bằng gelatin. Thông thường đĩa đệm không vượt ra ngoài phạm vi của đốt sống. Tuy nhiên, trong trường hợp phải chịu áp lực quá lớn thì nó sẽ bị biến dạng. Có nhiều tư thế khiến đĩa đệm bị vỡ. Nguyên nhân thông thường nhất là hậu quả của các cử động lặp đi lặp lại kết hợp với sự bào mòn theo thời gian của tuổi tác. Người ta đã biết rằng lâu ngày thành phần hoá học của vỏ và nhân đĩa đệm sẽ bị biến đổi. Nhất là thiếu hụt hàm lượng nước, yếu tố cần thiết của sự chống đỡ. Thật vậy, cơ chế thoái biến dần dần của đĩa đệm thay đổi theo từng cá nhân. Nguyên nhân khác là chấn thương nặng ở cột sống hay hiếm hơn là bệnh thoái hoá đĩa đệm.

Trong tất cả các trường hợp, cơ chế đều như nhau. Trước tiên là các vết rách vi thể xảy ra trong vỏ sợi mà hậu quả là tạo thành vết nứt. Chất gelatin ở trong nhân sẽ bị rò rỉ và thoát ra khỏi đĩa đệm, tạo thành một cái túi thừa, gọi là thoát vị, có thể thấy được trên hình ảnh X quang. Thoát vị sẽ kích thích các rễ dây thần kinh lân cận. Trên lâm sàng, có 3 vị trí thoát vị thường gặp:

Trong vị trí đầu tiên, thường không gây đau (chiếm 80% trường hợp). Thoát vị chỉ được phát hiện khi chụp X quang. Thông thường nó sẽ tự biến mất theo cơ chế tái hấp thu.

Trong vị trí thứ hai, chiếm 15%, thoát vị gây cơn đau tức thì. Cơn đau thường được gọi là đau thần kinh toạ hoặc đau thần kinh đùi tuỳ theo vị trí kích thích. Các dây thần kinh chịu ảnh hưởng trực tiếp của sự chèn ép và sau đó sẽ gây ra phản ứng viêm do sự phóng thích của các chất kích thích từ đĩa giữa cột sống. Cơn đau xuất hiện ở đùi, cẳng chân và bàn chân. Theo các chuyên gia của Bệnh viện Cochin, đừng “sùng tín” rằng chỉ có phẫu thuật mới xử trí được thoát vị đĩa đệm và chữa lành cơn đau thần kinh toạ. Thật ra chỉ cần dùng thuốc kháng viêm cổ điển đúng bài bản và tập luyện theo liệu pháp vận động thì thoát vị sẽ trở lại bình thường.

Sau cùng, trường hợp thứ ba, đau thần kinh toạ trầm trọng chiếm khoảng 5% thoát vị đĩa đệm. Trong trường hợp này, cần phải can thiệp cấp cứu bằng phẫu thuật thần kinh để xử trí chèn ép thần kinh.

Vân động là liệu pháp tối ưu

Bệnh nhân đau lưng đang tập luyện tại Bệnh viện Cochin, Pháp.

Cách đây vài năm, bác sĩ thường ra y lệnh cho bệnh nhân là “nghỉ ngơi tại giường”. Nhưng bây giờ thì quay 180 độ: “Hãy đứng lên! Và hoạt động”. Không phải ngẫu nhiên mà có sự thay đổi này bởivì qua quá trình thử nghiệm, người ta đã nhận ra những sai lầm trong cách điều trị cũ. Bây giờ các nhà nghiên cứu đã biết rằng việc duy trì hoạt động thể lực là điều kiện tốt nhất để ngăn chặn tiếntrình chuyển sang kinh niên của đau lưng.

Theo GS Serge Poireau của Bệnh viện Cochin, Paris, tính chất kinh niên tất yếu và không lối thoát của đau lưng chỉ là ảo tưởng. Trong phần lớn trường hợp, việc ngừng lao động chỉ tạm thời trong vòng dưới một tuần lễ. Những người trở lại với công việc bình thường là những người vẫn hoạt động chứ không phải nằm nghỉ trên giường. Tuy nhiên, còn khoảng 5 - 10% bệnh nhân vẫn ngưng lao động trong vòng 6 tháng. Như vậy, tính chất kinh niên này biểu thị cho độ nặng của đau lưng. Bởi vì, sự trở lại của công việc liên quan đến thời gian không hoạt động: 50% có khả năng trở lại công việc đối với thời gian 6 tháng không làm việc, 25% nếu kéo dài 1 năm và 0% nếu nghỉ 2 năm. Điều đó minh chứng vận động là liệu pháp tối ưu chứ không phải nghỉ ngơi tại giường.

Nguồn: Thuốc & sức khoẻ, 343, 1/11/2007, tr 28.