Xã hội hóa công tác quản lý môi trường làng nghề

Tuy nhiên, bên cạnh mặt tích cực, làng nghề ở khu vực nông thôn còn tạo ra một lượng chất thải ảnh hưởng đến môi trường sống: chất thải rắn, rác thải, nước thải, bụi công nghiệp... trong khi đó rất ít làng nghề có hệ thống xử lý, thu gom, vận chuyển chất thải, nước thải nên mức độ ô nhiễm môi trường càng cao. Theo một số khảo sát được công bố, mức độ ô nhiễm môi trường hiện nay tại các làng nghề rất đáng lo ngại, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe dân cư nông thôn và ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp.

Với thực trạng ô nhiễm môi trường tại các làng nghề, công tác xã hội hóa (XHH) trong quản lý và bảo vệ môi trường ở khu vực này là cần thiết, vì nó gắn kết được những quyền lợi được hưởng của dân cư ở làng nghề với trách nhiệm và nghĩa vụ của họ đối với môi trường sống. Việc giải quyết các vấn đề môi trường ngày nay được nhận thức rõ ràng không phải là vấn đề của riêng một quốc gia hay một nhóm lợi nào mà vấn đề của toàn thể cộng đồng. Chính vì vậy, công tác XHH hay nói một cách khác chính là sự huy động sự tam gia của cả cộng đồng trong mọi hoạt động bảo vệ môi trường và phát triển bền vững nói chun, cũng như trong lĩnh vực vệ sinh môi trường nói riêng ngày càng được nhiều chính phủ quan tâm. Ở nước ta, với đặc điểm phân bố dân cư vùng nông thôn theo cộng đồng làng xã phân tán, các làng nghề sản xuất nhỏ lẻ, trình độ sản xuất thấp, chăn nuôi gia súc, gia cầm chủ yếu theo quy mô hộ gia đình. Do vậy vấn đề quản lý các nguồn phát thải, cũng như giảm thiểu phát thải tại nguồn (tại từng hộ gia đình) đóng vai trò hết sức quan trọng. Nếu từng thành viên của cộng đồng, từng gia đình không tham gia vào công tác vệ sinh môi trường, việc thực hiện các mục tiêu về vệ sinh môi trường ở khu vực này khó có thể trở thành hiện thực. Do vậy, việc XHH trong quản lý và bảo vệ môi trường là rất cần thiết, nó huy động được tất cả các thành viên cùng tham gia bảo vệ môi trường, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, đồng thời giúp Nhà nước tăng được hiệu lực quản lý và hiệu quả kinh tế trong vấn đề bảo vệ môi trường.

Một giải pháp XHH công tác quản lý môi trường làng nghề ở nông thôn:

Cần phân cấp cụ thể trong quản lý môi trường đế cấp xã, thôn, cụm dân cư, trong đó quy định rõ trách nhiệm quyền hạn của các cấp à rất quan trọng, làm cơ sở cho các tổ chức, cá nhân trong cộng đồng có thể phát huy nội lực và điều kiện cụ thể ở từng địa phương để tham gia quản lý môi trường, cũng như đa dạng hóa các hoạt động bảo vệ môi trường nông thôn.

Nâng cao vai trò và sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường thông qua việc tăng cường công tác phổ biến thông tin môi trường cho cộng đồng. Chìa khóa cho việc huy động quần chúng tham gia tích cực và hiệu quả trong các hoạt động bảo vệ môi trường chính là cung cấp, phổ biến cho họ những thông tin về các vấn đề môi trường đang xẩy ra ở nơi mà họ đang sinh sống. Quan điểm về cách tiếp cận mới này hiện đã được thực hiện ở nhiều nước trên thế giới, kể cả những nước kinh tế phát triển như Mỹ, Tây Âu và những nước đang phát triển nhanh chóng như Trung Quốc, Ấn Độ và đã thu được những thành công đáng ghi nhận.

Cung cấp cho cộng đồng ở làng nghề các thông tin về những giải pháp công nghệ xử lý chất thải phù hợp với điều kiện kinh tế và tập quán sản xuất của địa phương để họ có thể tự làm tự tổ chức thực hiện (thông qua tập huấn chuyển giao kỹ thuật hay tham quan các mô hình thử nghiệm). Hướng dẫn tổ chức các mô hình quản lý – xử lý các nguồn chất thải đặc biệt chú trọng đến hướng tiếp cận coi các nguồn thải là tài nguyên cần được tái tạo ra sản phẩm phục vụ lại cho sản xuất, sinh hoạt nếu có thể.

Hướng dẫn cộng đồng xây dựng các hương ước, quy định, cam kết của các hộ gia đình trong việc giữ gìn vệ sinh môi trường mà nội dung chủ yếu đã được thông qua các tổ chức đoàn thể ở địa phương.

Cần vận dụng và xây dựng cơ chế tài chính, để tạo thành hành lang pháp lý thuận lợi, nhằm sử dụng các quỹ môi trường hiện có tại địa phương một cách hiệu quả, hoặc cần thiết phải xây dựng các định mức đóng góp của cộng đồng để duy trì hoạt động của các tổ chức công trong bảo vệ môi trường như các hợp tác xã môi trường, tổ môi trường...

Thực hiện tốt công tác thông tin, tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của mọi người dân trong làng, xã về bảo vệ môi trường, giữ gìn vệ sinh môi trường sống nơi họ ở dưới nhiều hình thức khác nhau.