Về quy hoạch giao thông Hà Nội đến năm 2020 gắn bó với định hướng Hà Nội mở rộng và quy hoạch vùng Thủ đô thời hội nhập

Quy hoạch giao thông Hà Nội đến năm 2020

Quy hoạch này được Bộ GTVT thông qua năm 2002 về tổng thể trên cơ sở điều chỉnh Định hướng Quy hoạch mở rộng Hà Nội dự kiến lấy Hồ Tây và Trục chính sông Hồng làm lõi Trung tâm phát triển. Quy hoạch giao thông Hà Nội (QGH) trở thành bộ khung giao thông làm nền cho đô thị Hà Nội mở rộng.

Hiện nay, TP Hà Nội có 912,8 km2 diện tích tự nhiên, dân số 3,45 triệu người có hộ khẩu và khoảng 2 triệu dân lưu trú thường xuyên, có 14 đơn vị hành chính trực thuộc gồm 9 Quận, 5 Huyện. QGH về lâu dài phải sớm có trước 1 bước mới đáp ứng tình hình phát triển.

Về tổng thể QGH đến năm 2020, có thể tóm tắt như sau:

Nguyên tắc chungcủa QGH là đất xây dựng là cơ sở hạ tầng (CSHT) GT bao gồm giao thông động và giao thông tĩnh phải chiếm tỷ lệ bình quần 20 - 25% đất đô thị (hiện nay là 7%). Việc đầu tư cho GTVT phải được coi là một trong những trọng điểm đầu tư về CSHT. Phấn đấu thúc đẩy giao thông công cộng đến năm 2010 đạt 30% (hiện nay là 20%), đến năm 2020 là 55 - 60% nhu cầu đi lại của cư dân theo dự kiến ở đô thị lớn.

Đối với đường bộ(ĐB)

- Cải tạo nâng cấp các quốc lộ hướng tâm ( 1, 2, 3, 5, 6, 18, 32 đường Láng – Hoà Lạc) khoảng 210 km, làm đường cao tốc (song hành QL lớn) thành tuyến đường 4 - 6 làn xe. Hoàn chỉnh đường Vành đai I, cải tạo Vành đai II dài 41 km (trong đó có phần đường phía Namsông Hồng), làm đường Vành đai III dài 65 km ( trong đó có hoàn thiện phần đường phía Đông và Nam Vành đai III), đường Vành đai IV dài 125 km được mở rộng và xây mới. Từng bước xây dựng đoạn đường Vành đai V liên kết các đô thị vệ tinh quanh Hà Nội với độ dài 295 km. Chú trọng cải tạo xây dựng mới các trục chính đô thị dài 125 km cùng các nút giao thông với 53 nút giao thông lập thể. Trục chính đô thị rộng 50 - 80 m. Tổng độ dài đường bộ là 1676 km.

- Xây dựng 7 bến xe tải liên tỉnh diện tích là 44 ha, làm 6 bến xe khách liên tỉnh khoảng 28 ha. Xây bến xe khách nội đô tại Long Biên, Giáp Bát, Mỹ Đình, Kim Mã, Đền Lừ… ngoài ra làm thêm các trạm đỗ xe gần khu dân cư đô thị. Tổng diện tích dành cho giao thông tĩnh là 938,7 ha.

Đối với đường sắt (ĐS)

- Có 6 tuyến đường sắt: hướng tâm ( 44 km), xuyên tâm ( 24,6 km) sau năm 2010 dự kiến mở thành đường sắt đôi.

- Hoàn chỉnh đường sắt vành đai theo tiêu chuẩn đường sắt đôi có khổ đường lồng 1,435 mm với khổ đường 1000 mm. Tuyến đường sắt xuyên tâm dài 24,6 km sẽ được xây dựng kết cấu đi trên cao vừa là đường sắt quốc gia, vừa là đường sắt đô thị.

- Xây dựng các ga khách đầu mối tại Phú Diễn, Yên Viên, Cổ Bi, Ngọc Hồi, ga hàng hoá Bắc Hồng, Yên Viên, Cổ Bi, Ngọc Hồi. Ga Hà Nội trở thành ga trung tâm trung chuyển hành khách đối với các dịch vụ đa năng. Có 81,5 dựng đường sắt đôi vành đai. Đường sắt đô thị 167,1 km ở 8 tuyến chính. Tổng nhánh đường sắt đô thị dài 150 km.

Đối với đường sông

- Luồng tàu sông Hồng đoạn Hà Nội rộng 150 m cho 4 làn, độ sâu chạy tàu tối thiểu 2,5 - 3,6 m. Đối với sông Đuống, độ sâu là 2,5 m, luồng tàu rộng 50 m cho 2 chiều. Nạov ét cải tạo hoàn chỉnh tuyến sông đến tận Cửa Đáy và Lạch Giang để ổn định thế sông theo quy hoạch. Xây mới và nâng cấp công trình bảo vệ bờ từ cầu Thăng Long đến cầu Thanh Trì và tiến hành kè bảo vệ các đoạn còn lại. Ở Hà nội có 7 cảng và bến sông Hồng và 2 cụm trên sông Đuống, chiếm diệnh tích 109 ha.

Đối với sân bay

Xây dựng sân bay Nội Bài thành sân bay Quốc tế, sân bay Gia Lâm là sân bay nội địa, sân bay Bạch Mai là sân bay quân sự. Sân bay Miếu Môn được dự bị xây dựng để hỗ trợ Nội Bài.

QGH ở 2 phía sông Hồng

Tập trung vào một số cầu chủ yếu khu vực Hà Nội. Nếu tính gộp cả 2 cầu Thăng Long và Chương Dương đã làm hoàn chỉnh thì Hà Nội sẽ có 11 cầu vượt qua sông Hồng, cầu Long Biên theo dự án mới sẽ trở thành cầu đô thị, cầu Thanh Trì đã thông xe. Cầu Vĩnh Tuy khởi công đầu năm 2005, nếu kể cầu này với 6 cầu đường sắt khác sẽ xây mới, có tổng cộng độ dài cầu 18 km theo mặt cắt ngang 6 - 8 làn xe. Riêng phần 2 cầu đường sắt đôi sẽ làm dài khoảng 8 km.

Trên đường Vành đai II, vượt sông Hồng có cầu Nhật Tân sẽ làm và cầu Vĩnh Tuy. Cầu Thanh Trì vượt sông trên đường vành đai III. Cầu Thượng Cát, Cầu Mễ Sở sẽ làm và cầu qua sông Đuống trên đường Vành đai IV. Còn trên đường Vành đai V có cầu Vĩnh Thịnh sẽ làm, cầu Yên Lệnh đã làm và các cầu sông Đuống sẽ làm. Tổng số sẽ có 10 cầu bắc qua sông Đuống. Hiện nay đã có 3 cầu: Đuống, Phù Đổng và cầu Hồ ( QL 38), cần làm tiếp 5 cầu đường bộ tương ứng với các đường vành đai theo quy hoạch. Các mặt cắt cầu đảm bảo 6 - 8 làn xe và độ dài cầu khoảng 3 km. Ngoài ra còn 3 km cầu đường sắt đôi. Các cầu qua sông Đuống và cầu lớn vượt sông Hồng như cầu Thượng Cát, cầu Mễ Sở sẽ được tập trung xây dựng từ 2010 trở đi.

QGH đến năm 2010 như thế đã tạo ra hình hài của đô thị Hà Nội mở rộng. Bước đầu, nó tạo ra định hướng phát triển không gian cho Hà Nội ( ngay từ năm 2002 trước đây đã dự kiến đúng đắn như vậy).

Định hướng Hà Nội mở rộngtrên cơ sở tham khảo QGH đã nêu ở trên

Quá trình nhận thức và tư duy về vấn đề này của Hà Nội đã trải qua các bước mở rộng không gian để đáp ứng nhu cầu thực tiễn như sau:

- Khi tiếp quản năm 1954, Hà Nội cũ có diện tích 152 km ²gồm 4 quận nội thành với 34 khu phố có 37 vạn dân và 4 huyện ngoại thành có 45 xã và 16 vạn dân.

- Tháng 4 - 1961, Quốc hội khoá II kỳ họp thứ 2 đã quyết định mở rộng Hà Nội lần thứ nhất với diện tích 584 km ²và có 91 vạn dân.

- Tháng 12 - 1978, Quốc hội khoá VI kỳ họp thứ 4 đã quyết định mở rộng Hà Nội lần thứ 2 với diện tích 2136 km ², có số dân là 2,5 triệu người với 4 khu phố nội thành, 11 huyện ngoại thành và 1 thị xã.

- Tháng 9 - 1991, Quốc hội khoá VIII kỳ họp thứ 9, đã điều chỉnh lần thứ 3 diện tích Hà Nội rút còn 294 km ², có 4 quận nội thành và 5 huyện ngoại thành để tăng cường quản lý tốt hơn.

- Năm 2005, Hà Nội đã có gần 3,2 triệu người, với mật độ 3450 người/ km ². Tình hình đã bức xúc do nạn ùn tắc giao thông đô thị và tai nạn giao thông. Với tốc độ đô thị hoá nhanh, mỗi năm Hà Nội xây dựng được hơn 1 triệu m2 nhà. Mới có 5 năm qua Hà Nội đã mở ra hơn 40 khu đô thị mới. Hiện nay đầu tư nước ngoài vào Hà Nội tăng lên ngày một nhiều. Bởi vậy mở rộng Hà Nội trở thành yêu cầu cấp thiết để thu hút đầu tư khi hội nhập. Quỹ đất Hà Nội mở rộng phải đáp ứng tăng phù hợp với xây dựng giao thông và đô thị thời kỳ mới.

- Tháng 5 - 2008 Quốc hội, khoá XII kỳ họp thứ 3 đã định hướng là: Phải xây dựng Thủ đô Hà Nội đa chức năng, trọng yếu là Trung tâm lớn của Quốc gia về chính trị - hành chính phải gắn liền với văn hoá, giáo dục, khoa học, kinh tế và đối ngoại, là trung tâm du lịch và giao dịch quốc tế, nơi diễn ra các sự kiện lớn của thế giới. Đây là tầm nhìn được xác định từ Hiến pháp 1945, Hiến pháp sửa đổi 1992. Trên cơ sở Pháp lệnh Thủ đô, Nghị quyết 15 của Bộ Chính trị cần có tầm nhìn lâu dài để xây dựng Thủ đô của một quốc gia tương lai có 100 triệu dân ( và có thể ổn định ở mức 120 - 130 triệu dân) có tầm cỡ khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.

Quốc hội đã biểu quyết nhất trí định hướng mở rộng địa giới Hành chính Hà nội. Phương án 1 được chọn trong 5 phương án đệ trình. Thủ đô Hà Nội mở rộng bao gồm Hà Nội hiện tại hợp nhất với toàn bộ tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh ( Vĩnh Phúc) và 4 xã: Đông Xuân, Tiến Xuân, Yên Bình, Yên Trung của huyện Lương Sơn ( Hoà Bình). Như thế là thoả ý nguyện của bác Hồ là xây dựng Thủ đô được “to đẹp hơn, đàng hoàng hơn”.

Sau khi có định hướng mở rộng địa giới sẽ tiến hành công tác Quy hoạch Hà Nội mở rộng. Dự kiến sau 2 năm, Nhà nước sẽ duyệt Quy hoạch này.

Nếu xem xét kỹ QGH đến năm 2020 như ở trên, ta thấy đã tạo ra tiền đề tốt cho sự phát triển đô thị để có định hướng Hà Nội mở rộng ngày nay. Trong xu thế phát triển, Thủ đô Hà Nội mở rộng có 29 đơn vị hành chính cấp quận, huyện; 575 cấp xã, phường, thị trấn. Với tầm nhìn 2050, dân số Hà Nội dự kiến khoảng 10 - 12 triệu người ( có thể tương đương 10% dân số cả nước). Thủ đô đã mở rộng, diện tích tăng khoảng 4 lần so với Hà Nội hiện tại. Diện tích Hà Nội mở rộng sẽ là 3324,92 km ², dân số gần 6 triệu người. Phía Đông giáp Bắc Ninh, Hưng Yên, phía Tây giáp Hoà Bình, Phú Thọ, phía Nam giáp Hà Nam, phía bắc giáp Thái Nguyên, Vĩnh Phúc. Hiện nay, trong 100 thành phố lớn nhất thế giới thì có khoảng 16 - 17 Thủ đô hoặc thành phố đã có diện tích trên 3000 km ². Như thế việc mở rộng Hà Nội phù hợp với xu thế phát triển chung của đô thị lớn thế giới.

Quy hoạch xây dựng Vùng Thủ đô Hà Nội tới năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2050

Thủ tướng vừa có Quyết định số: 490/QĐ-TTg ngày 5/5/2008 phê duyệt Quy hoạch xây dựng Vùng Thủ đô Hà Nội đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2050. Mục tiêu đến năm 2020, Vùng Thủ đô Hà Nội sẽ trở thành khu vực kinh tế tổng hợp lớn của Quốc gia cũng như của Châu Á - Thái Bình Dương. Đây là bước tiến mới.

Vùng Thủ đô Hà Nội bao gồm toàn bộ ranh giới hành chính của Hà Nội mở rộng cộng thêm 7 tỉnh liên quan: Hà Tây ( hợp nhất Hà Nội hiện tại), Vĩnh Phúc, Hưng Yên, Bắc Ninh, Hải Dương, Hà Nam và Hoà Bình trải rộng trên tổng diện tích 13.436 km ²có bán kính ảnh hưởng rộng lớn từ 100 - 150 km. Tầm nhìn năm 2050, dự kiến dân số toàn vùng Thủ đô ( Hà Nội mở rộng gắn với các tỉnh lân cận) khoảng 18 - 18,2 triệu người. Lúc đó, bình quân diện tích đất đô thị sẽ là 115 m2/người: Vùng này trở thành vùng đô thị đa cực tập trung trong đó Thủ đô Hà Nội là đô thị cốt lõi, làm đô thị hạt nhân. Phần đô thị hạt nhân chính là diện tích Hà Nội mở rộng như đã nêu chi tiết ở phần trên.

Vùng phụ cận tiếp giáp với đô thị hạt nhân ( nằm trong bán kính 30 - 50 km) là vùng hỗ trợ lan toả sự phát triển của Hà Nội mở rộng ra với các tỉnh lân cận, chủ yếu là vành đai xanh có làng nghề truyền thống, tiểu thủ công nghiệp và đa dịch vụ du lịch sinh thái, văn hoá… vùng phát triển đối trọng ( nằm tiếp theo ở trong phạm vi 30 - 60 km) sẽ hình thành ra 3 phân vùng lớn nổi bật nối các trung tâm tỉnh lỵ. Ba phân vùng này sẽ là các trung tâm phát triển. Hà Nội mở rộng sẽ có 3 khu vực đô thị lớn: ở phía Bắc, phía Nam và phía Đông sông Hồng. Các đô thị tỉnh làm đô thị trung tâm phát triển là Bắc Ninh, Phủ Lý và Hưng Yên. Riêng TP. Hải Dương sẽ trở thành đô thị cấp vùng.

Quy hoạch giao thông Hà Nội điều chỉnh đến năm 2020 và định hướng tới 2050

Hiện nay đã có QGH đến năm 2020. Trước tình hình mới, Hà Nội mở rộng địa giới hành chính Thủ đô ( 5 - 2008) và Quy hoạch xây dựng vùng Thủ đô đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2050 có diện tích trên 13.000 km2 với dân số sẽ trên 18 triệu người, theo chúng tôi QGH phải điều chỉnh cho phù hợp hơn đến năm 2020. Hiện nay tình hình lạm phát, vật giá leo thang, việc cắt giảm hạng mục để đầu tư tập trung vào công trình có trọng tâm, trọng điểm nhằm đạt hiệu quả là bức thiết.

Ở giai đoạn đầu hiện đã xác định có 27 chương trình cần tập trung vào. Chúng tôi cho rằng phạm vi xây dựng cơ sở hạ tầng phải phục vụ tốt trong những năm tới như:

- Cải tạo, nâng cấp vững xây dựng mới các tuyến đường cao tốc qua Hà Nội, đường nối đường Hồ Chí Minh qua Thủ đô, đường vành đai cao tốc trong vùng ở giai đoạn I.

- Mở rộng các tuyến Quốc lộ hướng tâm như: QL 2, 3, 32… đường đến hệ thống vành đai sinh thái Vùng Thủ đô; Nghĩa trang Mai Dịch 2, nghĩa trang Sinh thái…

- Dự án khôi phục làm sống lại dòng sông Đáy, làm cống Tắc Giang, nạo vét sông Châu Giang, sông Nhuệ, dự án Ngũ huyện Khuê, Bắc Hưng Hải, dự án kè các khu vực sạt lở ở hai bên bờ sông Hồng, dự án xây dựng lại hệ thống cống bao nước bẩn để xử lý hoàn chỉnh (trước khi đổ ra hệ thống tiêu thoát chính của Hà Nội)..

Chúng tôi nhận thấy giao thông công cộng ( GTCC) phải là nền tảng của giao thông đô thị có vận lượng lớn, nhanh, giá rẻ trong bối cảnh đô thị lớn Hà Nội mở rộng. Khi xác định đây là đô thị hạt nhân của vùng Thủ đô Hà Nội thì phải có GTCC gắn bó với nó, nếu không có tình trạng ùn tắc giao thông và tai nạn giao thông vẫn tiếp diễn. Bởi vậy trong QGH điều chỉnh đến 2020 nhất thiết phải có quy hoạch GTCC cơ bản làm tiền đề cho vùng Thủ đô đến năm 2050. Trước hết, là quy hoạch đường sắt ngầm đô thị cần phải được sớm triển khai.

Trước mắt, chúng tôi được biết QGH đến năm 2020 có nhu cầu dự kiến tới gần 13 tỷ USD do Bộ Xây dựng trình Chính phủ để thẩm định vào năm 2008. Trong đó, vốn cho các dự án đường bộ là 78 ngàn tỷ đồng, đường sắt là 98 tỷ đồng, đường thuỷ là 27 ngàn tỷ đông, sân bay 8 ngàn tỷ đồng, quản lý giao thông và an toàn giao thông là 3,8 ngàn tỷ đồng, còn khoảng ½ ngàn tỷ đồng cho công tác tăng cường thể chế chính sách. Nếu làm được vậy, Hà Nội mở rộng theo chúng tôi, sẽ có diện mạo đổi mới hơn về GTVT nhất là về đường bộ, đường sắt để xứng đáng là Thủ đô ngàn năm văn hiến được Quốc tế đánh giá xứng đáng là “Vì hoà bình”, “anh hùng” cả trong xây dựng thời hội nhập.