Ứng dụng công nghệ điện hóa khử trùng và khử mùi chuồng trại chăn nuôi

Trong thực tế, loại hình chăn nuôi ở nước ta có quy mô nhỏ mang tính tự phát với vốn đầu tư ít và hệ thống cung cấp hóa chất thú y chưa hoàn chỉnh nên những quy định và khuyến cáo của các cơ quan quản lý ngành thú y về phun thuốc khử trùng tiêu độc chuồng trại chưa được thực hiện đầy đủ và nghiêm túc, ảnh hưởng lớn đến hiệu quả của công tác phòng trừ bệnh dịch.

Ô nhiễm không khí do mùi chăn nuôi phát thải cũng ngày càng trở thành vấn đề cấp thiết. Ngày nay ở nhiều vùng đồng bằng không hiếm các trại nuôi trên dưới 1000 lợn hoặc trên 10 gia cầm. Theo chiều gió, mùi hôi của các trại này có thể cảm thấy ở khoảng cách trên 5 km. Tại nhiều địa phương đã phát sinh mâu thuẫn giữa những người chăn nuôi và những nhà không chăn nuôi ở mức độ căng thẳng, cần có sự can thiệp của chính quyền.

Các kết quả nghiên cứu và thử nghiệm thực tế trong quá trình thực hiện nhiều đề tài, dự án cấp Nhà nước, cấp Bộ do Viện Công nghệ môi trường (Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam) kết hợp với các cơ quan của Bộ NN&PTNT thực hiện từ năm 2002 đến năm cho thấy tiềm năng và hiệu quả của việc ứng dnjg các chất khử trùng và khử mùi với thành phần chính là Clo hoạt tính được điều chế từ nước muối bằng các phương pháp điện hòa. Những giải pháp này trên thế giới đã được thừa nhận và áp dụng từ rất lâu trong công tác vệ sinh thú y chăn nuôi. Đó là dung dịch Hypoclorit Natri với tên gọi thuông dụng là nước Gia ven và dung dịch hoạt hóa điện hóa Anolit. Nước Gia ven đã được dùng để khử trùng nước sinh hoạt từ trên 100 năm nay và được dùng rất phổ biến trong y tế để khử trùng môi trường và vật dụng trong cơ sở khám chữa bệnh, trong nuôi trồng và chế biến thủy sản, trong bảo quản rau quả tươi... Dung dịch hoạt hóa điện hóa Anolit do người Nga tìm ra cách điều chế từ năm 1972 và được đưa vào ứng dụng nhiều trong y tế, chăn nuôi, bảo quản rau quả, chế biến thực phẩm... Hiệu quả ứng dụng của các chất kể trên trong công tác khử trùng tiêu độc môi trường chăn nuôi và giết mổ ở nước ta rất lớn. Chúng được dùng để khử trùng nước cấp, nước thải của trại chăn nuôi.

Khử trùng máng ăn, dụng cụ đựng và chuyên chở thức ăn vì những dụng cụ này rất dễ bị nhiễm khuẩn từ phần trên nền chuồng. Các chất này còn có tác dụng khử trùng và khử mùi trong không khí. Trong các chuồng nuôi kín mật độ vi khuẩn rất cao (có trường hợp cao hơn ở ngoài chuồng tới trên 50 lần), mật độ các khí sinh mùi hôi như Amoniac, Sunphua hydro thường cao hơn ngoài chuồng trên 10 lần. Nền chuồng nuôi bằng bê tông hoặc xây gạch thường xuyên bị nhiễm bẩn do phân nên cần được khử trùng định kỳ sau khi rửa sạch bằng nước. Để làm được việc này cần hóa chất có khả năng diệt nhiều vi khuẩn gây bệnh. Chi phí thuốc sát trùng cao hạn chế việc thường xuyên khử trùng nền chuồng nuôi.

Các dung dịch hoạt hóa điện hóa Anolit và Catolit được ứng dụng trong chăn nuôi công nghệ cao trên thế giới từ những năm 1990 và ngày càng được sử dụng rộng rãi ở các nước có ngành chăn nuôi phát triển để khử trùng, khử mùi và phòng chống một số bệnh dịch đồng thời kích thích tăng cường vật nuôi.

Anolit và catolit được sản xuất từ nước muối hàm lượng 5 g/l. Anolit là hợp chất bao gồm trên 10 chất có tính năng khử trùng cao gốc Clo và oxy. Thành phần sát trùng chủ yếu trong Anolit là axit Hypocloro (HOCl), chất sát trùng mạnh hơn Hypoclorit Natri.

Khác với nước Gia ven, Anolit có độc tính thấp hơn, mức độ thân môi trường cao hơn nên có thể dùng cho vật nuôi uống, chữa bệnh ỉa chảy cho lợn con và cho bê, dùng để khử trùng không khí chuồng nuôi hàng ngày... Mặt khác, do Anolit là hợp chất của nhiều chất sát trùng với thành phần thay đổ nên khả năng vì sinh vật thích ứng được với Anolit rất khó xảy ra. Nhiều nước như Hoa Kỳ, Nga, Anh đã có bằng sáng chế về sử dụng Anolit và Catolit trong chăn nuôi.

Anolit dùng để phun khử trùng không khí trong chuồng nuôi khi có mặt vật nuôi bên trong với lượng sử dụng là 1 lít cho 5 m2 diện tích. Nếu nền chuồng đã được rửa sạch khỏi các chất hữu cơ thì các hạt dung dịch khử trùng không khí rơi xuống sàn có tác dụng khử trùng chăn nuôi. Khử trùng sàn chuồng bằng bê tông, gạch... bằng cách phun Anolit pha loãng 2 lần với liều lượng sử dụng 1 ít cho 5 m2.

Catolit có tính kiềm dùng cho vật nuôi uống thay cho nước bình thường, có tác dụng tăng trọng vật nuôi, giảm chi phí thức ăn khoảng 3 - 5%.

Sử dụng dung dịch hoạt hóa điện hóa nuôi lợn sẽ tăng chi phí hàng ngày cho 1 con lợn lên khoảng 15 - 20 đồng. Nếu tính cả khấu hao thiết bị thi chí phí tổng cộng dùng dung dịch hoạt hóa điện hóa cho 1 con lợn là 40 - 50 đồng trong một ngày.

Hiện có trên 30 trại chăn nuôi ở Việt Nam (chủ yếu ở miền Bắc) sử dụng thiết bị ECAWA, Bộ NN&PTNT đã trang bị 8 thiết bị này cho 8 trại giữ giống gia cầm gốc trên cả nước để sản xuất dung dịch Anolit và Catolit. Viện Công nghệ môi trường sưu tập được trên 1000 công trình khoa học trên thế giới về ứng dụng của các dung dịch này trong sản xuất và đời sống, trong đó phần lớn là về chế biến, bảo quản thực phẩm và chăn nuôi.

Tuy dung dịch hoạt hóa điện hóa có tác dụng hỗ trợ phát triển chăn nuôi song việc áp dụng rộng rãi các chế phẩm này trong chăn nuôi ở nước ta gặp không ít trở ngại. Bởi người chăn nuôi phải bỏ vốn đầu tư thiết bị sản xuất chế phẩm và việc vận hành đòi hỏi người sử dụng phải có những kiến thức và kỹ năng nhất định. Trong tình hình cần có phương tiện phổ cập để khẩn trương chống bện dịch, Trung tâm Phát triển công nghệ cao đã nghiên cứu và chế tạo thành công thiết bị WATERCHLO sản xuất dung dịch Hypohlorit Natri là chế phẩm khử trùng quen thuộc đã được sử dụng trên 100 năm nay trên phạm vi toàn thế giới. Nhìn chung, về lợi ích mang lại cho chăn nuôi nước Gia Ven không bằng được Anolit song do ưu điểm giá thành rẻ và quy trình vận hành thiết bị rẻ và quy trình vận hành thiết bị đơn giản hơn nên trước mắt các nhà chăn nuôi nhỏ có thể trang bị WATERCHLO để tăng cường công tác phòng chống dịch bệnh của mình.

Dung dịch Hypochlorit Natri được Bộ NN & PTNT Hoa Kỳ khuyến cáo là 1 trong 5 loại chất khử trùng phòng bệnh lở mồm long móng hiệu quả nhất từ năm 2001. Đây là chất oxy hóa mạnh có tác dụng tiêu diệt hầu hết các chủng vi khuẩn, virut, nấm gây bệnh và cả tảo sợi mảnh và một số loại giun. Chỉ có một số loại nha bào có sức đề kháng cao cần phải sử dụng Hypochlorit Natri nồng độ cao và thời gian tiếp xúc lâu mới diệt được. Đặc biệt nó rất nhạy cảm với các chủng virut - cùng tác dụng khử virut tương đương nó được dùng với nồng độ nhỏ hơn nồng độ của các chất khử trùng gốc iot, phenol, glutaraldehit hàng trăm lần. Nó thích hợp dùng để khử trùng nước uống cho vật nuôi, khử trùng nước uống cho vật nuôi, khử trùng các dụng cụ sản xuất trong chăn nuôi, môi trường xung quanh chuồng nuôi, môi trường xung quanh chuồng nuôi và khử trùng không khí cũng như nền chuồng nuôi.

Chi phí khử trùng nước và chuồng trại bằng công nghệ này tính cho 1 con lợn là 10 đồng, còn cho 1 con gia cầm là 1 đồng.