Tư vấn, phản biện sẽ ngày càng chuyên nghiệp

Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) được tôn trọng chính bởi sự độc lập, khách quan và khoa học của nó. Bởi vậy, hoạt động này cần được nâng cao và đảm bảo tính chuyên nghiệp, chuẩn mực hơn nữa.

Đây là khẳng định của TS Trần Việt Hùng, Phó Chủ tịch VUSTA .

Mặt mạnh cần khai thác

- Ông có nhận xét gì về hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội (TVPB&GĐXH) của VUSTA?

- Hoạt động TVPB&GĐXH thời gian qua đã được lãnh đạo Đảng, Quốc hội, Chính phủ đánh giá là mặt mạnh của VUSTA. Thực tế chứng minh rằng: nhiều công trình cấp quốc gia, chương trình phát triển kinh tế xã hội địa phương, phát triển ngành… đã được Liên hiệp hội từ Trung ương đến địa phương tư vấn, phản biện khách quan và có hiệu quả. Tuy nhiên, hoạt động phản biện thời gian qua chưa thực sự đặt đúng tầm của nó.

- Có ý kiến cho rằng, hoạt động này chưa thực sự đáp ứng mong mỏi của xã hội. Ông có đồng tình với ý kiến này?

- Lãnh đạo VUSTA và bản thân tôi chưa thoả mãn với kết quả của hoạt động TVPB&GĐXH do VUSTA thực hiện trong thời gian qua. So với trước kia, hoạt động TVPB&GĐXH đã đạt được tiến bộ đáng kể.

Thực tế này cũng nói lên sự tôn trọng của Chính phủ và sự lắng nghe của Quốc hội đối với các ý kiến tư vấn, phản biện của các nhà khoa học. Tuy nhiên, nếu không có một cơ chế rõ ràng mà chỉ mang tính chất hỗ trợ, thì sẽ đặt các nhà khoa học vào thế bị động, chất lượng tư vấn, phản biện khó cao.

Tôi muốn nhấn mạnh, phản biện của VUSTA có đặc điểm: trong phản biện có tư vấn và trong tư vấn có cơ sở lý luận khoa học. Vì vậy, muốn có cơ sở khoa học không đơn thuần chỉ dựa vào tầm hiểu biết của các nhà khoa học mà còn phải có tư liệu từ chính các cơ quan xây dựng dự án. Nhưng do chưa có cơ chế rõ ràng về việc này, nên một số cơ quan khi được Chính phủ đề nghị giao cho VUSTA phản biện, họ cung cấp rất ít tài liệu, hoặc yêu cầu trong thời gian rất gấp buộc phải có ý kiến. Với những trường hợp như vậy, dù có làm việc hết công suất, chúng tôi vẫn chưa thấy hài lòng và vẫn băn khoăn.

- Vậy có cách nào để khắc phục những hạn chế này, thưa Tiến sĩ?

- Sắp tới khi xây dựng được dự án về TVPB&GĐXH, trong đó có cơ chế để VUSTA có thể chủ động tham gia phản biện dự án lớn, dự án đầu tư dài hạn, dự án luật trình Quốc hội… thì tôi tin hoạt động này sẽ được nâng lên và có tác dụng tốt hơn.

Được tôn trọng bởi sự khách quan, khoa học

Vẫn còn nhiều tranh luận về trục Thăng Long khi bàn về mở rộng Hà Nội. (Ảnh: BN)

- Cũng có ý kiến cho rằng, hoạt động TVPB&GĐXH của VUSTA chưa thực sự độc lập. Ông nghĩ sao về điều này?

- Tôi có thể khẳng định hoạt động tư vấn, phản biện của VUSTA được tôn trọng chính bởi tính độc lập, khách quan và khoa học của nó. VUSTA là một tổ chức chính trị-xã hội, tập hợp đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ của cả nước, hoạt động tư vấn, phản biện của VUSTA là hoạt động tư vấn, phản biện xã hội, phi lợi nhuận vì vậy không chịu một sức ép nào cả. Đây là một căn cứ, một kênh thông tin để tổ chức được tư vấn, Quốc hội, Chính phủ, cân nhắc trước khi quyết định.

- Một số người cho rằng, nhiều đơn vị xây dựng dự án lấy ý kiến của VUSTA chỉ để “lấy lệ”, hợp thức hóa khi trình Chính phủ. Theo ông điều này có đúng không?

- Cũng có thể có chủ đầu tư có ý như vậy. Nhưng VUSTA không làm như vậy. Nếu được đề nghị phản biện, chúng tôi phải làm đến nơi đến chốn và đưa ra các ý kiến độc lập của mình. Vì vậy, có những dự án đưa ra với thời gian rất gấp, chúng tôi đã từ chối đưa ra ý kiến tư vấn, phản biện.

- Chính phủ sẽ hỗ trợ gì để hoạt động TVPB&GĐXH của VUSTA ngày càng mạnh hơn?

- Tại buổi làm việc mới đây với lãnh đạo VUSTA, Thủ tướng Chính phủ đã đánh giá cao hoạt động TVPB&GĐXH của VUSTA. Thủ tướng đã đưa ra các giải pháp cụ thể để triển khai Chỉ thị 42-CT/TW dưới góc độ của Chính phủ. Ví dụ, Thủ tướng sẽ ban hành Chỉ thị hướng dẫn các địa phương triển khai Chỉ thị 42-CT/TW.

Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của các Liên hiệp hội địa phương, đặc biệt là hoạt động TVPB&GĐXH. Thủ tướng cũng giao cho Văn phòng Chính phủ chủ trì, phối hợp với VUSTA xây dựng quy chế làm việc giữa Chính phủ và Liên hiệp hội Việt Nam trong hoạt động TVPB&GĐXH. Điều này sẽ giúp cho hoạt động TVPB&GĐXH của VUSTA chủ động hơn, hiệu quả hơn.

- Để hoạt động này ngày một tốt hơn, VUSTA có kế hoạch gì trong việc xây dựng đội ngũ chuyên gia chuyên nghiệp?

- Chúng tôi đang có kế hoạch để hoạt động TVPB&GĐXH và phổ biến kiến thức của VUSTA ngày một chuyên nghiệp, hiệu quả hơn. VUSTA sẽ thành lập hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên gia. Thông qua tư vấn phản biện, chúng ta sẽ tìm ra được các chuyên gia giỏi, có tính độc lập cao và có tính chất xây dựng khi tham gia tư vấn.

Tôi cho rằng, việc xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên gia rất quan trọng trên cơ sở tìm ra được chuyên gia giỏi của các ngành để kết hợp với nhau.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!