Trí thức kiều bào cần “môi trường con người”

Trao đổi với PV, bà Nguyễn Thị Việt Thùy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Người Việt Nam ở nước ngoài TP.HCM, nơi có lượng kiều bào đông nhất nước hiện nay, cho biết:

Người Việt Nam dù ở bất cứ đâu cũng luôn có tinh thần yêu nước, hướng về dân tộc mình. Hiện có gần bốn triệu người Việt Nam đang sinh sống ở hơn 90 nước và các vùng lãnh thổ. TP.HCM có hơn hai triệu kiều bào. Chính quyền TP luôn trăn trở với việc thu hút nguồn lực này.

Chính sách cho trí thức Việt kiều còn ít

. Những trăn trở của chính quyền TP được cụ thể hóa qua những chính sách nào, thưa bà?

+ TP đã mạnh dạn giao chức vụ nhà nước cho nhiều trí thức kiều bào. Chẳng hạn như ông Nguyễn Chánh Khê (kiều bào Mỹ) làm giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Khu công nghệ cao TP; ông Nguyễn Quốc Bình (Việt kiều Canada) làm phó giám đốc Trung tâm Công nghệ Sinh học... TP cũng đã áp dụng cơ chế đồng viện trưởng cho Viện Khoa học và Công nghệ tính toán TP: Mỗi năm chỉ làm việc từ hai đến ba tháng ở Việt Nam và khoán mức phụ cấp trách nhiệm hằng tháng. Đại học Quốc gia TP.HCM cũng đã được cho cơ chế tự chủ tài chính và đã thu hút được sáu tiến sĩ, viện sĩ về làm trưởng khoa, trưởng bộ môn và giảng dạy tại trường...

. Nhưng có ý kiến cho rằng hiện nay ta chưa có một cơ chế hữu hiệu để thu hút và sử dụng hết trí thức kiều bào?

+ Đúng là chúng ta có nhiều chính sách chung cho kiều bào nhưng chính sách riêng cho trí thức còn ít. Vì vậy mà chưa sử dụng hết năng lực của trí thức. Theo tôi biết, Ủy ban nhà nước Về người Việt Namở nước ngoài đang dự thảo đề án Chính sách, biện pháp thu hút chuyên gia, trí thức Việt Nam ở nước ngoài xây dựng đất nước. TP.HCM cũng đã xây dựng đề án Đổi mới cơ chế, chính sách thu hút và sử dụng trí thức trong và ngoài nước vì sự nghiệp xây dựng và phát triển TP nhưng vẫn đang trong quá trình bàn bạc, hoàn thiện.

. Tại sao đến giờ này các đề án trên vẫn còn nằm ở trạng thái… bàn bạc, thưa bà?

+ Cái khó nhất là chính sách đối với trí thức kiều bào vênh với chính sách chung dành cho trí thức trong nước. Chẳng hạn, một trường đại học mời một giáo sư lớn ở nước ngoài về thì trả lương bao nhiêu cho hợp lý đây? Chỉ bình thường thôi đã lên đến hai, ba ngàn USD/tháng. So với người trong nước thì quá cao, dễ gây ra tâm lý so bì, phân biệt. Rất khó!

Thứ hai, lãnh đạo địa phương hiện nay có quá nhiều chuyện để lo nên quan tâm chưa sâu sát. Hiện cũng chưa có một cơ chế chỉ đạo, điều hành thống nhất mang thẩm quyền quốc gia để làm việc này...

Mẫu số chung: Lòng yêu nước

. Chế độ đãi ngộ là quan trọng nhưng nhiều trí thức kiều bào nói họ cần nhiều hơn ở môi trường làm việc?

+ Đúng thế. Tôi biết có người sẵn sàng từ bỏ mức lương vài ngàn đôla và một vị trí tốt để về nước nhận mức lương 1.000 đôla. Cái lớn hơn họ cần ở đây là môi trường làm việc. Người ta hay nói về đây không có điều kiện để làm việc: trang thiết bị, công nghệ... nhưng điều này không lớn bằng môi trường con người: Cách thức tổ chức làm việc chưa tiên tiến, khoa học; không khí tinh thần lao động tập thể còn nhiều điều phải xem lại. Mà một khi trí thức kiều bào thấy khó hợp tác, không phát huy được năng lực của mình thì họ sẽ nản chí.

. Là người theo dõi mảng trí thức của Ủy ban Người Việt Nam ở nước ngoài TP.HCM, bà thấy trí thức kiều bào ta hiện đang trăn trở gì với đất nước?

+ Họ luôn trăn trở về các vấn đề lớn, các khó khăn của đất nước, ngay cả vấn đề an ninh quốc gia. Nhìn chung là có nhiều bức xúc, thậm chí bức xúc rất lớn. Vì thế trong những lần trao đổi, chúng tôi cũng đã thông tin thêm để bà con hiểu hơn về hoàn cảnh đất nước và có sự thông cảm cho chính sách của quốc gia. Nhiều kiều bào mong thông tin nhiều hơn và mạnh dạn thông tin các chính sách trong nước để họ hiểu vì sao như vậy, tránh những thông tin méo mó tác động.

Nhiều trí thức cũng đề nghị nhà nước cần phải cho họ biết đang cần gì và đặt hàng cụ thể để họ có thể tham gia, hợp tác giải quyết. Tất cả đều xuất phát từ lòng yêu nước, lo cho đất nước, luôn muốn đất nước mình phát triển, dân tộc mình đi lên. Đó là mẫu số chung của bà con ta ở nước ngoài.

. Cảm ơn bà.