Tính cần thiết của việc sấy hạt trong mùa mưa

Lúa gạo sản xuất nhiều, hao hụt cũng nhiều, nhất là trong mùa mưa, vì vậy sấy lúa vụ Hè Thu và Thu Đông đã trở thành vấn đề thời sự nhằm làm giảm hao hụt sau thu hoạch, khi nơi nào cũng nêu vấn đề hạt bị lên mộng, ẩm vàng hoặc thối hạt,.... Trong mùa mưa, nhiều cuộc điều tra thống kê cho thấy hao hụt do không phơi sấy kịp chiếm từ 5 - 25%. Con số này có thể chưa thật chính xác, nhưng chúng ta không cần xem xét tỉ mỉ vì con số nào cũng tương đương giá trị bạc tỷ, đòi hỏi suy nghĩ để giải quyết vấn đề hơn là bận tâm đến bản thân số liệu.

Cùng với lúa, bắp là cây lương thực quan trọng với sản lượng tăng đáng kể trong các năm vừa qua. Bắp trong vụ Hè Thu cũng bị hao hụt vì không phơi sấy kịp sẽ bị bốc nóng, mốc đen,.... Ngoài lúa, bắp, có thể nói phần lớn hạt nông sản thu hoạch trong mùa mưa đều có yêu cầu làm khô kịp thời để tránh hao hụt như đậu phọng, đậu nành, đậu xanh,... Tất cả hao hụt này làm gia tăng hao hụt giá trị nông sản.

Có ý kiến cho rằng dù vào mùa mưa, số liệu khí tượng cho thấy số giờ nắng trong ngày vẫn khá lớn, thực tế cho thấy năng lượng mặt trời dù vô tận nhưng sử dụng không rẻ, không dễ trong mùa mưa do việc phơi hạt còn bị lệ thuộc vào điều kiện thất thường của thời tiết, nhất là thu hoạch gặp ngay đợt mưa dầm, mưa bão liên tục. Ở vụ đông xuân, ít nghe ai "kêu" về việc phơi lúa, cũng không ai đặt vấn đề thiếu sân phơi, nhưng ở vụ hè thu và thu đông vấn đề này đã trở nên hết sức cần thiết. Ở Thái Lan, nhiều chủ nhà máy xay xát đã đầu tư sân phơi, có sân rộng tới 1 ha, thế nhưng họ vẫn phải mua thêm máy sấy, điều đó phản ánh sự bất trắc của sân phơi vào mùa mưa.

Khoảng thời gian gần đây, ở ĐBSCL đã xuất hiện nhiều lều phơi sấy lúa. Lều là một mái che bằng Nylon phủ lên sân phơi, đây là một bước cải tiến giảm nhẹ công lao động thu dọn lúa khi trời mưa. Có nhiều ý kiến khác nhau về giải pháp này, tuy rằng cho đến nay chưa có những nghiên cứu để đánh giá đúng, tuy nhiên có thể đây vẫn chưa là giải pháp triệt để do nếu trời mưa bão 3 - 4 ngày liên tục thì lúa bị giảm chất lượng.

Từ phân tích trên, chúng ta thấy được sự cần thiết của máy sấy trong nông nghiệp, sự cần thiết này không những thể hiện ở mùa mưa mà ngay cả mùa nắng cũng cần phải chú trọng. Thời tiết khô ráo, nắng nhiều nên mọi người thường cho rằng phơi là đủ rồi, không có nhu cầu sấy. Thế nhưng trong vài năm gần đây, kinh tế Việt Nam phát triển, giá công lao động cao dần lên thì vấn đề giải phóng sức lao động phơi lúa cũng đặt ra. Tương tự như sự thay sức người bằng các máy móc trong sản xuất công nghiệp thì sấy hạt bằng máy là một bước cơ giới hoá nông nghiệp, từng bước công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn.

Sấy hạt bằng máy đúng cách sẽ cho chất lượng hạt cao hơn phơi. Vấn đề còn lại là làm sao cho sấy rẻ hơn, thực tế vài nơi ở Long An và Sóc Trăng đã sấy lúa đông xuân thay vì phơi cho thấy chi phí sấy tính ra rẻ hơn phơi. Như vậy chúng ta đều thấy được mức độ cần thiết của việc sấy hạt bằng máy. Vấn đề đặt ra là phải giải quyết như thế nào? Tại sao vấn đề tồn tại nhiều năm rồi mà xem ra chưa được giải quyết nhiều? Trong nhiều năm qua, đã có những nghiên cứu thiết kế, chế tạo nhiều kiểu máy sấy khác nhau nhưng thực tế chưa được áp dụng rộng rãi. Có nhiều lý do nhưng nhìn chung bắt nguồn từ hai nguyên nhân cơ bản:

- Thứ nhất là chi phí sấy quá cao do sấy không đúng phương pháp nên người nông dân cho là sấy không có lợi ích kinh tế nên không sấy.

- Thứ hai là vấn đề thông tin khuyến nông về máy sấy lúa chưa thật sự được nhiều người biết đến, mà người nông dân thường có thói quen "Mắt thấy mới tin". Những câu hỏi kiểu như: "Sấy có làm chết mầm lúa không?", "Sấy có làm cháy lúa không?".... thường được nghe ở những vùng chưa có thói quen sấy lúa bằng máy sấy.

Như vậy, tính cần thiết của việc sấy hạt bằng máy sấy cần được quảng bá rộng rãi trong nhận thức của người nông dân, nhất là trong điều kiện thời tiết thất thường của mùa mưa. Việc sấy hạt rất cần thiết trong việc nâng cao tính an toàn trong bảo quản nông sản sau thu hoạch và nâng cao chất lượng hàng hoá nông sản.

Nguồn: Bản tin Nông nghiệp và Nông thôn Vĩnh Long (số 48, tháng 09/2005)