Tìm hiểu nhu cầu bồi dưỡng nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ thông tin hiện nay
1.Có thể tiếp cận vấn đề đào tạo mới, đào tạo lại, đào tạo thường xuyên và bồi dưỡng nâng câo năng lực và trình độ nghiệp vụ cho cán bộ thông tin theo một số hướng chính sau:
- Đẩy nhanh việc áp dụng các thành tựu mới của khoa học và công nghệ vào hoạt động thông tin; Coi CNTT & TT là những công cụ lao động mới, hiện đại cần được cập nhật kiến thức và vận dụng thành thạo trong đội ngũ cán bộ TT-TL;
- Bù đắp những thiếu hụt về năng lực chuyên môn nghiệp vụ (của cá nhân và tổ chức thông tin – tư liệu) trong việc đáp ứng các yêu cầu thông tin trong thực tế, như:
- Thu thập, bổ sung, tích luỹ và làm giàu vốn thông tin tư liệu;
- Xử lý, chế biến thông tin và tạo lập thông tin có giá trị gia tăng thông qua các phương pháp phân tích, đánh giá, tổng hợp và chỉ dẫn thông tin...
- Tạo lập các dịch vụ thông tin thân thiện người dùng tin;
- Phổ biến thông tin tới tay người dùng tin tích cực và tiềm năng, hoàn thiện và nâng cao chất lượng các sản phẩm và dịch vụ thông tin nhằm thoả mãn nhu cầu thông tin.
2.Khi tìm hiểu về vai trò của hoạt động thôn tin trong điều kiện toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế ngày nay, trong điều kiện đang tồn tại nền kinh tế thông tin, nền kinh tế tri thức với những thành tựu KH&CN mới là động lực cho sự phát triển mạnh mẽ các nền kinh tế và xã hội, nhận thấy có những yêu cầu mới đối với hoạt động thôn tin. Nội dung và phương pháp nghiệp vụ của hoạt động thông tin đã có nhiều đổi mới, nghề thông tin trở nên đa dạng và chuyên môn hoá hơn. Có thể nói các quá trình (quy trình) hoạt động thông tin không có nhiều thay đổi, vẫn là những khâu truyền thống, như thu thập, sắp xếp, hệ thống hoá, phân loại, xử lý phân tích - tổng hợp, tìm kiếm, phổ biến và đưa thông tin tới người dùng tin, nhưng phương pháp thực hiện đã thay đổi rất nhiều. Những thay đổi này có thể thấy rõ từ sự tiến bộ, đổi mới và đa dạng hoá vật mang tin, các công cụ hiện đại được sử dụng rộng rãi và khá thân thiện, từ quy mô, khả năng và phương thức phục vụ các hệ thống thông tin nhằm đáp ứng những đòi hỏi mới trong nhu cầu thông tin (bao gồm nhu cầu về nội dung, hình thức thể hiện, phương thức và thời gian tiếp nhận thông tin) của người dùng tin.
Mặt khác, khi vị trí, vai trò của hoạt động thông tin đã được đề cao và có đòi hỏi lớn hơn thì chức năng “trung gian” của cán bộ thông tin giữa người sản xuất thông tin và người dùng tin cũng không còn như xưa nữa. Ngành thông tin có phạm vi hoạt động rộng hơn, đòi hỏi năng động hơn ngay từ khâu đầu (thu thập) đến khâu cuối (phổ biến) của dây chuyền thông tin. Từ đó xuất hiện những ngón nghề mới mà trước đây trong ngành thông tin chưa có, ngay cả trong hoạt động tương đối tĩnh của dây chuyền tư liệu, chưa kể trong hoạt động rất năng động của việc đảm bảo, cung cấp thông tin nội dung sao cho phù hợp với nhu cầu thường xuyên biến động của người dùng tin, nhất là đối với người dùng tin là cán bộ quản lý và cán bộ lãnh đạo của các cơ quan quản lý nhà nước, cũng như các doanh nghiệp.
Như vậy, nghề nghiệp thông tin đòi hỏi phải được cập nhật và bổ sung kiến thức mới, những kỹ năng mới, những công cụ mới ngay trong các khâu thu thập, phân loại, sắp xếp, lưu trữ và tìm kiếm thông tin, và đặc biệt là trong khâu xử lý, chế biến thông tin để tạo ra thông tin có giá trị gia tăng cao hơn, trong việc tạo lập luồng thông tin mới, cũng như các hệ thống phổ biến thông tin mới như tư vấn, phản biện và cảnh báo thông tin, chuẩn bị và tham gia quyết đinh, và thị trường hoá thông tin...
3.Trong điều kiện rộng mở các khả năng tiếp thu và áp dụng vào thực tế hoạt động thông tin các thành tựu mới của các ngành KH&CN, nhất là Công nghệ thông tin và Truyền thông, Ngôn ngữ học, Ngữ nghĩa học, Dấu hiệu học, Khoa học quản lý và tổ chức...; trong điều kiện tồn tại các hệ thống thông tin mở, khả năng sử dụng rộng rãi các công cụ đa phương tiện và các sản phẩm siêu văn bản và khả năng người dùng tin tự truy cập vào nhiều nguồn tin, tìm kiếm thông tin không mất tiền thông qua mạng Internet mà không cần có sự trợ giúp của cơ quan thông tin - tư liệu,... đòi hỏi đội ngũ cán bộ thông tin phải có khả năng tạo ra được những sản phẩm và dịch vụ thông tin mới mà người dùng tin thực sự cần để thoả mãn nhu cầu thông tin của họ. Những sản phẩm thông tin cuối cùng đạt tiêu chuẩn chất lượng mà các cơ quan thông tin đưa ra nhằm thoả mãn nhu cầu thông tin của người dùng tin chính là thước đo trình độ thông tin của các cơ quan đó, và từ đó đặt ra yêu cầu đối với năng lực và trình độ thông tin của các cơ quan đó, và từ đó đặt ra yêu cầu đối với năng lực và trình độ của đội ngũ cán bộ thông tin. Nói cách khác, có thể xem xét những sản phẩm thông tin cuối cùng đạt tiêu chuẩn chất lượng thoả mãn nhu cầu thông tin của người dùng tin để quyết định chương trình và tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ và năng lực cho đội ngũ cán bộ thông tin.
Có thể khái quát sản phẩm thông tin cuối cùng dưới 3 dạng thức như sau: Một là, sản phẩm thông tin đáp ứng đúng yêu cầu về nội dung thông tin (thoả mãn nhu cầu về thông tin nội dung) trong việc chuẩn bị và lựa chọn quyết định; Hai là, sản phẩm thông tin nội dung để người dùng tin vào việc tích luỹ, nâng cao kiến thức; Ba là, sản phẩm thông tin hình thức - thông tin tư liệu hoặc thông tin về tài liệu (về những tài liệu cụ thể nào đó có chứa nội dung phù hợp với nhu cầu thông tin của người dùng tin). Nói chung, cái người dùng tin cần là thông tin nội dung, chứ không phải là vật mang thông tin, không phải là bản thân tài liệu. Các sản phẩm thông tin loại 2 và loại 3 chỉ phát huy tác dụng khi hệ thống thông tin - tư liệu có được những người dùng tin tích cực, nghĩa là họ có khả năng và thường xuyên tự khai thác thông tin nội dung từ trong các tài liệu được cung cấp và có mong muốn tích luỹ kiến thức, nâng cao trình độ hiểu biết. Còn sản phẩm thông tin loại 1 có khả năng thoả mãn tối đa nhu cầu thông tin của người dùng tin trong hoạt động thực tế của họ.
Xuất phát từ nhận thức đó và từ năng lực thực tế đảm bảo thông tin và tư liệu hiện nay, để khẳng định vị thế mới của hoạt động thông tin, cũng như khẳng định năng lực của các cơ quan thông tin - tư liệu trong việc đảm bảo thông tin nội dung có thể định hướng việc tổ chức đào tạo mới, đào tạo lại và đào tạo thường xuyên nhằm nâng cao trình độ cán bộ thông tin - tư liệu theo 2 hướng lớn, như Quản trị tư liệuvà Quản trị thông tin(nội dung thông tin):
Đối với quản trị tư liệu, cần bồi dưỡng nâng cao năng lực nghiên về việc áp dụng các thành tựu của công nghệ thông tin và truyền thông;
Đối với quản trị thông tin, cần bồi dưỡng cập nhật các kiến thức mới của khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, kỹ thuật và tổ chức - quản lý, đồng thời với việc nâng cao trình độ áp dụng các thành tựu của ngữ nghĩa học, tin học (hệ chuyên gia...), toán học (lý thuyết lựa chọn ưu tiên, phân tích tương quan, phân tích thông kê, dự báo...), mà cụ thể là cung cấp khả năng phân tích - tổng hợp thông tin, tư vấn và phản biện thông tin để thực hiện các cảnh báo về khoa học,công nghệ, kinh tế..., các môi gới thông tin và lựa chọn quyết định.
Thực tế cho thấy nguồn bổ sung cán bộ cho các cơ quan thộng tin - tư liệu hiện nay còn khác nhau về nền tảng kiến thức được đào tạo và còn hạn chế về năng lực quản trị thông tin, nhất là các cán bộ thông tin - tư liệu trẻ. Phần động đội ngũ cán bộ thông tin hiện nay có xu hướng và được giao nhiệm vụ chủ yếu là quản trị tư liệu, hoặc nếu được giao nhiệm vụ quản trị thông tin thì mới có khả năng tạo ra các sản phẩm thông tin loại 2. Những thiếu hụt về năng lực quản trị thông tin của các cán bộ thông tin nhiều khi làm ảnh hưởng đến việc đánh giá đúng mức hoặc xem nhẹ vai trò và vị trí của hoạt động thông tin. Như vậy, nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ cán bộ thông tin chuyên thực hiện nhiệm vụ quản trị thông tin là rất lớn và cấp bách. Hiện nay, ngành giáo dục - đào tạo nước ta chưa có cơ sở nào đào tạo chính quy loại cán bộ thông tin này. Vì vậy, ngành thông tin - tư liệu cần chú ý hơn và có tỷ lệ thích đáng mở các khoá đào tạo, bồi dưỡng năng lực quản trị thông tin cho đội ngũ cán bộ thông tin hiện nay.
Để thực hiện vấn đề này cần có sự phối hợp, hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan thông tin - tư liệu công lập, các khoa thông tin - thư viện, các hội nghề nghiệp và hiệp hội ngành nghề. Trước mắt, để tăng cường năng lực đội ngũ cán bộ thông tin hiện có đáp ứng yêu cầu quản trị thông tin cần:
- Nghiên cứu xây dựng chương trình, soạn thảo các bài giảng thích hợp cho các khoá đào tạo cán bộ quản trị thông tin;
- Đào tạo đội ngũ giảng viên và báo cáo viên có đủ kiến thức tương ứng (đội ngũ này hiện nay rất thiếu) để thực hiện các khoá đào tạo nâng cao trình độ quản trị thông tin; cần cử cán bộ thích hợp ra nước ngoài học tập để sau này về nước mở lớp;
- Nâng cao tỷ lệ các lớp/khoá đào tạo cán bộ quản trị thông tin;
- Thời gian trước mắt nên hợp tác với nước ngoài tổ chức một số khoá đào tạo bồi dưỡng kiến thức, nâng cao trình độ quản trị thông tin để vừa kế thừa kinh nghiệm giảng dạy, giáo trình và vừa có đội ngũ giảng viên, báo cáo viên đảm bảo cho việc tự tổ chức các khoá đào tạo chính thức đạt trình độ quốc tế sau này;
- Nghiên cứu thành lập trung tâm chuyên trách đào tạo mới, đào tạo lại và đào tạo thường xuyên cán bộ thông tin ở trình độ nghề nghiệp cấp khu vực và cao hơn phục vụ cho việc hội nhập quốc tế trong lĩnh vực thông tin - tư liệu, đặc biệt về trình độ quản trị thông tin.
Nguồn: T/c Thông tin và phát triển, số 2, 9/2006, tr 12
