Thực trạng về môi trường sinh thái trong các đô thị lớn Việt Nam.

I.Vai trò của các đô thị lớn

Đô thị là hạt nhân của một xã hội hiện đại, phát triển đô thị là quá trình gắn liền với khai thác, sử dụng tài nguyên nói chung và đất đai nói riêng, đồng thời gắn chặt với bảo vệ môi trường.

Hà Nội vừa kỷ niệm 1000 năm tuổi- là một trong những đô thị có lịch sử hình thành và phát triển lâu đời trên thế giới. Nghị quyết 15/BTC năm 2000 và pháp lệnh Thủ đô đã nêu rõ: " Hà Nội là trái tim cả nước - Trung tâm đầu não chính trị, hành chính Quốc gia. Trung tâm lớn về văn hóa, khoa học, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế".

Với vị trí là trung tâm vùng Duyên hải Bắc Bộ, Hải phòng là cửa chính ra biển của các tỉnh phía Bắc, có nhiều vị trí thuận lợi cho phát triển cảng nước sâu; có hệ thống hạ tầng giao thông tổng hợp (đường sắt, đường bộ, đường sông, đường biển và đường hàng không), giao lưu thuận lợi với các địa phương trong nước và quốc tế; đầu mối quan trọng trong chiến lược phát triển:" Hai hành lang, một vành đai" là cửa biển "vào - ra" của cùng Tây Nam Trung Quốc trên 350 triệu dân, một trọng điểm phát triển kinh tế biển của cả nước.

Hải Phòng là trung tâm lớn thứ hai của miền bắc (sau Hà Nội) về đô thị, văn hóa, khao học, giáo dục, giao dịch Quốc tế và là trung tâm kinh tế lớn có các ngành mũi nhọn như: Công nghiệp cơ khí đóng tàu biển, công nghiệp chế biến, công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng, sản xuất vật liệu xây dựng, dịch vụ cảng, vận tải biển, thủy sản và du lịch có ý nghĩa vùng và cả nước.

Thừa Thiên Huế là một trong 5 tỉnh thuộc vùng kinh té trọng điểm miền Trung; là vùng đất có vị thế đặc biệt quan trọng về an ninh Quốc phòng. Ở vị trí trung độ, cầu nối giữa 2 miền Nam và Bắc; là vùng có nhiều cảnh quan đẹp, hội tụ nhiều giá trị lịch sử, di sản văn hóa, di sản cảnh quan và có giá trị quan trọng về phát triển kinh tế biển.

Thừa Thiên Huế có diện tích 5054 km ², dân số gần 1,2 triệu người, có thành phố Huế - cố đô của Việt Nam, là đô thị loại 1, thành phố festival, có hai di sản văn hóa thế giới là trung tâm văn hóa du lịch; trung tâm y tế chuyên sâu, đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực chất lượng cao. Thừa Thiên Huế còn là nơi hội tụ các tiềm năng, thế mạnh về biển, đồng bằng, gò đồi, rừng núi.

Đà nẵng, là đô thị loại 1 cấp quốc gia, được xác định là trung tâm vùng kinh tế trọng điểm miền Trung - Tây Nguyên, nằm ở 15.055 độ đến 16,014 độ vĩ Bắc và 107,018 độ kinh ĐÔng, Bắc giáp Thừa Thiên Huế, Phía tây - Nam giáp Quảng Nam, phía Đông giáp biển Đông.

Đà Nẵng là một trong những cửa ngõ liên thông với các nước Lào, Thái Lan, Myanmar thông qua hành lang kinh tế Đông tây với điểm kết thúc là cảng Tiên sa. Nằm ngay trên một trong những tuyến đường biển và đường hàng không quốc tế.

Thành phố Hồ Chí Minh có diện tích tự nhiên trên 2000 km ²giữ ở mức độ ổn định 10-12 triệu người, là đô thị đặc biệt, một trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học công nghệ có vị trí quan trọng của cả nước; đầu mối giao lưu quốc tế, trung tâm công nghiệp, dịch vụ đa lĩnh vực, khoa học công nghệ, đào tạo Quốc gia, khu vực Đông nam á và Quốc tế. Ngoài ra, thành phố Hồ Chí Minh còn là trung tâm vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và vùng thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Hồ Chí Minh là đô thị cực lớn.

Để góp phần xây dựng thành công sự nghiệp công nghiệp hóa- hiện đại hóa đất nước, công tác phát triển và quản lý phát triển đô thị đã được Đảng và Nhà nước đặt biệt quan tâm, nhằm xây dựng và phân bố hợp lý các đô thị tạo sự phát triển bền vững, cân bằng giữa các vùng lãnh thổ, có sự cạnh tranh cao giữa các đô thị, tạo môi trường sống tốt, lành mạnh cho người dân, đảm bảo phát triển kinh tế- xã hội với an ninh quốc gia

II.Về kiến thức cảnh quan

Năm 2007, chính phủ ban hành Nghị đinh 29/2007/NĐ-CP ngày 27/2/2007 về quản lý kiến trúc đô thị. Theo tinh thần của nghị định, nhiều đô thị trong cả nước đã lập quy chế quản lý kiến trúc cho toàn đô thị và quy chế quản lý kiến trúc cho từng khu vực của đô thị. Về kiến trúc đô thị 10 năm qua, nền kiến trúc Việt Nam tiến triển nhanh với sự xuất hiện ngày càng nhiều các quần thể kiến trúc, mảng đô thị hiện đại, ứng dụng nhanh công nghệ thiết kế tiên tiến của thế giới như: khu ĐTM Linh Đàm, Phú Mỹ Hưng, các phố và đường xã ở Đà Nẵng...

Trong giai đoạn 1999-2009 kiến trúc cảnh quan đô thị tuy có nhiều tiến bộ song vẫn còn tồn tai nhiều vấn đề bức xúc;

- Tại một số đô thi, việc thiết kế kiến trúc cảnh quan chưa được quan tâm đúng mức, nhiều công trình xây dựng đã lấn át tự nhiên, che khuất tự nhiên, kiến trúc còn lộn xộn, lai căng, thiếu bản sắc...

-Một số đô thị ven sông, hồ, biển chưa thể hiện rõ ý tưởng khai thác không gian hướng tới các mặt nước. Bờ mặt nước là nơi có điểm nhìn rộng thì thường bị lấn chiếm hoặc sử dụng làm phần phụ cho các khối công trình, Các dải cây xanh chưa được quản lý sử dụng có hiệu quả.

- Trong các giải pháp quy hoạch tổ chức không gian, bố cục cơ cấu chức năng và xây dựng từng công trình thường chỉ hướng đến đô thị hiện đại mà quá ít đầu tư cho những đặc thù truyền thống của mỗi đô thị.

- Về xây dựng, quan tâm đến khu nhà ở mà chưa quan tâm đến khu vui chơi, trường học, dịch vụ, giao thông nên tạo cho người dân bao khổ cực không cần có như báo Tiền Phong đã đưa:" khổ như ở chung cư cao cấp", nói về nỗi khó nhọc của người dân ở chung cư Keangnam - Hà Nội.

III.Về giao thông đô thị.

Chất lượng phục vụ của giao thông công cộng tại các đô thị, các vùng và trên cả nước ngày càng tốt hơn. Song, xe buýt vẫn là phương tiện giao thông công cộng chủ yếu, còn thiếu các loại giao thông công cộng có sức chở lớn trong đô thị, nhất là ở 2 đô thị đặc biệt và 7 đô thị loại I. Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai đầu tư xây dựng các chuyến tàu điện ngậm và đường sắt trên cao trong đô thị.

Hiện đang tiến hành xây dựng cải tạo hệ thống giao thông đô thị của 2 thành phố lớn là Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, do quản lý chưa tốt nên tỷ lệ phương tiện giao thông cá nhân đã phát triển rất mạnh ở tất cả các đô thị lớn Việt Nam, dẫn đến trình tạng ùn tắc giao thông, ô nhiễm bụi và tiếng ồn trầm trọng ở các đô thị lớn. Ô nhiễm bụi trong các đô thị Việt Nam thuộc loại cao nhất thế giới. Ô nhiễm tiếng ồn do các loại còi của phương tiện giao thông cơ giới mặc nhiên được chấp nhận, làm giảm đi tác dụng vốn có của nó.

Thành phố Hà Nội, đang thực hiện thí điểm đề án phân luồng giao thông, đã đạt được những thành công bước đầu song lại bắt đầu nảy sinh ra những điểm ùn tắc mới. Tỷ lệ đất dành cho giao thông đô thị đạt thấp <15% đất xây dựng đô thị. Thiếu bến bãi đỗ xe, diện tích bãi đỗ xe < 1% đất xây dựng đô thị.

Ở Hà Nội, đã có quy hoạch các bãi đỗ xe những sau đó bãi biến thành siêu thị hay nơi giao dịch, vừa qua, Hà Nội có chiến dịch lập lại trật tự trên 256 tuyến phố, những người dân bức xúc vì không có chỗ gửi xe. Ở Hải Phòng, đang cố gắng xây dựng đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, xây dựng tuyến đường duyên hải Bắc Bộ tạo nên hành lang kinh tế ven biển.

Thừa Thiên Huế: song song với đầu tư phát triển xã hội là việc phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật. Hệ thống đường nội trị được xây dựng khá đồng bộ bao gồm lòng lề đường vỉa hè, cây xanh, điện chiếu sáng. Giao thông đối ngoại đã tăng cường nâng cấp một số công trình trọng yếu: cảng Chân Mây, cảng Thuận An, sân bay Phú Bài, cửa khẩu S3,S10, quốc lộ 1A...

Ở Đà Nẵng, ngoài việc hoàn chỉnh các tuyến đường quốc gia qua thành phố, đã chú ý các tuyến đường trọng điểm định hướng kéo dài bờ sông, bờ biển, phát huy về thiên nhiên như đường Phạm Văn Đồng và cầu qua sông Hàn, tạo đà phát triển cho phía đông Sông Hàn.