Thực trạng ô nhiễm hồ Hà Nội và vấn đề cải tạo môi trường hồ
Thực trạng ô nhiễm các hồ
Thành phố Hà Nội nằm hai bên bờ sông Hồng, giữa vùng Bắc Bộ, là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học của cả nước và là đầu mối giao thông quan trọng. Trong những năm gần đây, công tác bảo vệ môi trường đặc biệt là môi trường nước đã có bước phát triển mới và đạt được những kết quả khả quan.
Đặc điểm nổi bật của Hà Nội là Thủ đô có nhiều ao, hồ bậc nhất thế giới. Hiện nay, trên địa bàn 10 quận nội thành Hà Nội có khoảng 111 hồ với tổng diện tích khoảng 1.165 ha.
Do các dự án phát triển đô thị và tình trạng lấn chiếm bất hợp pháp, một số hồ, ao đã bị lấn chiếm để tạo quỹ đất cho phát triển đô thị nên diện tích ao hồ ở Hà Nội giảm mạnh trong hai thập kỷ qua. Tuy nhiên, do ý thức của một số bộ phận dân cư còn thấp và tốc độ đô thị hóa ngày càng cao nên tại các hồ chưa được kè nằm trong khu vực dân cư hiện tượng lấn chiếm đổ đất phế thải xây dựng, vứt rác xuống hồ thường xuyên diễn ra như hồ Linh Quang, Rẻ Quạt, Tai Trâu, Tứ Liên . . . Rác thải xả trực tiếp xuống hồ là một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nước mặt hồ. Việc đổ phế thải bừa bãi xuống bờ và lòng hồ gây mất mỹ quan đô thị, làm lòng hồ bị bồi lầng và thu hẹp diện tích sử dụng của hồ cũng như giảm khả năng chứa của hồ. Một số hồ lắp đặt các đăng đó, cửa phai để dâng nước nuôi cá làm ảnh hưởng tới dòng chảy thoát nước như hồ Tam Trinh, hồ Tư Đinh, Phương Liệt 1... Nhưng việc làm này đã làm suy thoái điều kiện vệ sinh trên và xung quanh các hồ chưa được cải tạo.
Theo ông Nguyễn Lê - Tổng Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Nhà nước một thành viên (TNHHNNMlV) Thoát nước Hà Nội, phế thải xuống bờ hồ và rác thải xả vào hồ, các hồ còn bị bồi lắng rất nhiều do không đưạc nạo vét thường xuyên, mặt hồ phủ kín đầy rau muống, bèo các loại gây mất mỹ quan, không phát huy được vai trò điều hòa thoát nước mưa. Nhiều hồ có khả năng thoát nước mưa nhưng phục vụ cho mục đích nuôi trồng thủy sản gây khó khăn cho công tác thoát nước.
Ô nhiễm nước hồ là một vấn đề đáng lưu tâm. Nước thải xả vào hồ không qua xử lý làm cho chất lượng nước hồ giảm. Do hàng ngày tiếp nhận một lượng lớn nước thải chưa qua xử lý với nồng độ các chất hữu cơ chất lơ lửng, các muối dinh dưỡng cao và do không được thường xuyên nạo vét nên lượng bùn tích lũy ở đáy hồ, chiều sâu cột nước trong hồ thấp đã làm ảnh hưởng đến khả năng tự làm sạch của hồ và gây ảnh hưởng tới môi trường và sức khỏe cộng đồng. Đặc biệt, một số hồ tổ chức nuôi cá, đưa nước thải và bã bia...vào hồ để nuôi cá đã làm tăng mức độ ô nhiễm của nước hồ.
Theo kết quả quan trắc chất lượng nước các hồ trong nội thành Hà Nội của Công ty TNHHNNMTV Thoát nước Hà Nội, các hồ chưa cải tạo nước thải đang trong tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng thuộc mức 4, hàm lượng COD dao động từ 100 đến 150mg, các chỉ tiêu phú dưỡng như Nitơ, Phốt pho đều vượt tiêu chuẩn cho phép khoảng từ 2 đến 3 lần, nồng độ Ô xy hòa tan trong nước hồ ở mức thấp. Lượng nước thải chảy vào hồ đã vượt quá khả năng tự làm sạch của hầu hết các hồ dẫn đến sự suy thoái chất lượng nước, thiếu hụt oxy và làm tăng trầm tích trong hồ.
Tìm giải pháp cải tạo môi trường hồ
Cải tạo môi trường nước hồ và giữ được nước hồ trong sạch bền vững là vấn đề không đơn giản, càng không phải là biện pháp đơn mà phải là tổng hợp đa biện pháp. Theo ông Lương Hùng, Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Thủ đô, từ năm 2008, thành phố đã có nhiều biện pháp tích cực để giải quyết vấn đề môi trường. Cụ thể, trong năm 2009, thành phố đã ban hành quy chế thử nghiệm xử lý ô nhiễm nước sông, mương, hồ trên địa bàn, lập tổ công tác liên ngành và các nhà khoa học để tham mưu cho UBND thành phố trong lĩnh vực bảo vệ môi trường nói chung.
PGS. TS Bùi Thị An, Chủ tịch, Hội Hoá học Hà Nội nêu ra thêm một 1 thực trạng khác là do công tác quản lý thiếu chặt chẽ và thống nhất nên diện tích ao hồ đang bị lấn chiếm sử dụng với nhiều mục đích khác nhau làm giả khả năng điều hoà. Chẳng hạn, hồ Tây là hồ lớn nhất của Hà Nội với diện tích trước đây khoảng 600ha, đến năm 2004, diện tích bị thu hẹp chỉ còn lại gần 446 ha. Hồ Linh Quang từ 6 ha nay chỉ còn 5,2 ha. Phần lớn các hồ bị lấn chiếm để xây dựng nhà ở và các công trình dân dụng khác...Từng hồ tại thời điểm nào đó có thể được làm sạch bằng cách kết hợp các phương pháp cơ học, hoá lý, sinh học... nhưng để, nước hồ luôn sạch, bền vững, cần bảo đảm hồ không bị tái ô nhiễm như híên nay. Muốn thế, mỗi quận, mỗi cụm dân cư cần có trạm xử lý nước sinh hoạt, với các cơ sở sản xuất, bệnh viện nhất thiết phải có trạm xử lý nước riêng và quan trọng là hệ thống xử lý nước phải hoạt động thực sự. Nước thải phải xử lý đạt tiêu chuẩn mới được đưa ra các sông thoát nước của thành phố.
Đến nay trên địa bàn thành phố có 46 hồ đã cải tạo kè đá xung quanh chống lấn chiếm bất hợp pháp, chống xả rác xuống hồ và xây dựng đường dạo, không quan xanh để cải thiện cảnh quan hồ. Hiện tượng lấn chiếm đổ đất phế thải xây dựng, vứt rác xuống hồ hầu như không còn xảy ra và có khoảng 30 hồ đã được xây dựng hệ thống cửa chặn nước thải. Do vậy, chất lượng nước tại các hồ này được cải thiện đáng kể.
