Thực hiện “Khoán 10” trong khoa học và công nghệ: Phải thay đổi tư duy quản lý và cách làm

- Phóng viên: Nghị định 115 được xem là “khoán 10” cho lĩnh vực KH&CN, nhưng mãi đến đầu tháng 6/2006 mới có Thông tư 12 hướng dẫn thi hành, như vậy là khá chậm. Thưa Bộ trưởng, đến thời điểm này, Bộ KH&CN đã làm được những việc gì để triển khai nghị định này?

- Bộ trưởng Hoàng Văn Phong (ảnh trên): Thông tư 12 là cụ thể hóa Nghị định 115 trên hàng loạt vấn đề, nhưng bản thân nó cũng chưa đủ chi tiết để các nhà quản lý, những người trực tiếp làm KH&CN theo đó mà thi hành. Vì vậy, đối với những việc mới và khó, Bộ KH&CN chủ trương sẽ “cầm tay, chỉ việc”. Hiện nay, các cơ quan chức năng của Bộ KH&CN cũng như nhiều bộ khác đang tiếp tục khảo sát các tổ chức KH&CN công lập ở nhiều lĩnh vực, địa phương khác nhau, cũng như ở các trường đại học, viện nghiên cứu đến doanh nghiệp, nhằm phát hiện ra những khúc mắc, khó khăn để từng bước giải quyết những vướng mắc đó, đồng thời cụ thể hóa tinh thần, chủ trương của Nghị định 115. Đây là việc mà Bộ KH&CN đã và đang tích cực triển khai.

- Vậy, theo Bộ trưởng, hiện nay các tổ chức KH&CN công lập còn vướng mắc điều gì nhất?

- Hiện nay, vướng mắc lớn nhất là về vấn đề tư duy. Nhiều vị lãnh đạo, nhà khoa học chưa thông suốt được tinh thần của Nghị định 115, cho rằng như thế là quá phức tạp, sợ bị đụng chạm đến nhiều người trong quá trình thực hiện. Vướng mắc thứ 2 là tư tưởng bao cấp quen rồi, nay phải chuyển đổi sang cơ chế thị trường, tự làm chủ, tự chịu trách nhiệm. Họ không dám chấp nhận rủi ro, sợ mất đi chỗ dựa, sự hỗ trợ về mọi mặt. Cũng có luồng tư tưởng thứ 3 cho rằng, Nghị định 115 là phiêu lưu, không thực tế và cũng không triệt để. Vì thế, nếu như Nghị định 115 được xem là “Khoán 10” cho KH&CN Việt Nam, thì muốn thực hiện được nó, cần phải thay đổi tư duy quản lý và làm KH&CN hiện nay.

- Thưa Bộ trưởng, sẽ có bao nhiêu đơn vị phải chuyển đổi theo Nghị định 115?

- Thực ra, số tổ chức KH&CN chuyển đổi theo Nghị định này không quá nhiều, chỉ khoảng 200 đơn vị. Trong số này, đã có rất nhiều đơn vị thực hiện tự chủ, tự chịu trách nhiệm từ lâu, bây giờ thực hiện Nghị định này là để chính thức hóa vấn đề đó. Những đơn vị còn lại sẽ nghiên cứu, để xây dựng đề án chuyển đổi đơn vị mình từ đây đến năm 2009.

- Bộ trưởng đánh giá như thế nào về mức tự chủ của các đơn vị đã thực hiện điều này?

- Dù chưa có sự khảo sát cụ thể, nhưng tôi thấy đã có nhiều đơn vị, tổ chức KH&CN được thừa nhận trên thị trường với những sản phẩm KH&CN (cả hữu hình và vô hình) chất lượng. Doanh thu của họ gấp hàng chục lần số kinh phí đầu tư của Nhà nước. Đó chính là những bài học cụ thể, điển hình về chuyển đổi theo Nghị định 115.

- Vậy, khi chuyển đổi, liệu có đơn vị nào sẽ bị “chết” không?

- Không ai muốn điều đó xảy ra, nhưng chắc chắn sẽ có những đơn vị phải giải tán hoặc sáp nhập. Đó là một sự tất yếu, nếu anh không làm được việc thì không tồn tại được.

- Được biết, hiện Bộ KH&CN đang xây dựng Đề án “Chính sách sử dụng cán bộ KH&CN, trọng dụng nhân tài giai đoạn 2006 - 2010”. Điểm nổi bật nhất của đề án này so với các chính sách hiện hành là gì?

- Chính sách sử dụng cán bộ KH&CN hiện nay đang lo cho nhiều người quá. Cuối cùng, người đáng lo, thì lại không được lo đến nơi, đến chốn. Người đáng lo ở đây là những người tài, người tâm huyết, có khả năng đột phá, hoặc tạo tiền đề cho người khác đột phá trên các lĩnh vực KH&CN. Hiện nay, chúng ta chưa làm được điều đó, chưa có những chính sách, biện pháp cụ thể để chăm lo đầy đủ cho những người thuộc diện đó.

Vì vậy, trong Đề án mà Bộ KH&CN đang xây dựng, tinh thần cao nhất là phải thực hiện điều đó; tuy nhiên, thực hiện đến đâu thì hiện nay còn cân nhắc. Bởi kinh phí có hạn, không thể làm đại trà được, ngoài ra, cần phải có cơ chế phát hiện, thừa nhận những nhà khoa học xứng đáng được hưởng chính sách đó. Đây là một vấn đề hết sức phức tạp cần được nghiên cứu để giải quyết thỏa đáng.