Thứ trưởng KH&CN: Khu CNC khó nhất là cơ chế chính sách

Cần tạo được công nghệ nguồn, công nghệ gốc

Thời gian gần đây, khu CNC Hoà Lạc có vẻ sôi động với nhiều dự án đầu tư lớn của Nhật, Hàn Quốc, Mỹ…. Tuy nhiên, cũng phải thẳng thắn rằng, có quá ít các dự án công nghệ cao có tầm đến đây. Nhiều người nhận xét, các khu CNC nếu thực sự không chú trọng đến ươm tạo doanh nghiệp KHCN, đào tạo con người thì bản chất chỉ là cho thuê đất và nhân công giá rẻ. Ông nghĩ gì về điều này?

Tôi cho rằng, việc các công ty đa quốc gia đầu tư vào Việt Nam là điều rất đáng mừng. Tuy nhiên, nếu các doanh nghiệp sử dụng nhân lực của Việt Nam để sản xuất chỉ ở các khâu như gia công, lắp ráp, kiểm định hay bo mạch, đóng gói, xuất khẩu thì sẽ chỉ có lao động thủ công, thu nhập cũng không cao và đặc biệt, chúng ta không làm chủ được công nghệ mới. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để tạo được công nghệ nguồn, công nghệ gốc mang thương hiệu Việt Nam…

Bộ KH&CN đã có những định hướng như thế nào, thưa ông?

Để giải quyết vấn đề này, chúng tôi đã hình thành một loạt các doanh nghiệp CNC với công nghệ do người Việt Nam tự thiết kế chế tạo và làm chủ, các công nghệ từ các chương trình KH&CN trọng điểm cấp Nhà nước, cấp bộ hoặc cơ sở như Bkis, Công ty Y sinh Hòa Lạc,… Hoặc thành lập các công ty với các công nghệ mua từ nước ngoài, chuyển giao, giải mã… nhằm tạo ra các sản phẩm công nghệ phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Muốn vậy, phải đẩy mạnh mô hình gắn kết giữa nghiên cứu triển khai, đào tạo và sản xuất ngay trong một khu liên hợp, thường gọi là liên kết 3 nhà hoặc 4 nhà. Thứ hai, chúng tôi sẽ đẩy mạnh ươm tạo doanh nghiệp KH&CN, chọn lĩnh vực để họ tập trung vào nghiên cứu, sản xuất. Có như vậy chúng ta mới có thể vừa có sản phẩm công nghệ cao vừa có đội ngũ nhân lực trình độ cao đáp ứng đủ yêu cầu.

Ưu tiên số 1 nhân lực công nghệ cao

N hiều nhà đầu tư vẫn tỏ ra e dè khi đặt chân vào khu CNC bởi mặt bằng cũng như những ưu đãi không có gì khác mấy so với các khu công nghiệp khác? Điều này, khu CNC Hoà Lạc có vấp phải không, thưa ông?

Đúng là nếu không có những ưu đãi đặc biệt, khu CNC sẽ không có mấy khác biệt so với khu công nghiệp. Ở đó cũng có đất, cũng có chính sách ưu đãi thuế... Nhưng tôi cho rằng khó khăn đầu tiên và lớn nhất là cơ chế chính sách. Cần phải có một cơ chế chính sách đặc thù và đột phá cho khu CNC. Nếu vẫn như hiện tại chắc sẽ rất khó.

Thí dụ, nếu không có ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, doanh nghiệp sẽ không cần tham gia vào khu CNC bởi dù ở đâu cũng phải nộp thuế như nhau. Nhiều nước trên thế giới đã có chính sách miễn thuế 100% cho các đối tượng này.

Khó khăn lớn thứ 2 là chúng ta không có nguồn nhân lực đáp ứng phát triển CNC. Chúng ta thiếu cả các nhà nghiên cứu và nguồn nhân lực cho các dự án, giống như “ăn đong” vậy. Một câu chuyện đáng để suy nghĩ khi một tập đoàn công nghệ thông tin (CNTT) của Nhật Bản làm việc tại TP.HCM, phía đối tác ngỏ ý cần khoảng 200 lao động trong lĩnh vực thiết kế bo mạch điện tử, nhưng Việt Nam đã không thể đáp ứng được yêu cầu này.

Thực tế cho thấy, các trường đại học trong cả nước cung cấp cho thị trường nguồn nhân lực CNTT trung bình 110.000 kỹ sư/năm, nhưng chỉ khoảng 10% sinh viên tốt nghiệp ngành này có thể đáp ứng được yêu cầu công việc.

Nói đi nói lại thì vẫn là bài toán nhân lực, đặc biệt là nhân lực công nghệ cao. Vậy, Bộ KH&CN đã có những chính sách nào để thu hút lực lượng này ?

Thực sự về mặt pháp lý, chúng ta chưa có văn bản pháp luật nào liên quan đến những ưu đãi, khuyến khích thu hút lực lượng này. Hiện nay chúng ta vẫn học tập kinh nghiệm của Đức, Đài Loan, Trung Quốc, Nam Triều Tiên,… Tuy nhiên, chúng tôi cũng đã có kế hoạch tập trung vào một số hướng.

Cụ thể, kêu gọi và tạo điều kiện phát triển cho những cá nhân, nhóm sinh viên của các trường học, viện nghiên cứu có đam mê, ý tưởng hay công nghệ được giải thưởng nhưng chưa có điều kiện phát triển. Tuy nhiên, điều kiện này cũng chưa nhiều, chỉ mới giao phòng thí nghiệm, phòng nghiên cứu gần như miễn phí; hỗ trợ đào tạo (cả trong và ngoài nước); thành lập văn phòng luật sư, văn phòng sở hữu trí tuệ để hỗ trợ những khi cần thiết; hỗ trợ về thủ tục pháp lý để từ nghiên cứu ra sản phẩm, thương mại hóa và hỗ trợ đăng ký bằng độc quyền sách chế và thương hiệu sản phẩm cho doanh nghiệp.

Hiện đã có 4 nhóm đã được vay từ Quỹ phát triển KH&CN quốc gia thuộc Bộ KH&CN, với mức vay cao nhất khoảng hơn 2 tỷ đồng, thấp nhất khoảng 800 - 900 triệu đồng. Việc huy động đầu tư từ xã hội, các tập đoàn, doanh nghiệp lớn cũng đã được thực hiện và có kết quả bước đầu.

Đã bước đầu có sản phẩm công nghệ cao thương hiệu Việt

Hiện có rất nhiều mô hình khu CNC được triển khai thành công trên thế giới, vậy Hoà Lạc có học tập mô hình nào đó hay sẽ tạo ra bản sắc riêng cho mình?

Thực ra nếu mà nói tạo ra bản sắc riêng thì không có, phải chờ thời gian đến khi nó hình thành thì mới biết được. Tôi đã đi thăm quan rất nhiều mô hình khu CNC trên thế giới như Sillicon Valley với 5 trường đại học lớn và các đại gia nổi tiếng như Goolge, IBM, Intel…

 Mô hình thứ hai là Tân Trúc (Đài Loan) cũng là khu CNC thành công của Châu Á và thế giới với hơn 430 doanh nghiệp, hơn 150 nghìn người làm việc và tạo ra lãi là 40,5 tỷ USD/năm…Còn rất nhiều mô hình khác nữa nhưng tôi cho rằng nên xây dựng khu CNC kết hợp mô hình Sillicon Valey của Mỹ và Tân Trúc của Đài Loan.

Nếu như được nói một vài điểm nhấn của khu CNC Hoà Lạc hiện nay, ông có thể nói về điều gì?

Đó chính là kết quả của việc ươm tạo doanh nghiệp khoa học công nghệ. Hiện tại, kết quả ươm tạo đã có kết quả bước đầu, tạo ra các sản phẩm công nghệ mang thương hiệu Việt, có tính thương mại hóa cao.

Ví dụ như Công ty AI Việt Nam đã tạo ra các trường học trực tuyến và hệ thống thi sát hạch online với doanh số hàng trăm tỷ đồng/năm. Sau 3 năm ươm tạo, AI đã khẳng định được vị trị và thương hiệu của mình là một trong những dịch vụ hàng đầu ở Việt Nam. Một số công nghệ được đánh giá cao như công nghệ xử lý ô nhiễm môi trường mang tên “LTH 100” của Công ty Cổ phần Xanh; sản phẩm hộp đen thông minh (I Bee) do Công ty TNHH Thiết bị và Công nghệ tự động Tân Á Châu (NASIA) nghiên cứu chế tạo dùng cho xe khách, taxi,… để quản lý phương tiện, ghi chép lại hành trình của phương tiện có giá rẻ hơn 30% so với thiết bị nhập ngoại; công nghệ chế tạo các loại neo cáp dự ứng lực dùng trong xây dựng và giao thông, thay thế hàng nhập khẩu; công nghệ tế bào gốc cũng đang phát triển và bắt đầu có những hợp tác với Pháp, với Bộ Y tế Việt Nam;…

Ông vẫn thường nhắc đến khu CNC Hoà Lạc với kỳ vọng với cụm từ “thành phố khoa học”. Vậy theo ông, liệu đến bao giờ, kỳ vọng đó mới thành hiện thực?

Cơ sở hạ tầng trong Khu CNC Hòa Lạc đang ngày càng hoàn thiện. Theo kế hoạch, hạ tầng kỹ thuật của toàn bộ Khu CNC Hòa Lạc sẽ hoàn thiện vào cuối năm 2015 và đây sẽ là một thành phố nằm trong chuỗi 5 thành phố vệ tinh của Hà Nội do Thủ tướng Chính phủ mới phê duyệt. Dự kiến đến năm 2020, tổng số người sinh sống và làm việc trong Khu CNC Hòa Lạc khoảng gần 230.000 người.

Hàng loạt các nhà đầu tư lớn đã đầu tư vào Khu CNC Hòa Lạc. Đến nay, chúng tôi đã cấp phép cho 53 dự án với tổng mức vốn 21,975 tỷ đồng, diện tích 219 ha. Ban quản lý đang xem xét để cấp phép cho hơn 50 dự án với vốn khoảng trên 44.000 tỷ đồng. Quyết tâm của Bộ KH&CN từ nay đến năm 2020, khu CNC Hòa Lạc về cơ bản được định hình như phê duyệt của Thủ tướng và có những công nghệ mũi nhọn cơ bản để tạo tiền đề phát triển cho lĩnh vực công nghệ cao.

Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện thú vị này!