Thu hút chất xám kiều bào bằng cách làm mới

Viện Khoa học và Công nghệ tính toán (KH-CNTT) TP.HCM  hiện có 12 nhà khoa học là kiều bào đang làm việc tại các nước Mỹ, Canada, Bỉ… cộng tác. Các nhà khoa học này giữ vai trò là trưởng các nhóm nghiên cứu tại Viện.

Vượt qua cơ chế

Các đề tài, dự án nghiên cứu khoa học sử dụng kinh phí nhà nước hiện nay phải thành lập hội đồng xét duyệt, nghiệm thu với cơ chế tài chính rườm rà, phức tạp, thì Viện KH-CNTT TP.HCM lại có một cơ chế hoàn toàn khác.

PGS.TS Phan Minh Tân, Giám đốc Sở KH-CN TP.HCM đồng thời là đồng viện trưởng Viện KH-CNTT TP.HCM cho biết: Một đề tài, dự án khi đề xuất nghiên cứu sẽ được thẩm định, phản biện bởi ba nhà khoa học nước ngoài mà không cần phải qua hội đồng xét duyệt như cách làm hiện nay. Kết quả nghiên cứu cũng không cần phải lập hội đồng để nghiệm thu, mà sẽ được đánh giá thông qua số lượng bài báo khoa học, hoặc thành phẩm ứng dụng cụ thể.

Trong hai năm qua, Viện KH-CNTT TP.HCM đã và đang thực hiện 17 đề tài, dự án và đã có 15 bài báo được đăng trên các tạp chí quốc tế có uy tín. Kinh phí cấp cho đề tài, dự án nghiên cứu được thực hiện bằng cách khoán kinh phí cho chủ nhiệm đề tài, nhưng thủ tục thanh quyết toán vẫn theo theo quy định chung.

Để các hóa đơn chứng từ được hợp lệ theo quy định tài chính chung, một bộ phận riêng sẽ giúp các nhà khoa học làm điều đó. “Có làm như thế, chúng ta mới có thể thu hút được chất xám của các nhà khoa học là người Việt Nam ở nước ngoài”, PGS.TS Phan Minh Tân, nói.

Nghiên cứu đi đôi với đào tạo

TS Huỳnh Kim Lâm, trước đó đã học và làm việc tại Mỹ, vừa về nước gần một năm nay, hiện là trưởng nhóm nghiên cứu về năng lượng tái tạo tại Viện KH-CNTT TP.HCM chia sẻ: cơ chế nghiên cứu khoa học của viện là rất thoáng, môi trường làm việc chuyên nghiệp.

Đặc biệt, sự giao lưu với cộng đồng khoa học quốc tế rất cao nên Viện thường xuyên được cập nhật thông tin hướng nghiên cứu mới của thế giới và phối hợp với các nhà khoa học nước ngoài để nghiên cứu. TS Lâm cho biết, nhóm nghiên cứu năng lượng tái tạo được thành lập gần một năm nay, nhưng đã có một bài báo được đăng trên tạp chí quốc tế, một bài đã nhận được trả lời đồng ý đăng và ba báo cáo tại các hội nghị khoa học quốc tế.

Một đề tài khoa học thường có khoản kinh phí riêng cho chủ nhiệm đề tài. Tại Viện KH-CNTT, các chủ nhiệm sử dụng khoản tiền này vào việc đào tạo, hỗ trợ các nghiên cứu viên mới. Đây là các sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, khá ở các trường đại học.

Những sinh viên này được nhận về làm việc với các nhóm để thực tập nghiên cứu trong môi trường thực tế. Nhận xét về các bạn trẻ này, TS Lâm nói: “Nếu được thế hệ đàn anh hướng dẫn, những nghiên cứu viên trẻ này sẽ gặt hái được nhiều thành tựu khoa học trong tương lai”.

Các nhà khoa học kiều bào tại Viện KH-CNTT được hưởng mức hỗ trợ từ 10 - 17 triệu đồng/tháng. PGS.TS Phan Minh Tân giải thích: “Đây chỉ là tiền hỗ trợ vé máy bay, khách sạn cho các nhà khoa học này khi về làm việc tại viện. Mỗi năm, các nhà khoa học chỉ về làm việc tại Việt Nam vài tháng, còn lại là làm việc qua mạng”.

Đạt vị thế trong khu vực

“Đến năm 2015, đây sẽ là một viện có uy tín ở khu vực Đông Nam Á và đến năm 2020 sẽ là viện có sức ảnh hưởng, lan tỏa khoa học ở châu Á”, GS.TS Trương Nguyện Thành, đồng viện trưởng của Viện KH-CNTT đã báo cáo về hướng phát triển của viện với Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân như trên trong một cuộc gặp vào giữa tháng 7 vừa rồi. Đây không phải là ý kiến lạc quan thiếu cơ sở...

Các công trình nghiên cứu ở Viện tập trung vào nhiều lĩnh vực, nghiên cứu không gian, chinh phục biển, môi trường, máy tính ứng dụng trong y học… “Thông qua phép tính toán của máy tính để mô phỏng, thử nghiệm các ứng dụng cần chi phí cao hoặc không thể tiến hành trong thực tế”, GS.TS Trương Nguyện Thành nói về hoạt động của Viện.

Nhiều đề tài do Viện nghiên cứu hoặc hợp tác với các đơn trong nước để nghiên cứu như chế tạo thuốc đặc trị H5N1, H1N1; tiểu đường loại hai; chế tạo tàu ngầm nhỏ phục vụ du lịch, nghiên cứu vũ trụ; mô hình số cho ô nhiễm nguồn thải các lưu vực sông đã cho được kết quả rất khả quan.