Tê giác Nam Phi bên bờ tuyệt chủng

Tổng cộng có 122 con tê giác bị giết chết để lấy sừng trong năm 2009 và tính đến tháng 7 năm nay đã có khoảng 124 con tê giác bị săn trộm ở Nam Phi. Con số cho thấy mức gia tăng đáng kể so với năm 2007, thời điểm chỉ có 13 con tê giác bị mất tích.

Trong tháng 6 vừa qua, một vụ săn trộm sử dụng công nghệ cao rất điển hình đã xảy ra ở tỉnh KwaZulu-Natal , Nam Phi. Bọn tội phạm sử dụng máy bay trực thăng xâm nhập một khu vực cấm săn bắn thuộc tư nhân quản lý; và trong khi bay lượn trên không, chúng bắn một cây lao tẩm thuốc mê xuống mục tiêu là con tê giác cái đang đứng cạnh con của nó ở bên dưới.

Chiếc trực thăng hạ cánh, bọn săn trộm sử dụng cưa xích cắt rời chiếc sừng khỏi đầu con tê giác mẹ đang say thuốc. Nhưng tàn nhẫn hơn nữa là chúng cưa đứt cả phần mũi con vật, để lại vết thương kinh khủng gây cái chết từ từ cho con vật. Nhưng may mắn là - không hiểu do nguyên nhân nào - con tê giác cái này vẫn sống sót.

"Nó còn sống quả là một điều kỳ diệu!" - Faan Coetzee nói. Coetzee là lãnh đạo Dự án an toàn cho loài tê giác của Tổ chức về các loài đang có nguy cơ tuyệt chủng (EWT), đơn vị được thành lập nhằm giúp đỡ chủ đất những khu vực cấm săn bắn chống lại bọn tội phạm săn trộm. Tuy nhiên, về phần con tê giác con, nó bị mất tích suốt nhiều ngày và sau đó được phát hiện đã chết do mất nước. Người ta cho rằng con tê giác con đã hoảng hốt bỏ chạy trong cuộc tấn công của bọn săn trộm, còn tê giác mẹ do bị thương trầm trọng nên mất khả năng đánh hơi dẫn đến việc không thể định vị được con của nó đang ở đâu.

Theo Coetzee, Nam Phi là nơi cư trú của 93% trong tổng số loài tê giác ở châu Phi và do đó quốc gia này trở thành mục tiêu săn trộm của bọn tội phạm. Do lóa mắt trước lợi nhuận quá béo bở nên bọn tội phạm săn trộm tê giác đã không từ bất cứ một thủ đoạn nào.

Theo số liệu thống kê chính thức của Tổ chức South Africa National Parks (SANP), tính cho đến tháng 7 năm nay SANP đã mất đi 55 con tê giác. Công viên quốc gia Kruger - khu vực cấm săn bắn nổi tiếng nhất và lớn nhất ở Nam Phi, có khoảng 9.000 đến 12.000 con tê giác trắng và 600 con tê giác đen sinh sống nhưng chúng đang trong tình trạng bị đe dọa tuyệt chủng.

Trong cuộc chiến căng thẳng này, quân đội Nam Phi cũng tham gia tuần tra các đường ranh giới để đối phó nhanh với bọn tội phạm. Các đội biệt kích bảo vệ công viên quốc gia Kruger này sử dụng những công nghệ do thám tiên tiến nhất hiện nay, như là thiết bị quan sát ban đêm và công nghệ giao tiếp vô tuyến hiện đại để thay thế hệ thống radio cũ kỹ lạc hậu. Những thiết bị theo dõi vô hình công nghệ cao cũng được sử dụng cài đặt trên người một số con tê giác ở Kruger.

Mới đây, Giám đốc điều hành của SANP là David Mabunda đã lên tiếng kêu gọi người dân hỗ trợ khai báo với cảnh sát về bất cứ sự hiện diện nào của "những chiếc trực thăng bay thấp Robinson R44 với biển số đăng ký được che kín" mà nói chung thường được bọn tội phạm săn trộm tê giác sử dụng. Mới đây, một đội phản ứng nhanh cấp quốc gia chống tội phạm môi trường hoang dã - trong đó bao gồm các thanh tra cảnh sát về môi trường, những cơ quan thừa hành pháp luật và các nhóm bảo tồn động vật hoang dã - được thành lập để chiến đấu chống các tập đoàn tội phạm có tổ chức liên quan đến tội phạm săn trộm tê giác.

Theo Coetzee, khoảng 350 - 400 khu cấm săn bắn tư nhân ở Nam Phi hiện diện loài tê giác, chiếm 25% trong quần thể tê giác ở quốc gia này và giữ một vai trò quan trọng trong sự nghiệp bảo tồn động vật hoang dã. Coetzee có lời khuyên những chủ đất khu bảo tồn nên có thiết bị giám sát tê giác - một người nào đó sẽ có trách nhiệm thường trực theo dõi tê giác và sẵn sàng phát hiện những kẻ xâm nhập bất hợp pháp - và tổ chức những nhóm tuần tra hỗn hợp nhiều thành phần. Ngoài ra, đội ngũ nhân viên trong các khu bảo tồn tư nhân cũng phải được sàng lọc kỹ càng, bởi vì bọn tội phạm có khả năng sẽ dùng tiền để mua chuộc.

Một số khu bảo tồn đã có biện pháp cưa sừng tê giác để hạn chế việc chúng trở thành mục tiêu tấn công của những kẻ săn trộm. Khu bảo tồn tự nhiên Rietvlei gần Pretoria, thủ đô Nam Phi, quyết định cưa sừng quần thể tê giác nơi này sau khi bọn săn trộm giết chết 2 con tê giác trắng vào đầu năm nay. Một khu cấm săn bắn khác ở KwaZulu-Natal , tỉnh phía đông nam Nam Phi, cũng có quyết định cưa sừng tê giác để bảo vệ chúng.

Nhưng Coetzee cảnh báo quyết định cưa sừng này không thể là giải pháp chọn lựa hiệu quả mà những biện pháp phòng ngừa khác mới là chủ yếu. Bởi vì, theo Coetzee giải thích, những con tê giác bị cưa sừng vẫn còn là mục tiêu do chiếc sừng không thể bị cưa hẳn đi cho nên bọn săn trộm vẫn còn cơ hội kiếm tiền.

Coetzee cũng chỉ ra rằng nhiều tên săn trộm hoạt động vào ban đêm và chúng không cần biết con tê giác nào có bị cưa sừng trước đó hay không. Jacques Flamand ở Quỹ thế giới bảo tồn thiên nhiên hoang dã (WWF), lãnh đạo dự án phát triển loài tê giác đen nói: tê giác trắng là mục tiêu tấn công chính của bọn săn trộm, trong khi tê giác đen chỉ là "mục tiêu dự phòng" của bọn chúng.