Tại sao gọi là bệnh "tay chân miệng"?

Bệnh tay chân miệng do siêu vi trùng gây ra và lây từ người sang người. Siêu vi trùng gây bệnh có trong nước bọt, phân, bóng nước của trẻ bệnh. Siêu vi trùng này có thể bám vào bàn tay, thức ăn, thức uống, sàn nhà, đồ chơi, dụng cụ ăn uống. Trẻ có thể mắc bệnh tay chân miệng khi nuốt phải thức ăn, thức uống hay khi ngậm đồ chơi có chứa siêu vi trùng gây bệnh.

Bệnh này thường gặp ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi và rất dễ lây, thường lây nhanh qua đường tiêu hóa ở trẻ sống cùng nhà và sinh hoạt cùng nhà trẻ. Trẻ lớn và người lớn cũng có thể mắc bệnh.

Khi nổi bóng nước trẻ có thể sốt nhẹ, quấy do đau miệng, bỏ ăn. Bóng nước sẽ tự xẹp đi và khỏi sau 5 đến 7 ngày. Một số trẻ có kèm nôn ói, tiêu chảy ngay khi nổi bóng nước hay khi bóng nước đã xẹp.

Biến chứng

Đa số các trường hợp bệnh sẽ tự khỏi, nhưng nếu bệnh do tác nhân enterovirus 71, một số trẻ có biến chứng rất nguy hiểm là viêm não, viêm cơ tim, viêm màng não. Trẻ có biến chứng não thường không hôn mê sâu mà có những triệu chứng khó nhận biết như khó ngủ, quấy khóc liên tục, giật mình lúc thức hay lúc bắt đầu thiu thiu ngủ, trẻ có thể biểu hiện hốt hoảng, nói lảm nhảm, chới với, run chi, co giật. Triệu chứng khác có thể thấy khi có biến chứng như sốt rất cao, nôn ói nhiều, da nổi bông, mạch nhanh, yếu tay chân, méo miệng. Khi trẻ có biến chứng nếu không điều trị đúng và kịp thời trẻ có thể tử vong trong vài giờ.

Để phát hiện sớm biến chứng này, điều quan trọng là khi thấy trẻ bị bệnh tay chân miệng (triệu chứng bóng nước ở tay, chân, miệng) thì cố gắng theo dõi sát ít nhất 8 ngày để phát hiện ngay các dấu hiệu nghi ngờ biến chứng và mang trẻ đến bệnh viện. Mặt khác nếu thấy có những triệu chứng bất thường kể trên thì tìm xem trẻ có những bóng nước ở lòng tay, lòng bàn chân, gối, mông không? Nếu có thì nhanh chóng đưa trẻ đến bệnh viện.

Đối với trường hợp không có biến chứng thì có thể điều trị tại nhà bằng thuốc giảm đau, cho trẻ ăn thức ăn lỏng dễ tiêu. Cố gắng cho trẻ ăn thành nhiều bữa.

Cách phòng ngừa

Hiện nay tác nhân enterovirus 71 chưa có thuốc chủng ngừa nên cách phòng ngừa hiện nay là bảo đảm vệ sinh trong ăn uống. Không nên cho trẻ bệnh đến trường học, nhà trẻ, chợ, hồ bơi. Rửa tay bằng xà bông và dưới vòi nước chảy trước khi ăn và sau khi đi tiêu. Che miệng, mũi khi ho hay hắt hơi. Bảo đảm chỗ ở thoáng mát. Rửa sạch các vật dụng, đồ chơi mà chất tiết mũi họng của trẻ có thể bám vào bằng dung dịch sodium hypochlorit 0,5%. Không dùng chung các đồ dùng ăn uống. Sự lây truyền sẽ nhiều hơn khi vệ sinh kém và môi trường sống đông đúc.

“Thủ phạm” gây bệnh

Enterovirus 71 nhóm C1, C4, C5 và coxsackievirus nhóm A16 chính là “thủ phạm” gây bệnh tay chân miệng ở trẻ em các tỉnh phía nam. Đó là kết quả của công trình nghiên cứu khoa học hợp tác giữa Bệnh viện nhi đồng 1, Viện Pasteur TP.HCM, Đại học Sarawak, Bệnh viện Sibu (Malaysia) và Đại học Sydney (Úc).

Theo nghiên cứu trên, 763 bệnh nhi được chẩn đoán bệnh tay chân miệng tại Bệnh viện nhi đồng 1 đã được tiến hành các xét nghiệm phân lập siêu vi từ các mẫu bệnh phẩm như dịch bóng nước, phân và phết họng. Kết quả cho thấy: 411 trường hợp, chiếm 53,8% phân lập được siêu vi, cụ thể như sau: 216 trường hợp coxsackievirus A16, 173 trường hợp enterovirus 71 và 24 trường hợp là các virus đường ruột khác. Đặc biệt, trong nhóm phân lập ra EV 71 có 51 trường hợp, chiếm 29,5% có biến chứng viêm não và 3 trường hợp đã tử vong. Khi phân tích kiểu gen của các EV 71 phân lập được theo tháng trong năm, nhóm nghiên cứu còn nhận thấy: 6 tháng đầu năm 2005 ba nhóm C1, C4 và C5 cùng lưu hành. Trong khi đó, 6 tháng cuối năm, là thời gian hoạt động mạnh của EV 71, thì nhóm C5 là chủ yếu.

Hiện nay, Bệnh viện nhi đồng 1 đang tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu về bệnh tay chân miệng và viêm não do EV 71. Trong đó có việc ứng dụng phương pháp chẩn đoán nhanh EV 71 bằng phương pháp khuếch đại chuỗi gen (PCR) trong chẩn đoán, điều trị và theo dõi diễn biến dịch tễ học bệnh tay chân miệng và viêm não do EV 71 ở trẻ em.