Sự thật về “Hoàng tử” Vĩnh Giu

Từ một bức ảnh

Bức ảnh đăng trên tạp chí Xưa & Naysố 246 (tháng 10/2005) cũng chính là bức ảnh mà trước đây các báo đã đăng, vô tình mang lại sự “rắc rối” cho ông Vĩnh Giu với ý kiến cho rằng: ông Vĩnh Giu tự nhận mình là hậu duệ của cựu hoàng Thành Thái!. Để khẳng định hơn người ta còn viện dẫn ra cuốn “ Nguyễn Phước Tộc Ngọc Phả” trong chi hệ của Cựu hoàng Thành Thái không có tên Nguyễn Phước Vĩnh Giu và thậm chí không có cả hoàng phi Chí Lạc nào đó! Nghịch lý ấy đã được khơi sáng khi chúng tôi tìm đến Huế vào An Lăng. Tại đây chúng tôi được ông Nguyễn Phúc Bảo Xướng cung cấp cuốn Hoàng triều Thành Thái Ngọc phả thay cho lời giải thích, bên cạnh mộ bia của Bà Chí Lạc được an táng gần cựu hoàng Thành Thái trong An Lăng. Ông Bảo Xướng khẳng định với chúng tôi: ông Nguyễn Phúc Vĩnh Giu là chú ruột của tôi và tôi là con trưởng của hoàng tử Vĩnh Lưu, trưởng tử của Vua Thành Thái và hoàng phi Chí Lạc. Tiếp cận cuốn “Hoàng triều Thành Thái Ngọc Phả” thì bà Hoàng Phi Chí Lạc nhủ danh Nguyễn Công Thị Mừng có tất cả 5 hoàng tử và 4 công chúa cụ thể như sau:

1) Hoàng thập lục tử Vĩnh Lưu

2) Hoàng nhị thập nữ Lương Mỹ

3) Hoàng thập thất tử Vĩnh Quỳnh

4) Hoàng thập tam nữ Lương Hảo

5) Hoàng thập bá tử Vĩnh Khôi

6) Hoàng nhị thập ngũ nữ Lương Thầm

7) Hoàng nhị thập tử Vĩnh Giu (Trước)

8) Hoàng nhị thập nhị tử Vĩnh Cầu

9) Hoàng nhị thập thất nữ Lương Cầm

Như vậy ông Nguyễn Phúc Vĩnh Giu là hoàng tử thứ 20 của Vua Thành Thái và là hoàng tử thứ 4 đối với Hoàng Phi Chí Lạc. Nhằm làm sáng tỏ hơn về trường hợp của ông Vĩnh Giu đồng nghĩa với việc giải mã những thắc mắc về bức ảnh chụp năm 1947 (không có ông Vĩnh Giu). Theo chỉ dẫn của ông Bảo Xướng chúng tôi tìm đến thành phố Biên Hoà, tỉnh Đồng Nai gặp ông Trần Thọ Nguyễn Phúc con của Công chúa Lương Thầm. Tại nhà riêng nơi thờ bà Lương Thầm ông Trần Thọ Nguyễn Phúc (người có mặt trong bức ảnh chụp năm 1947) giải thích: “Tôi sinh ra trên đảo Réunion khoảng 6 tuổi thì về lại Việt Nam sống chung với ông bà ngoại (vua Thành Thái, Hoàng phi Chí Lạc –NV). Theo lời kể của mẹ tôi rằng vào năm 1947 quan đầu tỉnh đến biệt thự Anna thăm và chụp ảnh lưu niệm chung với gia đình ông bà ngoại tôi. Lúc chụp ảnh này cậu Vĩnh Giu đã được chính quyền Pháp buộc đi làm cai ngục tại nhà giam Bà Rịa nên không có mặt. Về sau khi cậu Giu ghé nhà. Tôi đưa hình chụp có đầy đủ gia đình cho cậu về làm kỷ niệm. Để cho đầy đủ anh em cậu Giu đã ghép hình của mình vào chỗ trống trong bức ảnh để lưu lại cho con cháu sau này. Ngờ đâu chính điều này đã làm rắc rối cho cậu tôi.

Những ngày sống trên đảo Rénion cậu Giu là người chăm sóc tôi… những kỷ niệm ấy tôi không thể quên được…

Vua Thành Thái (1889-1907)

Từ những tài liệu ở Huế và Biên Hoà đã cho phép chúng tôi khép lại vấn đề và khẳng định rằng: ông Nguyễn Phúc Vĩnh Giu là con của vua Thành Thái và Hoàng phi Chí Lạc. Người đã có hơn 30 năm sống gần với cựu hoàng Thành Thái và Duy Tân trong thân phận lưu đày vì tội yêu nước, chống thực dân Pháp.

Hồi ức của hoàng tử Vĩnh Giu

… Chúng tôi lại tìm gặp hoàng tử Vĩnh Giu lần thứ 2 vào một buổi chiều cuối tuần, tại hẻm 166 đường Phan Đình Phùng, phường An Lạc, quận Ninh Kiều, TP. Cần Thơ. Tiếp chúng tôi trong căn nhà hẹp 2m x 10m, ông tiếp tục cố nhớ lại:

“Tôi sinh năm 1922 tại số nhà 92, một căn nhà thuê ở Saint Denis, đảo Rénion. Ba tôi khi đến đảo đã từ chối sự ban ơn của Pháp là được ở trong một vila sang trọng, ông chỉ chấp nhận ở trong một căn nhà thuê của một người dân sống tại đó. Đây là năm sinh thật của tôi được ba tôi ghi chép gửi về Tôn Nhơn phủ”. Riêng với chế độ thực dân, ông lại khai rằng: “Tôi được sinh ngày 3/2/1924. Tôi lớn lên với chúng bạn toàn người Phi, nói toàn tiếng Pháp, nhưng khi về nhà thì ba má tôi lại buộc nói tiếng Việt. Tôi được ba tôi cho học trong một chủng viện Thiên Chúa giáo tên là Saint Denis dành cho người nghèo và người bản địa. Về nhà, má tôi ngoài việc bếp núc còn đảm nhận vai trò cô giáo dạy anh chị em tôi học chữ Việt và học nhạc. Ba má tôi rất đông con, hồi trước khi đi đày má tôi đã có 3 người con. Anh thứ nhất của tôi không đi theo vì má tôi mới sinh thì ông bà ngoại nhận về nuôi. Sau anh tôi lớn lên đi theo Cách mạng, hiện có một người con trai là Bảo Phối đang sống ở Huế. Ba tôi được đưa đi an trí ở Vũng Tàu thì má tôi cũng vừa kịp sinh thêm hai người con. Ở đảo, má tôi sinh được 7 người con nữa, trong đó có tôi. Ở nhà, ba tôi luôn hướng chúng tôi vào công việc, mỗi người đảm nhận một nhiệm vụ khác nhau tuỳ thuộc vào lứa tuổi. Tôi được giao cho nhiệm vụ lo bữa ăn sáng và tìm nguồn trầu cau cho ông. Chuyện thức ăn sáng tuy vất vả nhưng có thể lo được, còn tìm ra lá trầu là chuyện vô cùng khó khăn. Ở đảo Réunion, chỉ có vài hộ gia đình trồng trầu làm kiểng, tôi đến đó và liên hệ với họ để mua. Những lúc họ không bán, tôi phải vào rừng, leo lên núi cao để hái trầu hoang về cho ba tôi. Thói quen của ba tôi là đi đâu ông tính thời gian bằng miếng trầu têm, chẳng hạn khi đến chơi với một người bạn, ông bảo tôi têm cho 4 miếng trầu, dùng hết 4 miếng là ông về. Ở đảo không có cau, má tôi phải nhờ người ở Huế mua cau khô gửi sang.

Những “Hoàng thân”… chạy xe ôm

Năm 2003, khi về giảng dạy và công tác ở Cần Thơ, chúng tôi thường nghỉ ở khách sạn Huy Hoàng, 35 đường Ngô Đức Kế. Người lái xe ôm thường đưa đón chúng tôi, ai ngờ chính là con của hoàng tử Vĩnh Giu cháu nội của vua Thành Thái. Tôi chỉ thật sự biết anh khi tìm đến nhà ông Vĩnh Giu cách đây vài tuần. Trong căn nhà nhỏ hẹp có đến gần 20 nhân khẩu, chỉ trừ Bảo Bồi là có việc làm ổn định và ra ở riêng, còn lại đều hành nghề… chạy xe ôm. Anh Bảo Hoàng tâm sự: “Nhà khó khăn lắm, các anh em không có việc làm ổn định, đều chọn nghề xe ôm làm phương tiện để kiếm sống. Ai cũng chỉ mơ ước có một chiếc xe chạy cho đàng hoàng vì gần như 5 anh em đều phải đi thuê xe để về chạy, khổ lắm”. Tôi đặt câu hỏi: “Nghe nói nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt có đến thăm và hứa sẽ tác động với tỉnh Cần Thơ về trường hợp khó khăn của gia đình, vậy đến bây giờ gia đình đã nhận được chế độ nào chưa?”. Anh Bảo Bối buồn đáp: “Có gì đâu, chúng tôi vẫn đang chờ. Tôi nóng lòng nên xin ba tôi làm đơn gửi lên Công ty Nhà Đất để giúp đỡ. Anh Châu – giám đốc Công ty vì đồng cảm với khó khăn của gia đình nên đã đồng ý bán một căn nhà tái định cư theo diện chính sách với giá là 100 triệu đồng, trả nhiều lần. Vợ chồng tôi đã dành dụm được 20 triệu để tổ chức đám cưới cho con trai, nhưng đành hoãn lại, lấy tiền đóng tiền nhà, hiện vẫn còn nợ 80 triệu…

… Chiều Tây Đô đã bắt đầu tắt nắng, chúng tôi về lại nhà nghỉ, vẫn thấy “hoàng thân” Bảo Thọ đang kiên nhẫn ngồi trên chiếc xe gắn máy cũ kỹ luôn miệng mời khách đi xe… Phía bên kia đường Phan Đình Phùng có một ông già ốm yếu đang hai tay lần mò đường vào hẻm 166 Phan Đình Phùng với những bước đi nhẫn nại, dò tìm… Có phải ai cũng nhận ra rằng con người có những bước đi lững thững ấy chính là chứng nhân của một thời kỳ lịch sử, hậu duệ của một vị vua yêu nước chống Pháp đã chịu nhiều thiệt thòi, giờ chỉ còn là một người lao động nghèo giữa lòng thành phố đang vươn mình bắt nhịp với cuộc sống hiện đại.

Lịch sử luôn công minh trong việc phán xét, nhưng trước mắt thiết nghĩ chúng ta cần có một tấm lòng đối với những hậu duệ còn lại của nhà vua yêu nước Thành Thái. Âu đó cũng là tính nhân văn của dân tộc chúng ta vậy.