Sẽ cảnh báo sớm được dông, sét

Tiến sĩ Nguyễn Xuân Anh - Trưởng phòng Vật lý khí quyển, Viện Vật lý Địa cầu Việt Nam - đã có cuộc trao đổi về vấn đề này.

- Thưa ông, trước thực tế hiện tượng sét đánh xảy ra liên tục và trên diện rộng gây thiệt hại ở nhiều địa phương... ông có thể khái quát đôi nét về hiện tượng này?

- Sét là hiện tượng phóng điện giữa mây và đất xảy ra trong cơn dông. Dông được hình thành khi có khối không khí nóng ẩm chuyển động đi lên. Trong quá trình không khí nóng ẩm đi lên xảy ra sự phân chia điện tích. Cấu trúc điện tích trong mây tương đối phức tạp, nhưng thông thường có một khối điện tích âm ở độ cao từ 4-6 km và một khối điện tích dương ở độ cao 9-12 km. Khi các khối điện tích đủ mạnh sẽ xảy ra hiện tượng phóng điện giữa chúng hoặc phóng xuống đất. Khi sét đánh xuống, dòng điện có thể lên tới hàng trăm kAmper. Nguy hiểm nhất là bị sét đánh trực tiếp vào người. 80% nạn nhân bị tử vong do bị sét đánh thẳng. Sét có thể đánh vào người đứng gần hay tiếp xúc với vật bị sét đánh. Sét có thể lan truyền trên mặt đất gây ra hiện tượng giật điện. Ngoài ra, sét có thể lan truyền theo cáp điện, cáp điện thoại, cáp viễn thông.

- Không những làm chết người, trong thập kỷ gần đây, rất nhiều công trình, các thiết bị của ngành điện và bưu chính viễn thông, thiết bị nghiên cứu khoa học, điện tử... đã bị sét đánh hỏng gây thiệt hại lớn về kinh tế. Để giảm thiểu tác hại do sét gây ra, ông có khuyến cáo gì với người dân và các cơ quan chức năng?

- Việt Nam nằm ở khu vực có nền hoạt động dông sét mạnh diễn ra trên phạm vi cả nước (trung bình ở Việt Nam hàng năm có 80-90 ngày dông, nơi nhiều có đến 140 ngày, nơi ít cũng có vài chục ngày dông). Vì lý do này, việc phòng chống sét bảo đảm an toàn cho con người cần được các cơ quan chức năng quan tâm, nhất là những khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa, nơi mà sự hiểu biết về an toàn phòng tránh sét còn rất kém.

Để giảm thiểu thiệt hại do sét gây nên, nhà cửa cần có hệ thống chống sét. Khi xảy ra dông thì tốt nhất là nên ở trong nhà, đứng xa cửa sổ, tránh chỗ ẩm ướt, rút ổ cắm thiết bị điện. Khi đi ra ngoài cần theo dõi bản tin thời tiết và định sẵn kế hoạch di chuyển về nơi an toàn càng nhanh càng tốt. Trong trường hợp bất đắc dĩ không về kịp thì phải tránh xa các cây cao, nơi hồ, ao và những chỗ cao hơn xung quanh, không đứng thành nhóm người gần nhau (xem chi tiết tại website: www.thunderstorm.org.vn).

Quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước gắn liền với việc sử dụng ngày một nhiều các thiết bị điện tử nhạy cảm với tác động của sét. Vì lý do này, thiệt hại về tài sản do sét đánh ngày một tăng lên. Thực tế cho thấy ở nhiều nơi sau khi thiết bị, máy móc bị sét đánh hỏng thì mới lo chống sét. Để tránh tình trạng trên, các cơ quan chức năng quản lý, sử dụng những thiết bị điện tử cần chú ý hơn trong việc thực hiện phòng chống sét kể từ khâu đổi mới quy phạm đến việc hướng dẫn chi tiết việc thi công hệ thống chống sét. Các thiết bị chống sét trên thị trường cần được các cơ quan chức năng đánh giá kiểm định.

- Được biết, các cơ quan nghiên cứu khoa học ở nước ta, nhất là Viện Vật lý Địa cầu đã tiến hành những hoạt động nghiên cứu về sét. Ông có thể cho biết rõ hơn về điều này? Việc dự báo sớm hiện tượng sét đánh có được mau chóng thực hiện?

- Vừa qua, Viện Vật lý Địa cầu đã thực hiện đề tài cấp Nhà nước "Nghiên cứu hoạt động dông sét và đề xuất các giai đoạn phòng chống ở Việt Nam" giai đoạn 2002-2005. Đề tài thực hiện điều tra cơ bản về hoạt động dông sét ở Việt Nam và đề xuất các giải pháp phòng chống sét cho một số đối tượng như khu dân cư, trạm viễn thông, khu vực điều khiển trạm biến áp, kho xăng dầu... Chúng tôi đã áp dụng các kết quả này trong thực hiện thiết kế chống sét cho một số công trình ở Bà Rịa - Vũng Tàu, Hưng Yên, Đông Hà, Hà Tĩnh... Trong đề tài cũng đã nghiên cứu thử nghiệm dự báo dông sét sớm cho khu vực Hà Nội trước một ngày và một tiếng.

Trong đề tài, lần đầu tiên đã xây dựng được hệ thống định vị sét gồm tám trạm trên phạm vi cả nước. Trong những năm tới, chúng tôi mong muốn nâng cấp hệ thống này nhằm nâng cao độ chính xác. Kết hợp với hệ thống định vị sét nói trên, việc cảnh báo dông sét sớm sẽ được triển khai cho nơi nào có nhu cầu.

- Xin chân thành cảm ơn ông!

Nguồn: nhandan.com.vn