Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ năm, 29/12/2005 23:45 (GMT+7)

Schleiden (1804-1881) và Schwann (1810-1882): Hai người cha đẻ luận thuyết tế bào

Schleiden ra đời trong một gia đình thầy thuốc nổi tiếng ở Hambourg, một hải cảng ở rmiền Bắc nước Đức. Năm 20 tuổi, chàng thanh niên Jacob học khoa luật tại Đại học Heidelberg. Bốn năm sau, anh tốt nghiệp và hành nghề luật sư tại Hambourg. Những khó khăn nghề nghiệp cộng thêm tình trạng phức tạp xã hội làm chàng luật sư trẻ tuổi chán nản, rối loạn tâm thần và phải đến nghỉ tại nhà an dưỡng. Trong một giây phút thất vọng cùng cực, Schleiden đã dùng súng định kết thúc cuộc đời. Trong cuộc sống con người, có những sự kiện đột nhiên tạo nên bước ngoặt quyết định: đối với Schleiden, việc tự sát không thành chính là sự kiện đó. Vết thương buộc Schleiden phải nằm một thời gian dài để điều trị. Do quá rảnh rỗi nên Schleiden tìm đọc những sách khoa học tự nhiên và thực vật học. Chẳng bao lâu chàng luật sư trẻ tuổi cảm thấy say mê tìm hiểu về sinh lý học thực vật. Chàng nghĩ rằng chẳng bao giờ quá muộn để bắt đầu một công việc tốt đẹp và có ích. Thế là Schleiden lại bắt đầu cuộc sống của một sinh viên khoa thực vật học lúc 27 tuổi.


Sau khi tốt nghiệp, Schleiden miệt mài nghiên cứu đời sống của loài cây trong nhiều năm. Năm 34 tuổi, ông cho xuất bản cuốn “Về nguồn gốc thực vật”, cuốn sách chỉ mỏng 32 trang nhưng đã khẳng định tài năng của Schleiden và làm nên tên tuổi ông lưu danh hậu thế. Trong cuốn sách ông bàn về sự phát triển của nhiều loại cây khác nhau và xác định cấu trúc của thực vật bao gồm các tế bào. ít lâu sau, ông được bổ nhiệm làm giáo sư thực vật học tại Đại học Jena. Chính thời gian này, Schleiden gặp Schwann, một người mà trước đó ông chỉ được biết qua những bản thông báo khoa học.


Schwann ra đời ngày 7/12/1810 trong gia đình một người bán sách ở ngoại ô thành phố Dusseldorf (thuộc miền Tây nước Đức ngày nay). Năm 24 tuổi, sau khi tốt nghiệp Đại học Y khoa ở Berlin, Schwann đến làm trợ lý cho Johannes Muller, nhà nghiên cứu sinh lý học và giải phẫu học người Đức. Năm 26 tuổi, Schwann chứng minh tác động của những loại nấm bậc thấp và các vật thể nhỏ trong quá trình gây hiện tượng thối rữa và lên men. Đây là một phát hiện có tầm quan trọng lớn vì đã phủ nhận thuyết tự sinh vốn vẫn được giới khoa học thời đó chấp nhận. Phát hiện đó sau này cũng tạo điều kiện thuận lợi cho những nghiên cứu của Pasteur. Năm 27 tuổi, ông nghiên cứu về co cơ, phát hiện loại tế bào bao thần kinh (sau này được gọi là tế bào Schwann). Năm sau, ông được cử làm giáo sư khoa giải phẫu học so sánh tại Đại học Louvain, lúc này ông 28 tuổi. Chính thời gian này, ông gặp Schleiden trong một bữa ăn tối. Cả hai đều trình bày cho nhau biết rõ các kết quả nghiên cứu về động vật và thực vật học.


- Trong cuốn sách của tôi vừa mới xuất bản, Schleiden chậm rãi kể, tôi xác nhận cấu trúc thực vật bao gồm những tế bào. Tôi cũng đã quan sát kỹ hình dạng những tế bào thực vật, điều đặc biệt làm tôi chú ý và ngạc nhiên là sự hiện diện những chấm nhỏ, đen sẫm ở chính giữa tế bào.


- À, năm 1831, chính Robert Brown cũng nhận xét thấy như vậy và ông đã đặt tên gọi là nhân tế bào. Schwann nhẹ nhàng đáp lời.


Rồi Schwann nói tiếp luôn:


- Bản thân tôi có nghiên cứu sự phát triển và cáu trúc cơ thể của nhiều loại động vật có xương sống bậc thấp, thí dụ như ếch nhái, tôi cũng tìm hiểu sự hình thành dây sống (về sau trở thành cột sống) ở nòng nọc, lúc nào tôi cũng thấy các loài động vật đó được cấu tạo gồm nhiều tế bào và các tế bào cũng có nhân.


- Thế à? Schleiden ngạc nhiên hỏi.


- Đúng như vậy, Schwann đáp ngay. Tôi đã quan sát cấu trúc của nhiều loài động vật khác nhau và bao giờ cũng thấy những tế bào sắp xếp sát nhau. Nếu anh muốn chúng ta có thể đến ngay phòng thí nghiệm của tôi để xác nhận điều này.


Cả hai người nhanh chóng kết thúc bữa ăn tối. Một lát sau cả Schleiden và Schwann đều lần lượt chăm chú nhìn qua ống kính hiển vi để quan sát cấu trúc cơ thể của nhiều loài động vật. Cuối cùng trong đêm khuya đáng ghi nhớ đó, cả hai nhà khoa học đều các nhận một điều thật quan trọng trong lịch sử hiểu biết của con người: tất cả mọi sinh vật, động vật hoặc thực vật đều có cấu trúc tương tự bao gồm nhiều loại tế bào. Sau đó họ chia tay nhau, hẹn tiếp tục nghiên cứu và thông báo sớm những phát hiện mới.


Thêm một năm nữa, Schwann miệt mài quan sát một cách hệ thống tất cả những mẫu mô của nhiều loài động vật. Năm 1839, lúc đó ông 29 tuổi, Schwann cho xuất bản cuốn sách “Những nghiên cứu vi thể về sự liên quan trong quá trình phát triển và cấu trúc của động vật và thực vật”. Trong tài liệu nổi tiếng này, sau khi dẫn chứng cả những nghiên cứu của Schleiden, ông kết luận: “...Tất cả các mô của cơ thể động vật hoặc thực vật đều có cấu tạo gồm những tế bào. Đó là đơn vị cấu trúc của mọi sinh vật...”. Việc quan sát thấy tế bào không chỉ là một phát hiện quan trọng mà còn có ý nghĩa sâu rộng về mặt lý luận đối với nhiều ngành khoa học khác: phát hiện đó khẳng định thế giới hữu cơ được hình thành trên cơ sở vật chất.


Schwann còn nghiên cứu nhiều vấn đề khác như sự phát triển của động vật từ noãn bào (tế bào trứng) trong những giai đoạn đầu của phôi thai, xác định đặc tính của pepsin (do ông phát hiện), vai trò cần thiết của mật trong quá trình tiêu hóa. Chính ông là người sáng tạo ra thuật ngữ “bào tương” (hoặc “nguyên sinh chất”) và “chuyển hóa”. Năm 37 tuổi, Schwann được cử làm giáo sư sinh lý học và giải phẫu học tại Đại học Liège và ở đây cho tới lúc cuối đời. Năm 45 tuổi, ông tham gia viết phần giải phẫu học người trong bộ Từ điển Bách khoa xuất bản tại Brusselles (Bỉ) sau này được dịch sang tiếng Đức. Schwann qua đời ngày 11/11/1882. 28 năm sau, để ghi nhớ công lao của ông, một bức tượng hình Schwann đã được dựng tại quê hương ông.


Còn Schleiden? Sau lần gặp Schwann, ông cũng tiếp tục công việc khảo sát cấu trúc các loài thực vật. Năm1842, ông cho in cuốn sách “Cơ sở khoa học của thực vật học” đặt nền tảng cho việc nghiên cứu các loài thảo mộc. Năm 1863, ông alfm giáo sư thực vật học và nhân chủng học tại Dorpat. Năm 77 tuổi, ông qua tại Hambourg.

Nguồn: “20 nhà sinh học tài danh” - Trần Phương Hạnh, Nxb Thanh niên

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.