Sản xuất mộc nhĩ sạch trên giá thể mùn cưa

Trong mộc nhĩ có chứa khoảng 9 - 10% protein, 0,2% lipit, 58,5% gluxit, 6,3% xeluloza, 10% nước, và 5,2% chất tro, ngoài ra còn có đủ thành phần can xi, phốt pho, carotein và nhiều loại vitamin như B ₁, B ₂, PP. Trong Đông y, mộc nhĩ được coi là vị thuốc có tính bình, vị ngọt. Giá trị dược liệu của mộc nhĩ được phát hiện và sử dụng trong việc chữa trị cầm máu, kiết lỵ, táo bón, rong kinh, chảy máu mắt, xơ cứng mạch, huyết áp cao, chữa bệnh hậu sản, gân cốt yếu, tê buốt chân tay. Mộc nhĩ còn là một thực phẩm bổ khí ích huyết, đặc biệt góp phần giữ gìn sức khoẻ và sự dẻo dai cho những người thường xuyên lao động trực tiếp bằng chân tay trên đồng ruộng cũng như trong công xưởng, nhà máy.

Kỹ thuật sản xuất mộc nhĩ:

1. Làm túi mùn cưa trồng nấm

Dùng mùn cưa của các loài cây gỗ có nhựa mủ như các loại cây: cao su, sung, mít, bồ đề, các cây gỗ tạp, tuyệt đối không dùng mùn cưa của các loài cây có tinh dầu hoặc các loại cây độc hại. Chọn mùn cưa sạch không bị mốc ẩm, xẩm màu. Mùn cưa phải được phơi khô, loại bỏ tạp chất, bảo quản nơi khô ráo để sử dụng lâu dài.

Tạo phối liệu và làm túi nấm: Trộn đạm urê hoặc đạm sunfat amon vào mùn cưa với tỷ lệ 0,5 - 1%, đường sacarozơ 0,5% (tính theo trọng lượng khô của mùn cưa). Dùng nước vôi trong có độ pH 12 - 13 làm cho mùn cưa đạt độ ẩm 70%. Vun mùn cưa thành từng đống để ủ. Mỗi đống ủ khoảng 100kg. Dưới đáy đống ủ phải dùng phên hoặc lá cót tre nứa lót để tạo điều kiện thoát nước tốt. Cần phải che đống ủ để phòng tránh trời mưa. Sau 3 - 4 ngày xới tung đống ủ ra và bổ sung thêm bột nhẹ (CaCO ₃), đảo đều, tiếp tục ủ. Cứ sau 10 - 15 ngày đảo ủ một lần. Thời gian ủ phối liệu khoảng 30 - 40 ngày. Sau đó cho mùn cưa đã được ủ kỹ vào các túi ni lon chịu nhiệt, mỗi túi chứa 1- 1,5kg (thường gọi là làm các mô nuôi nấm) rồi xếp các túi mùn cưa vào nồi hấp cách thuỷ để thanh trùng. Tiến hành hấp liên tục trong khoảng thời gian 3 - 4 giờ đồng hồ và luôn luôn giữ nhiệt độ nồi hấp ở mức 100 ⁰C. Đơn giản nhất là hấp mùn cưa cách thuỷ trong thùng phuy. Cũng có thể đóng mùn cưa vào bao tải chịu nhiệt (mỗi bao từ 10 - 15kg) để hấp cách thuỷ. Sau khi hấp xong, đưa ra chia thành các túi nhỏ. Để các túi đã hấp thật nguội rồi mới cấy giống mộc nhĩ vào.

 - Cấy và ươm giống: Dùng que tre sạch lấy giống mộc nhĩ từ trong chai giống ra, rải đều lên bề mặt túi mùn cưa. Sau đó buộc túi mùn cưa đã cấy giống, hoặc nút cổ túi mùn cưa bằng bông sạch. Xếp các túi nấm lên trên giàn nuôi nấm mộc nhĩ, mỗi tầng giàn nuôi nấm cách nhau 60cm. Nhiệt độ thích hợp cho mộc nhĩ sinh trưởng phát triển tốt nhất là từ 25 - 32 ⁰C. Thời gian ươm giống từ 20 - 25 ngày. Khi thấy sợi nấm lan dần đều từ trên miệng xuống gần kín đáy túi, thì dùng dao nhỏ sắc, rạch nhẹ 4 - 5 đường đều xung quanh túi nấm, mỗi đường rạch dài từ 4 - 5cm. Sau 7 - 10 ngày, mộc nhĩ sẽ mọc ra từ các điểm rạch đó.

Lượng giống mộc nhĩ cần cho 100kg mùn cưa là 4,0kg, hoặc mỗi túi giá thể cần 10 - 12 gam.

2. Chăm sóc thu hái chế biến bảo quản

Khi thấy mộc nhĩ bắt đầu mọc trên túi nấm, lúc đó cần phải tưới nước từ 2 - 3 lần mỗi ngày. Dùng bình bơm có vòi phun dạng sương mù để tưới đều lên các túi nấm. Tạo độ ẩm đủ đều cho cả các giàn để túi nấm. Lượng nước phun tuỳ theo độ ẩm của nhà nuôi nấm mà điều chỉnh cho thích hợp. Sau vài ngày mộc nhĩ đạt đến kích thước tối đa thì tiến hành thu hoạch. Dùng dao nhỏ sắc, nhẹ nhàng cắt cả cụm mộc nhĩ, rồi tách ra từng chiếc riêng biệt, tránh làm xây xước, dập nát các cánh mộc nhĩ. Mỗi tuần thu hái nấm mộc nhĩ một lần. Giai đoạn thu hái kéo dài từ 25 đến 30 ngày. Sau mỗi lần thu hái xong phải làm vệ sinh sạch sẽ túi nấm, nhà xưởng. Sau khi dùng nước lã rửa mộc nhĩ sạch sẽ, có thể đem dùng tươi hoặc phơi khô, đóng bao, bảo quản nơi khô ráo thoáng mát.

3. Một số điều cần lưu ý khi nuôi trồng mộc nhĩ

Hiện nay trên thị trường có nhiều giống mộc nhĩ. Hãy chọn loại giống mộc nhĩ dày bản, màu nâu sáng có lông mịn (như nhung), có năng suất cao và được người tiêu dùng ưa chuộng. Nấm giống phải đảm bảo thuần khiết, không nhiễm bệnh. Khi thao tác cấy nấm cần vô trùng que cấy (hơ qua đèn cồn) và rửa tay sạch.

Cần phải kịp thời phát hiện và phòng chống các loại nấm mốc gây hại cho mộc nhĩ như mốc xanh, mốc đen, mốc vàng hoa cau. Trước hết phải tuân thủ nghiêm ngặt khâu xử lý nguyên liệu nuôi nấm, ủ kỹ phối liệu, hấp kỹ và đảm bảo nhiệt độ cũng như thời gian. Cần phơi khô mùn cưa để diệt khuẩn, diệt nấm dại và bảo quản dùng dần.

Đảm bảo điều kiện vô trùng (ở đây là kỹ thuật vô trùng nóng ẩm).

Cách ly ngay những túi bị nhiễm nấm mốc (molds) dại để không cho các bào tử hay sợi nấm (khuẩn ty) phát tán sang các túi khác và phát tán cả khu vực trồng nấm.

Nhà xưởng trước khi sản xuất mộc nhĩ phải được khử trùng và thường xuyên vệ sinh sạch sẽ, tránh ánh sáng trực xạ và phải luôn luôn thoáng mát. Nước tưới phải sạch, không nên dùng nước vò gạo (vì có các bào tử nấm mốc (molds) và nấm men (levure), nguy hại nhất là các nấm đảm, nấm mũ nhiễm vào thì mất trắng).

Nguồn: Thông tin KH&CN Nghệ An, 4/2008, tr 9