Rửa tay để quên sai lầm trong quá khứ?

Nước có rửa sạch tội lỗi?

Trong thí nghiệm đầu tiên, các nhà khoa học đề nghị vài chục tình nguyện viên nhớ lại một cách chi tiết một hành động tốt hoặc xấu nào đó. Sau đó, các tình nguyện viên tham gia thí nghiệm phải điền những chữ cái còn thiếu vào một số từ tiếng Anh. Ba từ trong số đó có thể liên quan đến sự sạch sẽ: W- - H (Tiếng Anh: Wash: tắm rửa); SH- - ER (Shower: vòi tắm hoa sen) và S- - P (Soap: Xà phòng). Tuy nhiên, những người tham gia thí nghiệm cũng có thể điền thêm chữ cái thành các từ khác, chẳng hạn: Wish (lời cầu chúc, ước nguyện), shaker (bình trộn rượu cocktail) hoặc step (bước chân)… Kết quả là những người nhớ đến hành vi sai trái trong quá khứ thường điền chữ cái thành các từ: tắm rửa, vòi hoa sen, xà phòng.

Các nhà nghiên cứu quyết định kiểm tra lại kết quả bằng thí nghiệm tiếp theo. Những người tham gia thí nghiệm được thông báo rằng sự liên quan giữa đặc điểm chữ viết và cá tính sẽ được khảo sát. Sau đó, họ được yêu cầu viết tay một trong hai câu chuyện. Câu chuyện thứ nhất kể về việc giúp đỡ người khác, còn câu chuyện thứ hai là về sự cản trở ai đó trong công việc. Tiếp theo, những người tham gia thí nghiệm phải đánh giá tính hữu ích của một vài sản phẩm theo thang độ từ 1 đến 7. Trong số những sản phẩm có một số phương tiện vệ sinh (sữa tắm, kem đánh răng…) và một số sản phẩm không liên quan gì đến vệ sinh cá nhân như tờ giấy, nước ép hoa quả, pin, bánh kẹo… Thí nghiệm đã khẳng định kết quả nghiên cứu trước đó. Những người kể lại chuyện cản trở ai đó trong công việc, thường chọn những phương tiện vệ sinh cá nhân là những sản phẩm có tính hữu ích cao. “Thậm chí những lỗi lầm của người khác cũng khiến chúng ta có cảm giác bị vấy bẩn về mặt vật lý” – Các nhà khoa học bình luận như vậy.

Trong lần thí nghiệm tiếp theo, những người tình nguyện được yêu cầu nhớ lại một hành vi tốt hoặc xấu để sau đó được nhận quà tặng là gói khăn giấy ướt hoặc chiếc bút chì. Lại một lần nữa, kết quả cho thấy có hơn một nửa số người nhớ về hành vi không tốt đã chọn quà tặng là khăn giấy ướt!

Tắm rửa để lấy lại thăng bằng

Khi chúng ta thực hiện một việc gì đó không đúng và cảm thấy có lỗi, chúng ta thường tìm cách tự an ủi mình. Các bậc phụ huynh khi trừng phạt con nặng tay thường xin lỗi và ôm con vào lòng hoặc mua bánh kẹo cho chúng. Các nhà tâm lý học cho rằng ý nghĩ về hành vi xấu có thể thúc đẩy chúng ta có hành vi tốt. Tâm lý của chúng ta tìm được thế cân bằng chính là nhờ cách này.

Những thí nghiệm của hai nhà khoa học ở Canada và Mỹ còn chứng tỏ rằng hành động tắm rửa cũng giúp người ta lấy lại cân bằng tâm lý. Nhưng phải chăng việc rửa tay có tác động mạnh đến mức thay thế được cả hành vi tốt trong thực tế?

Các nhà nghiên cứu quyết định tiến hành thí nghiệm tiếp theo. Những người tham gia thí nghiệm được yêu cầu nhớ lại một tội lỗi nào đó trong quá khứ, sau đó họ được chia thành hai nhóm. Một nhóm gồm những người đã rửa tay, nhóm kia gồm những người không rửa tay. Tiếp theo, tất cả những người tham gia thí nghiệm đều được hỏi xem họ có sẵn sàng làm gia sư cho một sinh viên hay không. Kết quả là số người tỏ ra sẵn sàng giúp đỡ ở nhóm đã rửa tay ít hơn hai lần so với số người ở nhóm kia. Các nhà khoa học bình luận: “Ở đây, họ còn mải mê với công việc của riêng mình, đó là lo “rửa sạch tội lỗi” nên chưa chú ý giúp đỡ người khác”.

Lấy lại trạng thái vui vẻ

Trong nhiều tôn giáo, rửa sạch thân thể khỏi tội lỗi là nghi lễ phổ biến. Thiên chúa giáo có nước thánh, còn đạo Hồi có nghi lễ rửa tay trước khi cầu nguyện. Để xác định tình trạng vấy bẩn về cơ thể và lương tâm, chúng ta dùng cùng một số từ giống nhau. Tại Ba Lan, từ “sạch sẽ” có thể liên quan đến trạng thái vật chất cũng như tinh thần. Trong văn hoá Trung Hoa, người ta gọi kẻ trộm là kẻ có “hai bàn tay vấy bẩn”.

Hai nhà khoa học còn lưu ý rằng cảm giác ghê sợ gây ra bởi, chẳng hạn, thức ăn thiu thối, cũng có tác động giống hệt cảm giác ghê sợ gây ra bởi hành vi phi đạo đức, đều khiến chúng ta phải nhăn mặt. Các nghiên cứu về thần kinh học cũng chỉ ra rằng trong cả hai trường hợp, đều xuất hiện xung kích thích ở các vùng giống nhau của não.

Lại một lần nữa, các nhà khoa học chứng minh cho chúng ta thấy rằng cơ thể và tâm lý của chúng ta có mối liên quan chặt chẽ. Lần này, họ đã chứng minh rằng con người đã khôn khéo trút bỏ sự dằn vặt lương tâm bằng xà phòng và nước sạch.

Nguồn: Science, gdtd.com.vn, số 112, 19/09/2006