Rùa hồ Gươm có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất thế giới

- Là chuyên gia nghiên cứu về rùa châu Á, xin ông cho biết rùa ở Việt Namvà tình hình buôn bán trái phép rùa hiện nay ở Việt Nam ?

Cuối những năm 90 của thế kỷ trước, số lượng rùa ở Việt Nam rất đa dạng. Việt Nam có loài rùa đắt nhất thế giới là rùa vàng, tên khoa học là rùa ba vạch. Người Trung Quốc tin rằng, loài rùa này có thể chữa được bệnh ung thư. Việt Nam còn có loài rùa quý hiếm nữa mà cả thế giới năm ngoái còn 5 con, năm nay còn 3 con là rùa hồ Gươm. Hai, ba năm gần đây, lực lượng kiểm lâm bắt các vụ buôn bán rùa trái phép các lô hàng chỉ có mấy chục kg. Rùa hoang dã ở Việt Nam còn rất ít. Những năm gần đây, Việt Nam trở thành nơi trung chuyển rùa lớn trong khu vực. Những vụ buôn bán rùa bị phát hiện, thu giữ, có loài có nguồn gốc ở Việt Nam , có loài ở nước khác.

- Thưa ông, hồ Gươm Hà Nội có mấy loại rùa? Nhà “rùa học” Việt Nam Hà Đình Đức không biết cụ rùa ở hồ Gươm là con đực hay cái. Còn theo ông?

Bản địa hồ Hoàn Kiếm chỉ có một cá thể rùa duy nhất gọi là rùa hồ Gươm hay rùa hồ Hoàn Kiếm. Sở dĩ ở hồ này người ta thấy cả rùa núi vàng, rùa núi viền chỉ sống trên núi cao bơi trong hồ là do tín ngưỡng của đạo Phật. Mùa phóng sinh, người dân đã mua rùa ở chợ Đồng Xuân rồi mang ra hồ Gươm thả.

Trên thế giới, số lượng loài rùa hồ Gươm chỉ có 5 cá thể, 4 ở Trung Quốc, 1 ở Việt Nam… Người ta phân biệt rùa đực, rùa cái do độ dày và dài của cái đuôi. Một số loài có thể phân biệt ở màu sắc hay yếm. Con cái của loài rùa này có kích thước to hơn con đực rất nhiều. Sở dĩ rất khó biết con rùa ở hồ Gươm là con đực hay cái vì không có con khác để so sánh. Hai cá thể rùa ở Trung Quốc nhỏ hơn một chút so với rùa hồ Gươm Việt Nam . Từ so sánh đó, có người cho rằng rùa hồ Gươm có kích thước to như vậy nên là con cái. Một số người cho là con đực bởi nó không đẻ trứng, trong khi rùa ở Trung Quốc vẫn đang đẻ. Tôi cùng một số chuyên gia lo lắng về sự tồn tại của con rùa hồ Gươm. Nếu là con cái mà không đẻ trứng thì nó đã quá già. Còn nếu trẻ thì là con đực.

Theo các nhà khoa học, con này ngoài sự quý hiếm nó còn rất quan trọng đối với văn hoá Việt Nam . Rùa hồ Gươm có mặt trong truyền thuyết Lê Lợi trả gươm Rùa Vàng nên không dám nghiên cứu. Vì vậy, cho đến nay vẫn chưa biết rùa ở hồ Gươm là con đực hay cái. Hai con rùa ở Trung Quốc may mắn còn một con đực và một con cái. Để phân biệt được giới tính của chúng phải thông qua mổ phẫu thuật.

- Thưa ông, vậy tiêu bản con rùa hồ Gươm ở đền Ngọc Sơn là con đực hay con cái? Tuổi thọ của loài rùa này là bao nhiêu?

Nhiều nhà khoa học hàng đầu thế giới cũng đến Việt Nam nghiên cứu nhưng các nhà khoa học biết rất ít thông tin về loài rùa này. Khi biết, nghiên cứu chỉ còn 5 cá thể, không đủ điều kiện nghiên cứu ngoài tự nhiên vì vậy cũng không biết tiêu bản rùa ở đền Ngọc Sơn là đực hay cái. Tuổi thọ của loài rùa này cũng chưa xác định được. Dự đoán, có thể nó sống trên 100 năm. Tất nhiên không thể sống từ thời Lê Lợi được.

Có thông tin đã tìm thấy dấu vết của loài rùa này trong tự nhiên. Hiện tại các nhà khoa học đang nỗ lực tìm kiếm trong tự nhiên ở Việt Nam và Trung Quốc nữa. Nếu các nhà khoa học và giới bảo tồn không tìm thấy loài rùa này trong tự nhiên thì chắc chắn loài rùa hồ Gươm có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất thế giới.

Nguồn: Pháp luật Việt Nam 9/11/2007