Rau Diếp xoắn

Cây thuộc loại thảo hằng niên hay lưỡng niên, có thể cao đến 2m, có rễ cứng và dầy dài 10 - 30cm. Thân cứng mọc thẳng và ít phân nhánh: nhánh dễ gẫy và rẽ đôi, có lông. Lá dài 10 - 30cm, rộng 1 - 5cm, mọc thành chùm ở gốc; phiến lá xẻ thành nhiều thuỳ sâu, xoắn lại, mép thùy lá có răng nhọn. Các lá phía trên hình mũi giáo tù, mọc ôm thân. Hoa mọc thành cụm, mỗi cụm 2 - 3 hoa, cụm hoa chia nhánh. Hoa không cuống, màu xanh lam sáng (rất ít khi màu hồng hay trắng), lớn chừng 3cm, có từ 16 - 20 cánh. Hoa thụ phấn do ong. Hoa nở mở ra vào sáng sớm và khép cánh lại 5 tiếng đồng hồ sau. Nhà thực vật Linnaeus đã ghi nhận đặc tính này, và trồng cây như một đồng hồ “hoa” thiên nhiên tại Uppsala , Thuỵ Điển (tại đây hoa mở cánh lúc 5 giờ sáng và khép lại vào lúc 10 giờ). Tuy nhiên vào những ngày nhiều mây, cánh hoa có thể mở trong thời gian lâu hơn. Cây trổ hoa vào các tháng 7 - 10. Quả là một bế quả.

Thành phần hoá học

Hao chứa cichoriin = 6.7- glucohydroxycou marin; umbelliferone; scopoletin

Rễ chứa inulin (có thể đến 8%) là một polysaccharid; một hợp chất đắng gồm 1 phần protocatechuic aldehyd hợp với 2 phần inulin; các sesquiterpen lacton như lactucin, lactucopicrin; 8 - dosoxylactucin.

Lá chứa axit Chicoric (axit dicaffeoyl tartaric); các flavonoid; các tanin loại catechol; glycosid loại guanolid như chirocoisid B và C, conchusid C; carbohydrat, các sterol chưa bão hoà, các triterpenoidl các sesquiterpen lacton và axit tartaric,

Rễ rau Diếp xoắn chứa nhiều hợp chất thơm trích được bằng cách chưng cất bằng hơi nước: mùi thơm đặc thù của rau Diếp xoắn là do một acetophenon. Khi rang, inulin được chuyển thành oxymethylfuran, một hợp chất có mùi hương thơm như cà phê. Fructan: fructan 6G - fructosyltransfe rase (6G-FFT) đã được xác định như một enzym quan trọng trong tiến trình tạo ra inulin. Rau Diếp xoắn còn là nguồn nguyên liệu để chế tạo một chất chuyển đổi vị: maltol (3- hydroxyl - 2- methyl - 4- pyron) có thể làm tăng vị ngọt của đường lên từ 30 đến 300 lần khi dùng trong nấu nướng, làm bánh.

Thành phần dinh dưỡng

100 gam phần ăn được tương đương 23 Calo trong lá tươi và 73 Calo đạm ở rễ tươi. Ngoài chất xơ (lá: 0,8g, rễ: 1,95g) còn có chất đạm (1,7g ở lá, 1,4g ở rễ), chất béo (0,3g ở lá, 0,2g ở rễ), các nguyên tố vi lượng: calcium, sắt, magnesium, phosphor, potassium, sodium, các vitamin: beta - caroten (A), thiamin (B1), riboflavin (B2), niacin (B3), axit ascorbic (C).

Các nghiên cứu dược học về rau Diếp xoắn

Rau Diếp xoắn có những đặc tính sinh dược học sau đây:

Các oligosaccharid có sẵn trong rau Diếp xoắn được xem là những “prebiotics”, khi vào đến ruột già sẽ trở thành những chất giúp sự lên men cho các vi sinh vật trong ruột: Việc bảo trì môi trường và quân bình hệ vi khuẩn trong ruột rất quan trọng cho sức khoẻ hệ tiêu hoá. Oligosaccharid không tiêu hoá có tác động rõ rệt nhất trong việc kích thích (một cách chọn lựa) sự hoạt động của các vi sinh Bifidobacteria, làm giảm sự tăng trưởng của các vi khuẩn gây bệnh. Các nghiên cứu nơi chuột cho thấy inulin trích từ rau Diếp xoắn rất hữu hiệu trong việc gây lên men probiotic và cải thiện nồng độ calcium trong ruột già.

Inulin loại fructans trong Diếp xoắn có thể có năng lực giúp cải thiện một số các tình trạng bệnh như táo bón, tiêu chảy do nhiễm trùng, ung thư, bệnh tim mạch, đái tháo đường.

Rau Diếp xoắn & bệnh đái tháo đường

Kết quả các công trình cho thấy:

- Ở Ấn Độ thử nghiệm trên chuột, dịch chiết từ Cichorium intybusliều 125 mg/kg/ngày trong 14 ngày làm giảm glucose trong máu được 20%, triglycerid được 91%... Hoạt động của hepatic glucose - 6 - phosphata sẽ giảm hạ rõ rệt đưa đến sự giảm sản xuất glucose nơi gan và do đó giảm glucose trong máu.

- Các fructan loại oligofructose và inulin trong rau Diếp xoắn cũng được ghi nhận là có hoạt tính ức chế được các tiến trình tạo ung thư ruột thử nghiệm nơi chuột.

- Dịch chiết từ rễ rau Diếp xoắn có khả năng bảo vệ gan, chống lại các hư hại gây ra bởi carbon tetrachlorid.

- Các thí nghiệm trên tim cô lập của cóc ghi nhận dịch chiết từ rau Diếp xoắn làm giảm nhịp tim theo kiểu của quinidin. Các nghiên cứu này cho thấy rau Diếp xoắn có thể hữu hiệu để trị các bệnh tim như tim đập chậm, đập không đều và rung cơ tim.

- Các lacton loại sesquiterpen như lactucin và chất chuyển hoá lactu copicrin ở các liều 15 và 30 mg/kg có hoạt tính chống đau tương đương với ibuprofen (liều tiêu chuẩn 30 mg/kg), khi thử trên chuột trong thử nghiệm dùng dĩa hơ nóng.

Các dịch chiết từ rau Diếp xoắn bằng ethyl acetat: ức chế được các vi khuẩn Agrobacterium radiobacter sp. tumefaciens, Erwinia carotova, Pseudomonas fluorescenvà P. aeruginosa. Dịch chiết từ rễ rau Diếp xoắn còn có khả năng ức chế sự tăng trưởng của một số nấm gây bệnh trên thực vật và cả trên nấm Trichophyton tonsuransvar. sulfareum (gây bệnh ngoài da nơi người).

- Người ta còn dùng trà Diếp xoắn để trị: ăn mất ngon, ăn không tiêu, dùng như sau: ngâm 2 - 4g dược liệu khô trong nước sôi (150 - 250ml), lược bỏ bã sau 10 phút. Uống mỗi ngày.

Rau Diếp xoắn có các độc tính sau đây:

Công nhân sắp xếp, đóng gói rau Diếp xoắn có thể bị các phản ứng ngoài da. Các phản ứng dị ứng khác có thể xảy ra như gây lên cơn suyễn, ngứa.

Rau Diếp xoắn hấp thu, qua hệ thống rễ, hoá chất diệt nấm quintozen có thể gây độc hại cho cơ thể.

Rau Diếp xoắn bán trên thị trường, đã có lần bị nhiễm do pha lẫn với vỏ hạt Điều, gây ra ngộ độc kiểu ngộ độc poison ivy.

Liều quá cao inulin (trên 10%), dùng liên tục trong thực đơn cho chuột thử nghiệm đã gây ra rối loạn tăng trưởng và gây lên men loại axit (pH 5,65) trong ruột.

Rau Diếp xoắn trong dược học dân gian

Rau Diếp xoắn đã được dùng làm thuốc tại nhiều nơi trên thế giới, ít nhất là cách đây 5.000 năm. Theo quan niệm “Cây có dạng nào thì chữa được bệnh tại các nơi trên cơ thể có dạng tương tự”. Nhựa từ thân rau Diếp xoắn đã được dùng để giúp tăng sữa cho các sản phụ. Hoa màu lam nhạt, khép cánh lại vào buổi trưa (tại Anh) như đang ngủ nên hoa được dùng trị sưng mắt. Lá giã nát đắp vết thương bị bầm. Rễ dùng làm thuốc lợi tiểu và thuốc xổ, trị nóng sốt, vàng da.

Thầy thuốc Galien (thế kỷ thứ 2) đã gọi rau Diếp xoắn là “bạn của gan”, và rau Diếp xoắn đã cho thấy tác dụng giúp tăng bài tiết mật, có thể giúp trị sạn mật. Lá rau Diếp xoắn đã được dùng trị bệnh sôi bụng, yếu bao tử.

Tại Ấn Độ, cây được gọi là kashi (tiếng Hinđi và Bengali): được dùng toàn bộ để chữa sưng hay tiêu chảy, nóng sốt, ói mửa hay là thuốc bổ. Rễ dùng lợi tiểu và kiện vị.