“Quốc triều hình luật” với việc bảo vệ người tiêu dùng

Với trên 700 điều trong Quốc triều hình luật đã có nhiều nội dungliên quan hoặc đề cập đến việc quản lý Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, chống tệ nạn làm hàng giả, cân đo đong đếm sai quy định để thu lợi bất chính làm thiệt hại cho người tiêu dùng cũng như tài sản quốc gia.

Khẳng định vai trò và thái độ của Nhà nước lúc đó với việc đảm bảo ổn định và tạo một thị trường lành mạnh bảo vệ quyền tư hữu hợp pháp thông qua hệ thống luật pháp và bộ máy Nhà nước tiến bộ. Bộ luật đã nêu ra từng hành vi, mức độ vi phạm, mục đích của chủ thể hành vi và các chế định cụ thể như:

Tại điều 91: Trong các chợ tại kinh thành và thôn quê, những người mua, bán không theo đúng cân, thước, thăng, dấu của Nhà nước mà tự làm riêng của mình để mua bán thì xử tội Biếm (giáng chức) hoặc tội Đồ (giam cầm, khổ sai).

Quy định rõ trách nhiệm của người sản xuất dụng cụ và người quản lý (là người thay mặt Nhà nước) phải thực sự công tâm và thực hiện đúng chức năng của mình chống lại tệ nạn quan liêu, hối lộ của bộ máy.

Tại điều 94: Những người thợ làm cái thăng, cái đấu, cái cân, cái thước không đúng phép thì bị tội Xung (đánh 50 roi), “biếm 1 tư”. Nếu quan giám dương coi thợ mà không biết việ sai trái của thợ thì bị phạt 10 quan tiền. Người dùng các dụng cụ như: Thăng, đấu, cân, thước riêng để thêm bớt của công thì tội thêm một bậc. Việc dùng chúng mua bán lấy lợi riêng thì tội cũng như tội ăn trộm.

Như vậy, hành vi làm hàng giả, cân đo đong đếm sai quy định để được có lời đã được xác định là hành vi ăn trộm thì phải được xem xét và xử đúng với tội danh ăn trộm; cho thấy thái độ dứt khoát của Nhà nước lúc bấy giờ đối với việc chống gian thương nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Cũng như tại điều 95 đã ghi rõ: Những người làm đồ khí, vật dụng giả dối, vải lụa ngắn hẹp để đem bán thì bị tội Xung, biếm một tư hàng hóa để xung công. Quan giám dương và người đứng đầu không xem xét, cố ý cho thợ làm giả dối thì bị phạt tiền hoặc biếm bãi chức, tiền phạt sẽ thưởng cho người cáo giác.

Tại điều 96: Những người coi chợ và những người lính thấy trong chợ có người làm đồ vật giả dối hay phá hủy tiền đồng mà tha thứ không bắt trình quan thì bị tội biếm hoặc bị phạt. Những người ăn hối lộ để dung túng việc đó thì coi như ø chính phạm.

Chỉ thông qua một số điều như vậy, chúng ta cũng thấy được tính hoàn chỉnh cụ thể và sự nghiêm minh của pháp luật thời đó; có thưởng có phạt nhằm khuyến khích xã hội thực hiện đúng những quy định của pháp luật trong lĩnh vực Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng và cả việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Với những điều kiện như vậy của một Nhà nước phong kiến về quan điểm từ xây dựng cho đến thực thi pháp luật quả thực là một tiến bộ rất cao về trình độ kỹ thuật lập pháp và tính thực tiễn cũng như tính khoa học của bộ luật này.

Nguồn: Thông tin KH&CN Đồng Nai, 01/2003