Phòng và trị bệnh lem lép và thối hạt lúa
* Nguyên nhân gây bệnh: Bệnh do vi khuẩn Pseudomonas glumae và tập đoàn nấm như Fusarium, Alternarla, Cuvularia, Helminthos, Porium oryzea...gây ra. Trong đó vi khuẩn Pseudomonas glumae gây lép hạt lúa nhiều hơn. Trên cùng một bông lúa, cùng lúc xuất hiện cả vi khuẩn và nấm gây hại. Như vậy tác nhân gây bệnh rất phức tạp và biện pháp xử lý, phòng trừ cũng khó khăn.
* Triệu chứng bệnh: Quan sát ngoài đồng ruộng cho thấy, bệnh hại từ khi lúa trổ, đến khi thu hoạch có những nét đặc trưng sau:
a. Bệnh thối hạt do vi khuẩn: Trên hạt lúa xuất hiện những chấm hạt đen nhỏ trên đầu phôi, sau đó phát triển làm biến vỏ màu hạt thành xanh vàng dạng thấm nước (quan sát kỹ trên hạt thấy có phân chia hạt thành 2 phần rõ rệt). Quan sát phần nội nhũ (hạt gạo) bị bệnh có màu đen, hạt teo, phần dưới hạt vẫn còn màu xanh có đường ranh giới màu nâu. Nếu hạt bị vi khuẩn xâm nhập sớm sẽ bị lép hoàn toàn, còn xâm nhập muộn sẽ bị lửng. Bệnh biểu hiện rõ sau khi bông luá trổ thoát, bông và hạt bị bệnh có màu xanh vàng, thấm nước. Hạt bị bệnh rất dễ vỡ.
b. Bệnh lem lép hạt do nấm: Bệnh do nhiều loại nấm cùng một lúc gây ra. Triệu trứng giữa các loài nấm cũng rất khó phân biệt. Biểu hiện đặc trưng của bệnh là trên vỏ hạt có nhiều chấm nhỏ li ti màu nâu hoặc màu đen hoặc có những vết đen. Nếu xâm nhập sớm và nhiều làm cho hạt có màu nâu sẫm, hạt vẫn vào chắc nhưng dễ gãy, tỷ lệ hạt nguyên thấp. Trên ruộng lúa nấm thường xâm nhập khi lúa phơi màu, ngậm sữa, vỏ hạt đen hoặc lem nhưng không có ranh giới như triệu chứng do vi khuẩn gây ra. Nấm gây hại mạnh trong điều kiện thời tiết thay đổi đột ngột như lạnh, nóng, ẩm...
c. Các yếu tố ngoại cảnh liên quan đến sự phát sinh gây hại của bệnh: Mưa nhiều, độ ẩm cao sẽ tạo điều kiện cho bệnh phát triển. Vụ Hè Thu thường hay có bệnh hơn vụ Đông Xuân; Lúa gặp điều kiện nhiệt độ cao, sương mù bệnh sẽ phát triển nhanh; Bón phân không cân đối giữa đạm, Lân và Kali sẽ làm bệnh phát triển. Bón dư đạm bệnh sẽ phát triển mạnh hơn. Biện pháp phòng trừ tổng hợp: Bệnh do nhiều tác nhân gây ra, nên biện pháp phòng trừ cần thực hiện: Không dùng lúa trên ruộng lúa bị bệnh vụ trước làm giống cho vụ sau; Ruộng bị bệnh sau khi thu hoạch, hạt lửng lép cần tập trung đốt không để rơi rớt trên ruộng vì nấm tồn tại trong hạt sẽ gây bệnh cho vụ sau; Bón phân cân đối NPK, không bón dư đạm.
Nguồn: Bản tin Nông nghiệp và Nông thôn Vĩnh Long (Tháng 12/2005)
