Phòng tránh tai nạn sét đánh

Ngày nay, dưới ánh sáng của khoa học, người ta đã biết rõ sấm là tiếng nổ gây ra do sự phóng điện giữa các phần khác nhau của một đám mây hay giữa các đám mây, nên có tia chớp giữa bầu trời. Sét là sự phóng điện từ các đám mưa giông xuống mặt đất. Dòng điện sấm sét có cường độ rất mạnh (hàng ngàn ampe) và điện thế rất cao (từ vài chục ngàn đến hàng triệu vôn), nhiệt độ lên tới nhiều ngàn độ C. Vì thế sức tán phá của sét rất dữ dội, nguy hiểm nhất là sét đánh vào các đường dây điện cao thế.

Qua vệ tinh, các nhà khoa học đã vẽ được một bản đồ các địa điểm thường bị sét đánh trên toàn thế giới, trong đó khu vực Trung Phi và vùng núi Hymalaya thường bị sét đánh nhiều nhất, riêng Bắc cực và Nam cực hầu như không có sấm sét.

Ở nước ta, mưa giông kèm theo sấm sét thường xảy ra vào thời kỳ chuyển tiếp từ mùa hè sang thu, hay vào đầu mùa mưa ở Nambộ; vị trí xảy ra nhiều là ở vùng núi – trung du Bắc bộ và đồng bằng Nam bộ. Tuy nhiên mức độ nguy hiểm chết người do sét đánh xảy ra ở vùng đồng bằng nhiều hơn vùng núi, vì từ trên mây, sét đánh vào điểm cao nhất; sự phóng điện đó tiếp nối từ vật cao này sang vật cao khác theo đường gấp khúc cho tới khi không còn vật nào khác. Vùng núi có nhiều cây cao, khi mưa giông, sẽ là vật dẫn điện, nên sét đánh vào cây; còn ở đồng bằng, người hay gia súc đang đi giữa đồng trống, hay núp dưới gốc cây, lại thường có kèm theo nông cụ kim loại như cày, cuốc nên sẽ hứng trọn dòng điện sấm sét. Năm nào ở nước ta cũng có người chết do sét đánh, thậm chí nhiều người cùng bị một lúc do đứng gần nhau hay nắm tay nhau. Trong mưa giông đầu mùa năm nay, sét đã đánh sập một góc Điện Thái Hoà (Huế) và gây tử vong cho hai người đi làm đồng về (ở Quảng Nam ).

Phòng tránh nguy hiểm do sét

Khi thấy chuyển mưa, những ai đang ở giữa đồng trống cần nhanh chóng về nhà hay vào trú ẩn trong chòi, lều. Nếu thấy có chớp nghĩa là có nhiều sét, phải nhảy ngay vào nơi ẩn núp. Để phòng tránh nguy hiểm do sét đánh, khi mưa giông cần phải tìm ngay nơi trú ẩn:

- Tránh các vị trí cao. Nếu đang ở giữa đồng trống, phải tìm chỗ trũng - thấp như hố rãnh để trú. Đang ngồi trong ô tô thì rất an toàn vì có bánh xe bằng cao su tiếp đất.

- Không trú dưới gốc cây cao hay cây mọc đơn độc, vì sét sẽ đánh xuống, nơi an toàn là các lùm cây đều nhau, thấp hơn những cây khác trong vùng. Không đứng ngồi cạnh cột điện hoặc đường dây điện.

- Nước là vật dẫn điện, nếu đang ở dưới sông hồ ao, phải lên bờ ngay; nếu đang trên thuyền, phải cập bến. Tránh xa mặt nước ao hồ sông.

- Không cầm tay nhau hoặc đứng gần nhau, vì như vậy, khi một người bị sét đánh sẽ dẫn điện qua những người kế cận.

- Nếu đang cầm dụng cụ có kim loại như cày, cuốc, xuổng, liềm, cần câu, thùng sắt… hay đang đứng gần máy bơm nước, xe máy, xe đạp; phải bỏ ra và tránh xa vì đây là vật dẫn điện.

- Nếu đang ở trên đồi núi, phải rời khỏi đỉnh, tìm hang để trú.

- Nếu đang trong nhà, cần đóng hết cửa sổ cửa ra vào để tránh gió mang hơi nước lùa vào nhà kéo theo sét. Ngồi trên giường hoặc ghế, tránh hai chân tiếp xúc nền nhà. Nếu đi lại, phải mang guốc, dép khô. Tháo dây điện ti vi, ăng ten ra khỏi ổ cắm điện và tháo dây ăng ten ra khỏi ti vi để tránh sét đánh.

Cấp cứu khi bị sét đánh

Bản chất của sét đánh trúng người giống như điện cao thế giật, nếu nặng có thể gây rung thất, ngừng thở hoặc tử vong tức khắc; nhẹ thì gây rối loạn nhịp thở, xuất huyết nội tạng, nhức đầu, lơ mơ ngủ. Nhìn trên da nạn nhân tại chỗ sét đánh, thấy có vết cháy xém hay đỏ sẫm, có hình ngoằn ngoèo hay hình cành cây.

Tuỳ theo tình trạng nạn nhân mà có cách xử trí thích hợp:

- Nếu nạn nhân tỉnh táo, chỉ cần năm nghỉ, ủ ấm, cho uống nước nóng.

- Nếu nạn nhân mệt nhiều, đưa vào bệnh viện để theo dõi và chăm sóc vết phỏng.

- Nếu nạn nhân bất tỉnh nhưng vẫn thở và tim vẫn đập, kích thích nạn nhân bằng cách lay gọi, giật tóc, xoa dầu… đồng thời gọi cấp cứu.

- Nếu nạn nhân ngừng thở: thổi ngạt bằng phương pháp miệng - miệng và nhờ người gọi cấp cứu.

- Nếu nạn nhân ngừng tim ngừng thở: cấp cứu hồi sức bằng xoa bóp tim ngoài lồng ngực và hà hơi thổi ngạt ngay. Cứ 5 lần xoa bóp tim ngoài lồng ngực thì hà hơi thổi ngạt một lần, làm liên tục không ngừng nghỉ có thể kéo dài 2 – 3 giờ trong lúc chờ nhân viên y tế. Tuy có nhiều trường hợp không thành công, nhưng vẫn có một ít cơ may cứu sống nạn nhân, nếu không cấp cứu thì nạn nhân chắc chắn nạn tử vong. Từ lúc nạn nhân ngừng tim ngừng thở đến lúc được cấp cứu, nếu không quá 5 phút thì cứu sống được 90% trường hợp, nếu chậm hơn 7 phút thì chỉ có 10% được cứu sống.

Lưu ý:Khi gặp nạn nhân bị sét đánh đã ngừng thở hay ngừng tim ngừng thở, việc cần làm ngay là thổi ngạt và xoa bóp tim ngoài lồng ngực như nêu trên. Tránh sai lầm là gọi xe chở nạn nhân đến bệnh viện mà không cấp cứu ngay tại chỗ, sẽ phí mất “thời gian vàng” cứu mạng nạn nhân. Lý do: ngừng thở sẽ dẫn đến ngừng tim, tim không co bóp sẽ không đưa máu nuôi trong 5 phút là chết không phục hồi được.

Khi đến bệnh viện nạn nhân sẽ được đo điện tâm tồ, theo dõi và điều trị nếu có rối loạn nhịp tim và chăm sóc vết phỏng trên da do sét đánh.