Phòng chống một số bệnh tật thường xảy ra về mùa hè
“Ai xui con cuốc gọi vào hè
Cái nóng nung người, nóng nóng ghê”
Đã nóng thì người ta phải chống nóng, người có điều kiện thì đi hóng mát vùng bờ biển hoặc lên Tam Đảo, Sapa hoặc Đà Lạt, người giàu thì có máy điều hoà nhiệt độ trong lúc làm việc, hoặc nghỉ ngơi cũng có đỡ phần nào...
Tuy nhiên, một số người lại dùng biện pháp không lấy gì làm khoa học lắm như: ăn quá nhiều chất lạnh như kem, nước đá, thạch hoặc ăn những thức ăn sống lạnh: rau sống, quả xanh, nước mưa, nước đá... dễ dẫn đến tiêu chảy hoặc hóng mát ở những nơi gió lùa hoặc đầy mồ hôi nhảy ào xuống nước tắm, hoặc cởi trần nằm ngoài trời phơi sương đêm lạnh dễ dẫn đến những chứng cảm lạnh về mùa hè, một số người vì hoàn cảnh phải làm việc ở những nơi nhiệt độ cao, ngoài trời nắng hoặc đi đứng không có mũ nón che sẽ dẫn đến những chững cảm nắng, say nắng ảnh hưởng đến sức khoẻ, nặng có thể nguy hiểm đến tính mạng. Ngoài ra do khí hậu nóng, ẩm nước ta, mùa hè dễ phát sinh ra nhiều bệnh tật như: cảm sốt. ỉa chảy, kiết lỵ và một số bệnh dịch khác.
Để góp một phần nhỏ trong công tác phòng chống một số bệnh hay xảy ra về mùa viêm nhiệt này, chúng tôi xin giới thiệu một số thuốc sau đây, hi vọng giúp ích một phần nào trong việc phòng và chống một số bệnh thường gặp về mùa hè.
I. Một số bài thuốc phòng(khi chưa mắc bệnh)
1. Phòng chống bệnh nói chung
Củ địa liền 100g
Thiên niên kiện 50g
Thạch xương bồ 100g
Riềng ẩm 50g
Bồ kết (đốt tồn tính) 30g
Thảo quả 30g
Các vị thuốc trên (đã làm sạch, sấy khô) tán khô, ngâm vào 1,5 lít rượu trắng 35 độ C trong 7 ngày. Trong thời gian có dịch xảy ra xung quanh, ngày uống 2 lần, mỗi lần 15 -20ml (sáng và tối).
Chú ý: - Trẻ em dưới 2 tuổi, phụ nữ có thai không được dùng.
- Trẻ em 10 tuổi trở lên đến 16 tuổi uống 1/2 liều người lớn.
2. Phòng dịch cúm:
Trong thời gian có dịch cúm.
- Bạc hà 1 nắm (khoảng 25 – 30g) tươi, giã vắt lấy nước đặc rồi pha vào nước sôi, để hơi ấm uống, còn bã nút vào mũi (từng bên một).
- Tỏi ăn hàng ngày mỗi ngày 1 củ và giã lấy nước trong nhỏ vào mũi, mỗi bên 1giọt ngày 2 – 3 lần.
3. Phòng chống dịch ỉa chảy, nôn mửa.
Là vối khô 80g
Là hoắc hương 20g
Gừng tươi 3 lát mỏng
Nấu nước uống hàng ngày khi có dịch
4. Phòng chống chứng đau bụng, nôn mửa, ỉa chảy
Củ riềng ấm: 40g
Là hoắc hương 20g
Nấu nước uống hàng ngày.
5. Phòng chống dịch sốt xuất huyết
Là mã đề tươi 40g
Củ sắn dây 40g
Đổ một bát nước, sắc lấy 1/2 bát chia 2 lần uống trong ngày, mỗi lần uống có thể cho vào 1 ít đường kính, uống trong 7 ngày liền.
6. Phòng chống cảm nắng về mùa hè
Lá vối khô 40g (1 nắm)
Hương nhu tía 10g (khô) nếu tươi lấy 7 ngọn
Nấu được lá vối cho vào 7 ngọn hương nhu tía rồi bắc ra ngay, uống hàng ngày.
II. Một số bài thuốc để chữa một số bệnh dịch và bệnh thông thường trong mùa hè
1. Cảm mạo
Cần chú ý có 2 loại cảm mạo là cảm phong hàn và cảm phong nhiệt, có cách chữa khác nhau:
a.Cảm phong hàn: (cảm lạnh, mùa nóng đôi khi cũng bị cảm lạnh nhưng thường gặp về mùa đông).
Triệu chứng: Gai gai sốt, sợ lạnh, sợ gió, không có mồ hôi, rêu lưỡi trắng, mỏng, mạch phù khẩn.
Bài 1:
Tử tô 10g Hương nhu 8g Trần bì 4g
Sắc uống nóng, đắp chăn cho ra dâm dấp mồ hôi là được.
Bài 2: Cháo giải cảm (dùng cho cảm mạo phong hàn)
Hành tăm cả rễ 20g
Gừng tươi 10g Gạo nếp 50g
Hành tươi, gừng thái nhỏ để sẵn trong bát, gạo nếp nấu cháo loãng.
Khi cháo chín, lúc đang sôi, đổ cháo vào bát cho vài hạt muối quáy đều, húp cháo lúc còn nóng, xong nằm đắp chăn cho ra dâm dấp mồ hôi, bỏ chăn, lau khô mồ hôi, thay quần áo, chú ý tránh gió.
Ghi chú: Có thể cho thêm 40g lá tía tô thái nhỏ + 1 lòng trứng gà tươi cũng làm như trên có thể tác dụng nâng đỡ chính khí.
Bài 3:Nồi xông giải cảm (cũng dùng cho cảm phong hàn) cảm nhiệt hoặc cảm nắng không được dùng).
Các loại lá dễ xông: thường có 3 loại
- Loại có tinh dầu : để sát trùng đường hô hấp như : là chanh, lá bưởi, lá tía tô, kinh giới, lá sả, là bạc hà...
- Loại có tác dụng kháng sinh như: hành, tỏi.
- Loại có tác dụng hạ sốt: Lá tre, là duối, lá cúc tần...
(Mỗi thứ 1 nắm, mỗi loại có thể dùng 2-3 vị lá dược).
Đổ ngập nước, bịt kín nồi xông bằng lá chuối sôi, sôi 1 – 3 dạo bắc ra ngay, bệnh nhân trùm kín bằng chăn đơn, dùng đũa cả chọc cho hơi ra từ từ, ít một.
Vừa xông vừa ngoáy nồi xông. Xông khoảng 10 phút lau khô thay quần áo, tránh gió.
b. Cảm phong nhiệt (cảmnóng): Sốt nhiều, không sợ lạnh, ra mồ hôi, nhức đầu, có thể đau họng, rêu lưỡi trắng. mạch phù sác.
Kim ngân hoa : 10g, Liên kiều: 8g, Bạc hà: 8g, Kinh giới : 12g, Lá tre: 20g, Camthảo nam: 12g, Sài hồ (hoặc lá cúc tần): 12g
Sắc uống lúc hơi ấm.
2. Cảm thử (cảm nắng)
Triệu chứng: Sốt, khát nước, buồn phiền, ra nhiều mồ hôi.
Bài 1:
Lá sen tươi 12g Vỏ quả mướp 12g
Bạch biển đậu 12g Kim ngân hoa 10g
Vỏ quả dưa hấu 20g Búp tre tươi 10g
Sắc với 2 bát nước, còn một bát, uống 2 lần cách nhau 3 giờ.
Bài 2:
Lá hương nhu tía: 16g Rau mà tươi 20g
Lá tre tươi 20g Cát căn 12g
Sắc với 400ml nước, còn 200ml, uống 1 lần. Trẻ em chia làm 3 -4 lần tuỳ theo lứa tuổi.
Nếu sốt cao gia: Biển đậu 20g Hạt dành dành (sao) 12g
3. Chữa sốt huyết
Là một bệnh truyền nhiễm do vi rút gây bệnh, vật trung gian truyền bệnh là một loại muỗi vằn, bệnh hay phát sinh vào các tháng 6, 7, 8, 9 dương lịch.
Ba thể hay gặp :
a. Thể nhẹ: Sốt vừa không có xuất huyết (xung quanh có người bị sốt xuất huyết)
- Nghỉ ngơi: Uống nhiều nước
- Dùng : lá tre 20g
Rau má 20g
Rễ cỏ tranh 20g
Sắc thay nước uống hàng ngày
b. Thể sốt cao có xuất huyết:
Triệu chứng: Sốt cao, đau cơ, đau khớp, đau lưng, nhức ở khung ổ mắt, mặt đỏ, chân tay lưng có những điểm xuất huyết hoặc chảy máu cam, miệng khát, có khi nôn mửa, có hạch ở nách, mạch nhanh.
Bài 1: Là tre 20g
Lá trắc bách diệp 16g
Cỏ nhọ nồi 20g
Rau má 20g
Rễ cỏ tranh 20g
Gừng tươi 04g
Sắc uống lúc thuốc nguội, 3 lần trong ngày.
Bài 2: Kim ngân hoa 20g, Hoa hoè 16g, Cỏ nhọ nồi 20g, Quả dành dành (sao đen 12g, Rễ cỏ tranh 20g, Xuyên khung 04g.
Sắc để nguội, chia 3 lần trong ngày. Nếu khát nước gia huyền sâm 12g, Sinh địa 12g.
Bài 3: Lá sen tươi 50g, Sinh địa 12g, Rau má 50g, Lá tre 50g, Hoa hoè 20g (sao), Bông mã đề 30g (sao), Lá dâu 50g, Cỏ nhọ nồi 50g, Trắc bạch diệp (sao đen) 30g.
Sắc để nguội, ngày uống 1 thang, chia 3 lần uống trong ngày, uống từ 3 -5 ngày, trẻ em tuỳ tuổi mà giảm liều lượng.
c. Thể nặng: Sốt cao, xuất huyết nhiều, có triệu chứng choáng, ngất, truỵ tim mạch.
Cần chuyển gấp đi trung tâm cấo cứu của y tế để xử trí kịp thời – trong lúc chưa chuyển được có thể dùng 1 trong 3 bài thuốc trên cho bệnh nhân uống.
4. Chữa chứng ỉa chảy, nôn mửa, chân tay lạnh (thể hàn tả)
Bài 1: Hồ tiêu sao thơm: 200g, đậu xanh sao chín 400g, hoắc hương sao xém 300g, tán mịn dùng hồ làm viên nhỏ như hạt đậu xanh – người lớn mỗi lần uống 2viên ngày 3 lần vào lúc đói.
Bài 2: Hoắc hương 16g, búp ổi 16g, Trần bì 12g, gừng lùi 06g
Sắc uống nóng, chia 3 lần uống.
5. Chữa chứng ỉa chảy, có sôi bụng:
Đau bụng đi ngoài toàn nước, hoặc phân sống, hoặc ra nguyên thức ăn không tiêu, nôn mửa.
Bài thuốc: Gừng tươi 15g, Búp ổi non 20g, Ngải cứu 40g
Sắc uống nóng – chia 3 lần uống trong ngày.
6. Chữa chứng kiết lỵ, phân ra máu mũi, đau bụng, mót rặn nhiều
Bài 1: Rau má tươi 50g, Camthảo dây 10g, Hoạt thạch, phèn chua phi, tán mịn. Rau má rửa sạch giã lọc lấy nước, hoà với thuốc bột, mỗi lần uống 10g, ngày uống 2 lần.
Bài 2: Chữa kiết lỵ, phân có máu mũi, cả cũ hay mới đều có hiệu quả. Hoàng liên 100g, Bắc mộc hương 400g, hạt khổ luyện tử 100g, phèn phi 10g.
Tán bột mịn, dùng hồ làm viên, ngày uống 3 lần, mỗi lần 6gam. Trẻ em giảm liều lượng để uống.
