Phát triển đô thị ven biển Việt Nam

Hơn 20 năm đổi mới hệ thống đô thị ven biển Việt Nam phát triển mạnh với 405 đô thị thuộc 34 tỉnh, thành phố trực thuộc TƯ, từ loại đặc biệt đến loại I, II, III, IV và V, trong đó có 45 đô thị năm kề sát biển giữ vai trò quan trọng góp phần thúc đầy sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước[2].

1 .Quy hoạch hệ thống đô thị ven biển

Hệ thống đô thị ven biển Việt Nam được phân bố trải dài trên 34 tỉnh sát ven biển theo các vùng đặc trưng như sau: Vùng duyên hải Bắc Bộ (5 tỉnh Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Bình, Nam Định và Ninh Bình) gồm 61 đô thị với 3,4 triệu người; Vùng duyên hải Bắc Trung Bộ (5 tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế) có 99 đô thị với 2,39 triệu người; Vùng duyên hải Trung Trung Bộ (4 tỉnh, thành phố trực thuộc TƯ là Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định) có 44 đô thị, với 1,7 triệu người; Vùng duyên hải Nam Trung Bộ (4 tỉnh Phú Yên, Khánh Hoà, Ninh Thuận và Bình Thuận) có 35 đô thị, với 1,73 triệu người, dân số ngoại thị là 0,3 triệu người và Vùng Đông Nam Bộ, TP Hồ Chí Minh và Đồng bằng Sông Cửu Long (14 tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, TP Hồ Chí Minh, Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang, Kiên Giang, Cần Thơ, Hậu Giang, Sóc Trăng, Cà Mau) gồm 66 đô thị với 11,45 triệu người.

Chính phủ phê duyệt với nhiều đồ án quy hoạch xây dựng (QHXD) đến năm 2025 và tầm nhìn 2050 với một số nội dung chính như sau:

Theo QHXD Vùng Duyên hải Bắc Bộ [3], các đô thị lớn ven biển như: Hải Phòng, đô thị trực thuộc TƯ, trung tâm vùng kinh tế duyên hải Bắc Bộ; Hạ Long, thành phố du lịch biển, di sản thiên nhiên thế giới với thế mạnh du lịch biển; Móng Cái, trung tâm kinh tế cửa khẩu có nhiều lợi thế du lịch thương mại; Khu kinh tế Vân Đồn Quảng Ninh là động lực phát triển kinh tế biển khu vực và quốc gia.

QHXD Vùng kinh tế trọng điểm là Duyên hải Trung Trung Bộ [4]. Các đô thị trung tâm vùng là: Đà Nẵng, trung tâm kinh tế biển quốc gia, thành phố trực thuộc TƯ có lợi thế cảng biển, các khu công nghiệp và du lịch biển đa dạng phong phú; Các đô thị di sản thế giới là Huế, Hội An; Khu kinh tế cảng biển và Lọc hóa dầu Dung Quất; Khu kinh tế Chu Lai - Quảng Nam...

Theo QHXD Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ [5], các đô thị trung tâm kinh tế biển lớn của vùng là Quy Nhơn, đô thị loại I, Nha Trang đô thị loại I và các thành phố biển Phan Rang, Phan Thiết, Tuy Hòa, Cam Ranh. Đây là vùng có nhiều tài nguyên du lịch, cảng biển nước sâu. Một số khu kinh tế tổng hợp - cảng biển đã và đang được hình thành, như Nhơn Hội - Quy Nhơn - Bình Định; Vịnh Vân Phong; Nam Phú Yên, đặc biệt là các khu nghỉ biển đảo của Nha Trang, Cam Ranh; Mũi Né -TP Phan Thiết,...

QHXD Vùng TP Hồ Chí Minh [6] khẳng định thành phố là trung tâm kinh tế lớn nhất của đất nước, một trong những đô thị lớn trong vùng Châu Á Thái Bình dương.

QHXD Vùng biên giới Việt Lào [7] có sự liên kết thông thương giữa các đô thị cảng biển với các đô thị cửa khẩu tạo nên những hành lang phát triển hỗ trợ cho đô thị biển có tiềm lực mạnh hơn, đa chiều hơn.

QHXD Vùng đồng bằng sông Cửu Long [8], đây là một vùng có nhiều bản sắc với sự giao diện với hai biển, biển Đông và biển Tây. Các đô thị sinh thái biển đảo quan trọng là Cà Mau, Rạch Giá, Hà Tiên, đặc biệt là Phú Quốc với cơ chế riêng sẽ phát triển thành một thành phố du lịch đặc biệt.

2. Định hướng quy hoạch hệ thống đô thị Việt Nam

Điều chỉnh Quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị Việt Nam đến năm 2025 và tầm nhìn đến 2050 được Thủ tướng phê duyệt năm 2009 khẳng định vai trò và vị trí quan trọng của hệ thống đô thị ven biển. Có 4 trên 6 vùng đô thị hóa cơ bản có các tỉnh duyên hải có tiềm năng, đồng thời chịu tác động trực tiếp của hiện tượng biến đổi khí hậu, bão lũ, mực nước biển dâng. Hầu hết các đô thị hạt nhân giữ vai trò là động lực tăng trưởng cấp quốc gia, cấp vùng và cấp tỉnh nằm ở ven biển. Định hướng đến 2015 hệ thống đô thị Việt Năm sẽ phát triển thành 800 đô thị và năm 2025 đạt gần 1000 đô thị.

Ưu tiên phát triển đô thị mới ven biển, số lượng tăng 70 đô thị đến năm 2025 và 130 đến năm 2050 với hệ thống các cảng biển, khu công nghiệp đi kèm. Tại vùng ĐBSH là 15 đô thị mới năm 2015, 25 đô thị mới năm 2050. Vùng Bắc Trung Bộ và duyên hải miền Trung tăng 40 đô thị năm 2015 và 66 đô thị năm 2025; Vùng Đông Nam Bộ tăng 3 đô thị năm 2015 và tăng 15 đô thị năm 2025; Vùng ĐBSCL tăng 15 đô thị năm 2015 và tăng 30 đô thị năm 2025.

Dân số đô thị tăng nhanh kèm theo nhu cầu tương ứng về đất xây dựng, hạ tầng kỹ thuật và xã hội đô thị.

Theođịnh hướng quy hoạch xây dựng các vùng đô thị hóa cơ bản và vùng Duyên Hải, dân số đô thị của 28 tỉnh ven biển đến năm 2025 là 22 triệu người và 6 triệu người thuộc 6 tỉnh vùng đồng bằng Sông Cửu Long, chiếm 66% dân số đô thị toàn quốc. Năm 2050 dân số đô thị 28 tỉnh ven biển là 26 triệu người và 8 triệu người thuộc 6 tỉnh vùng Đồng bằng sông Cửu Long, chiếm 60% dân số đô thị toàn quốc.

Các đô thị ven biển là động lực phát triển kinh tế quốc gia. Ở đó tập trung một số lượng lớn các dự án phát triển khu kinh tế, khu công nghiệp tập trung, khu phi thuế quan, khu du lịch và cảng biển. Đây là tiền đề cho các đô thị công nghiệm đô thị cảng biển, đô thị có chức năng đặc biệt phát triển trong tương lai.

Khu kinh tế ven biển được Chính phủ đặc biệt quan tâm. Hiện nay trên toàn quốc đã hình thành 15 khu kinh tế ven biển: Vân Đồn (Quảng Ninh); Đình Vũ - Cát Hải (Hải Phòng); Nghi Sơn (Thanh Hóa); Đông Nam Nghệ An (Nghệ An); Vũng Áng (Hà Tĩnh); Hòn La (Quảng Bình); Chân Mây - Lăng Cô (Thừa Thiên Huế); Chu Lai (Quảng Nam); Dung Quất (Quảng Ngãi); Nhơn Hội (Bình Định); Nam Phú Yên (Phú Yên); Vân Phong (Khánh Hòa); Phú Quốc (Kiên Giang); Định An (Trà Vinh), Năm Căn (Cà Mau).

Ở miền Bắc xây dựng khu kinh tế Vân Đồn, Quảng Ninh thành cửa mở ra biển, hội nhập kinh tế với khu vực Đông Bắc Á. Tương tự ở miền Trung xây dựng khu kinh tế Vũng Áng, Hà Tĩnh và khu kinh tế Vân Phong, Khánh Hòa và ở miền Nam, khu kinh tề Phú Quốc, Kiên Giang. Phấn đấu đến năm 2020, các khu kinh tế ven biển đóng góp vào tổng GDP của cả nước khoảng 15 - 20% .

3. Mô hình đô thị du lịch sinh thái hướng biển và vấn đề thương hiệu đô thị biển Việt Nam

Hiện cả nước có hơn 125 bãi tắm lớn, nhỏ, trong đó 20 bãi biển đạt tiêu chuẩn quốc tế. Các bãi biển của Việt Nam nhìn chung khá bằng phảng, nước trong, sóng gió vừa phải, không có các ổ xoáy và cá dữ, rất thích hợp cho tắm biển và các hoạt động vui chơi giải trí trên biển. Phát huy tiềm năng lợi thế của hệ sinh thái ven biển, hàng trăm khu nghỉ dưỡng cao cấp độc đáo được xây tập trung nhiều nhất ở khu vực miền Trung và Nam trung bộ.

Mặt khác, một số mô hình đô thị biển phổ biến đã và đang được xây dựng như: Đô thị sinh thái (Đồ Sơn, Sầm Sơn, Cửa Lò; Cửa Đại, Đồng Hới; Nha Trang, Cam Ranh; Mũi né - Phan Thiết; Vũng Tàu; Hà Tên...); Khu du lịch sinh thái (Ninh Vân - Khánh Hòa, khu du lịch sinh thái Hòn Ông, khu du lịch Đại Lãnh thuộc khu vực vịnh Vân Phong...); Đô thị sinh thái lấn biển (ở Hải Phòng, Hạ Long, Đà Nẵng, Nha Trang, Rạch Giá...); Đô thị sinh thái biển đảo (ở Cát Bà, Phú Quốc, Côn Đảo).

Nhiều đô thị ven biển có giá trị đặc biệt về sinh thái tự nhiên và nhân văn được Thế giới công nhận như Hạ Long, Nha Trang, Hội An. Ngoài ra, còn có nhiều thành phố, trung tâm kinh tế biển như Đà Nẵng, Quy Nhơn, Tuy Hòa, Cam Ranh, Phan Rang, Phan Thiết, Vũng Tàu, Rạch Giá, Hà Tiên ,...với sông núi, đảo, vịnh và công trình kiến trúc bản địa làm nên những đặc trưng của mỗi thành phố. Trong đó, nói đến thương hiệu biển Vệt Nanh trước hết phải kể đến Nha Trang. TP Nha Trang được công nhận là một trong những vịnh đẹp nhất thế gian đang phát triển theo hướng du lịch sinh thái bền vững.

Hội đủ các dạng địa hình núi, sông, biển, đảo, vịnh, đầm phá và đồng ruộng, Nha Trang được ví là nơi "Tứ thuỷ triều quy, tứ thú tự", 4 mặt của thành phố Nha có nước bao quanh bởi các con sông và biển với bốn ngọn núi: Cảnh Long (hòn Chụt) là núi Rồng, núi Sinh Trung là núi Voi, Trại Thuỷ là núi Dơi và Hoa Sơn (núi Một) là núi Rùa. Thành phố rộng 251 Km ², có 19 đảo lớn nhỏ, lớn nhất là Hòn Tre (36 km ²) nằm chắn ngoài khơi, khiến vịnh Nha Trang trở nên kín gió và sóng êm.

TP Nha Trang nằm trong hệ sinh thái đại dương lớn và đa dạng sinh học nhất so với các vùng biển khác trong cả nước, Chim Yến tập trung nhiều tại đây. Yến Sào là sản phẩm thu được từ tổ Yến là món ăn quý. Các loài sinh vật biển quý hiếm khác gồm 350 loại san hô, 250 loại cá biển, 122 loại giáp xác, 27 loại da gai, 112 loại nhuyễn thể, 69 loại rong biển. Ngoài ra có rừng ngập mặn và các thảm cỏ biển v.v. Thảm thực vật trên bờ cũng phong phú. Cây xanh tự nhiên ven sông, trên núi và ven đô chiếm trên 65%, ruộng vườn chiếm 23%, cây xanh đô thị khoảng 10%.

Những năm gần đây, tốc độ đô thị hóa tăng nhanh, số lượng các dự án khu đô thị, khu công nghiệp, du lịch và đặc biệt là khách sạn cao cấp với kiến trúc hiện đại độc đáo như KS Anaanmadra ven biển, KS Hòn Ngọc Việt trên đảo hòn Tre, KS Sài Gòn Yashaka... cùng với trục đường Trần Phú ven biển được mở mang tạo diện mạo mới cho thành phố.

Tuy nhiên quá trình khai thác, sử dụng đất tại các lưu vực đầu nguồn sông và các vùng ven biển cùng với khai thác kinh tế biển chưa có quy hoạch hợp lý,làm giảm diện tích các khu dự trữ sinh học ven biển, biến đổi chất lượng môi trường nước và đáy của khu vực biển ven bờ. Việc lấn chiếm ven bờ biển và cửa sông làm đìa nuôi tôm, tăng nguồn lợi thuỷ hải sản, nhưng việc sử dụng các loại hoá chất và chất thải từ các đìa tôm chưa được quản lý chặt chẽ, gây ảnh hưởng xấu đến môi trường.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế,đây là lợi thế phát triển đô thị du lịch ven biển Việt Nam. Tăng trưởng du lịch biển hàng năm trung bình 15 - 25 %. Các đô thị như Hạ Long, Đà Nẵng, Nha Trang, Vũng Tàu... là điểm đến của hàng triệu du khách trong nước và quốc tế. Các vùng ven biển hấp dẫn đầu tư với nhiều mô hình khác nhau, như tổ hợp vui chơi giải trí cấp quốc tế khách sạn 5-6 sao, các khu nghỉ dương (Resorts).

Biển Việt Nam đang ngày càng được nhiều người trên thế giới biết đến với những quần đảo nổi tiếng như Hoàng Sa, Trường Sa, quần đảo vịnh Hạ Long, những đảo sinh thái xinh đẹphấp dẫn như đảo Phú Quý, đảo Bạch Long vĩ, Côn Đảo, Phú Quốc... Dải thềm lục địa với hệ sinh thái biển đảo vịnh đa dạng cùng với sự xây đắp ngàn đời của người Việt đã tạo nên những hình ảnh đô thị và làng xóm đậm đà bản sắc. Đô thị lớn nhỏ, các khu kinh tế, cảng biển trải dài từ Bắc vào Nam đã và đang tạo nên sức mạnh của kinh tế biển Việt nam; góp phần khẳng định thương hiệu Biển Việt Nam.

*TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Chiến Lược Phát triển kinh tế Biển VN

2. Nghị định số 72/NĐ-2009-CP, Phân loại đô thị

3. Quyết định số 865/QĐ-TTg ngày 10/7/2008 có Thủtướng Chính phủ

4. Quyết định số 1086/QĐ-TTg ngày 12/8/2008 của Thủ tướng Chính phủ

5. Quyết định số 589/QĐ-TTg ngày 20/5/2008 của Thủtướng Chính phủ

6. Quyết định số 846/QĐ-TTg ngày 9/7/2008 của Thủtướng Chính phủ

7. Quyết ảnh số 1581/QĐ-TTg ngày 9/10/2009 của Thủ tướng Chính phủ

8. Quyết định số 1353/QĐ-TTg ngày 23/9/2008 của Thủ tướng Chính phủ