Phát hiện khảo cổ lạ nhất từ đầu năm 2006

Các nhà khảo cổ đã ngay lập tức xác định được thân phận của chủ nhân ngôi mộ. Đó là một người phụ nữ có tuổi từ 45 đến 50, sống cách chúng ta khoảng chừng 1 vạn năm trong nền văn hóa Hòa Bình nổi tiếng. Khi chết, bà còn được chia của để có “vốn” làm ăn ở thế giới bên kia, đó là hàng trăm công cụ đá cuội được ghè đẽo. Một số cục thổ hoàng được chôn theo chắc là để làm đẹp giống như nhiều ngôi mộ thời này được rắc bột thổ hoàng.

Điều lạ nhất chưa từng thấy ở đâu là ở hai hốc mắt người chết được đặt 2 vỏ ốc tiền, vì thế đã đặt ra khá nhiều câu hỏi cho giới khoa học cần được giải mã quanh tập tục chôn cất lạ đời này: phải chăng người xưa chôn theo vỏ ốc tiền với ý nghĩa đây là một loại tiền tệ?

Việc chia “tiền” ở đây có gì nhang nhác giống với cách chia các công cụ đá đã chôn theo người phụ nữ, và cũng mang ý nghĩa như cách chia tiền đồng bỏ vào hốc mắt trong thời đại Kim khí cách đây vài ngàn năm hay chỉ mới cách đây có vài chục năm. Ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam, người ta còn bỏ vào miệng người chết một vài đồng tiền chinh để có cái... tiêu dọc đường về cõi âm? Và, tại sao người xưa lại đặt vỏ ốc tiền chứ không phải đồ vật nào khác trong mắt người quá cố?... Vì thế quanh vài chiếc vỏ ốc tiền mà đã hàm chứa nhiều điều bí ẩn hấp dẫn của lịch sử cổ đại.

Xuất xứ 2 chiếc vỏ ốc tiền Phia Vài là từ biển. Ngư dân vùng vịnh Bắc Bộ quen gọi loại ốc này là ốc lợn, có nơi còn đặt tên cho ốc theo tên của bộ phận chỉ giới tính của người phụ nữ. Có thể, chính tên gọi ốc lợn là cách gọi trệch đi, chứ ốc này chẳng liên quan gì đến... lợn cả. Những chiếc vỏ ốc biển này có màu sắc đẹp, lóng lánh nên nhiều vùng du lịch ven biển nước ta vẫn bày bán những vỏ ốc này để cho du khách mang về làm kỷ niệm.

Một số dân tộc ở Đông Nam Á, như người ở đảo Tân Ghinê hiện vẫn thích đeo các chuỗi vòng trang sức từ vỏ ốc loại này. Họ thường đeo chuỗi vòng ốc quanh cổ hay quanh mái tóc. ở vùng Tân Calêđôry thì các chuỗi vòng ốc lại được đeo ở bắp chân hay đầu gối.

Vỏ ốc tiền trong hốc mắt của người đàn bà Phia Vài

Những chiếc vỏ ốc tiền chỉ tìm thấy lác đác ở Hang Tọ, Hang Thạch Sơn (Thanh Hóa), Hang Báy, Làng Vố, Hạ Bì, Hang Bưng (Hòa Bình)... Nhiều vỏ ốc biển được người xưa tách làm hai nửa, xâu dây qua miệng của những con ốc thành chuỗi vòng đeo cổ và đeo tay.

Thực ra, người Hòa Bình dùng vỏ ốc biển làm đồ trang sức cũng như làm quen với biển, thậm chí là các vùng bờ biển xa xôi là chuyện bình thường. Thời đó, vùng “hoạt động” của người cổ rộng đến tận Indonesia hiện nay, do diễn ra đợt “biển lùi” nên họ có thể đi bộ từ Hòa Bình đến vùng quần đảo một cách vô tư, mà nhiều công cụ của nền văn hóa này cũng còn tìm được ở đây. Việc vỏ ốc biển được đặt trong hốc mắt của người Phia Vài có lẽ không phải mang ý nghĩa trang sức, nhưng có khả năng cho thấy, chính vỏ ốc này có chức năng tiền tệ chia cho người chết như ở thời sau, người ta đặt tiền đồng trong hốc mắt?

Nguồn: tuoitre.com.vn 25/6/2006