Phát hiện H5N1 đã tồn tại từ năm 1996
H5N1 bắt nguồn từ Trung Quốc
Yi Guan và cộng sự thuộc ĐH Sán Đầu, cùng các nhà khoa học ở Hạ Môn và Hồng Kông cho biết cách duy nhất ngăn chặn virut này là kiểm soát chúng ở Đông Nam Trung Quốc.
Trước đâycác nhà chức trách Trung Quốc đã phủ nhận rằng nước này là tâm điểm của H5N1 và phản đối việc nghiên cứu cúm độc lập.
Các nhà nghiên cứu nói trên đã phân tích mẫu lấy từ 13.000 chim di trú và 50.000 gia cầm ở các chợ tại Đông Nam Trung Quốc.
Những mẫu này được lấy từ tháng 1/2004 tới tháng 7/2005 khi chính phủ Trung Quốc cấm lấy mẫu độc lập. Tại các chợ, họ phát hiện H5N1 ở khoảng 2% vịt , ngỗng khoẻ mạnh và một số gà, trong gần 2 tháng của thời kỳ lấy mẫu.
Bộ gien của H5N1 hơi khác biệt một chút giữa các tỉnh Quảng Đông, Hồ Nam và Vân Nam, hình thành các nhóm địa lý riêng biệt. Tuy nhiên, tất cả chúng có nguồn gốc từ một loại virut năm 1996 ở Quảng Đông. Virut ở Quảng Đông và hai tỉnh lân cận (Quảng Tây và Hồ Nam) có sự đa dạng cao nhất về di truyền, nghĩa là chúng đã tồn tại ở đó lâu nhất.
Theo Robert Webster thuộc Viện nhi St. Jude - đồng tác giả nghiên cứu, tất cả những phát hiện trên chỉ ra rằng H5N1 bắt nguồn từ những tỉnh đó và lưu hành trong vùng kể từ đó tới nay, đủ lâu để phát triển thành các chủng H5N1 khác nhau.
Những chủng này sau đó lây lan tới các vùng lân cận. Virut từ Việt Nam và Thái Lan giống virut ở Quảng Đông. Trong khi đó Indonesia có một nhóm virut riêng. Gien của các virut H5N1 ở VN cho thấy chúng có nguồn gốc từ Quảng Tây, gần đây nhất là năm 2005. Phát hiện này trái ngược với nhận định của các quan chức Trung Quốc: H5N1 chỉ tồn tại trong một số trường hợp biệt lập ở Trung Quốc và không bắt nguồn từ đó.
Sự tồn tại của các nhóm virut riêng biệt cũng đồng nghĩa rằng vật lây truyền chính không phải là chim di trú mà là sự di chuyển của gia cầm tại địa phương.
Tuy nhiên, chim hoang dã cũng góp phần lây lan virut. Nhóm đã phát hiện H5N1 ở 6 con vịt di trú khoẻ mạnh tại hồ Poyang, tỉnh Quảng Tây, hồi tháng 1 và tháng 3/2005, trước khi chúng di cư về hướng bắc. Hồ này tiếp giáp với Quảng Đông và Hồ Nam. Những virut này sau đó được tìm thấy ở hồ Thanh Hải, cách đó 1.700km về phía tây bắc. Virut này cũng rất giống H5N1 tại Thổ Nhĩ Kỳ.
Cần đa dạng hoá các loại vắc-xin H5N1
Một phát hiện quan trọng nữa của nghiên cứu này là kháng thể chống lại mỗi một chủng H5N1 không có tác dụng đối với các chủng khác.
Điều đó có nghĩa là tiêm vắc-xin cho người hoặc gia cầm chống lại một chủng H5N1 không thể bảo vệ họ chống lại các chủng H5N1 khác. Nhóm nghiên cứu khuyến cáo nên dùng nhiều chủng H5N1 để bào chế các loại vắc-xin và liên tục làm mới những loại vắc-xin đó.
Tuy vậy, để ngăn chặn đại dịch, các tác giả cho rằng ""nguồn H5N1 ở miền Nam Trung Quốc phải được khống chế"".
Chim di cư có thể lây lan virut song chúng không phải là thủ phạm khiến H5N1 lưu hành trong các đàn gia cầm.
Nguyên nhân và giải pháp nằm trong chính ngành gia cầm.
Webster nói: ""Hy vọng là Trung Quốc sẽ thừa nhận H5N1 tồn tại ở đó. Điều quan trọng là nhận ra rằng những con gia cầm trông khoẻ mạnh lại chứa loại virut nguy hiểm này"".
Nguồn: NewScientist; vietnamnet.vn 7/2/2006
