Phân tích chính sách tiết kiệm năng lượng kiến trúc các nước phát triển

I.Đặc điểm chung của chính sách TKNL kiến trúc các nước phát triển

Các nước phát triển từ cuộc khủng hoảng năng lượng năm 1973 đã bắt đầu coi trọng TKNL kiến trúc, qua hơn 30 năm nỗ lực, tiêu hao năng lượng trên đơn vị diện tích kiến trúc xây mới đã giảm từ 1/3 – 1/5 trước đây, trong đó tác dụng của chính sách TKNL không thể không nói đến. Cho dù xuất phát điểm của chính sách TKNL của các nước đề ra khác nhau, nhưng các giải pháp chính sách TKNL sử dụng đại thể có thể quy nạp các điểm chung sau đây:

1. Xây dựng thể chế quản lý TKNL kiến trúc hoàn thiện

Tiết kiệm năng lượng luôn luôn là một quốc sách cơ bản của Đức - Tiết kiệm năng lượng và sử dụng năng lượng có thể tái sinh, trên bình diện Liên bang do Bộ Môi trường phụ trách, để đi sâu thúc đẩy TKNL kiến trúc, Bộ Giao thông, Xây dựng và Nhà ở, Bộ Môi trường Liên bang và Ngân hàng KFW cùng xuất vốn đã thành lập cơ quan năng lượng Đức (DENA). Được sự quan tâm và thúc đẩy rất mạnh mẽ của các cấp chính quyền, về các mặt kỹ thuật, chính sách, pháp quy… đã từng bước hình thành một cơ chế rất tốt là “Chính phủ chỉ đạo, thị trường chủ thể, toàn xã hội tham gia”.

2. Chú trọng luật pháp hoá TKNL kiến trúc

Nhiều nước không chỉ đã đưa ra Luật TKNL, mà còn đã đề ra một loạt văn bản như quy định tiêu chuẩn TKNL kiến trúc. Nước Mỹ năm 1978 đã xoạn thảo “Luật chính sách năng lượng”, “Luật về TKNL kiến trúc mới” của Đức đã có hiệu lực năm 1976, còn Luật TKNL kiến trúc của Nhật đưa ra yêu cầu chủ doanh nghiệp xây dựng tự chủ tiến hành ứng dụng TKNL, quy định lấy “Hệ số tổn thất nhiệt” làm tiêu chuẩn đánh giá tính năng TKNL của công trình kiến trúc.

3. Sử dụng chính sách kinh tế khuyến khích TKNL kiến trúc

Ở các nước phát triển phương Tây, các nước làm tốt TKNL kiến trúc do Chính phủ có chính sách khuyến khích kinh tế tương ứng. Như Mỹ giảm thuế đối với kiến trúc TKNL mới xây, hễ là kiến trúc xây dựng mới trên cơ sở tiêu chuẩn quy phạm TKNL quốc tế (IECC) tiết kiệm năng lượng 30 - 50% trở lên, mỗi căn hộ có thể miễn giảm thuế 1.000 USD và 2.000 USD; Liên minh châu Âu thì đã đề xuất chính sách thuế có tính bắt buộc bao gồm bắt đầu thu thuế năng lượng, miễn giảm thuế, trợ cấp và thiết lập khoản vay ngân hàng đầu tư…

4. Tăng cường nghiên cứu khoa học TKNL và phát triển đều coi trọng như nhau

Chủ yếu triển khai ba mặt công tác nghiên cứu: nghiên cứu kỹ thuật TKNL kiến trúc, chủ yếu là nghiên cứu tổng hợp TKNL kiến trúc, thiết lập hệ thống “kiểu TKNL”; chú trọng phát triển sử dụng năng lượng mới xây dựng: NLMT, địa nhiệt, xây dựng công trình thí điểm và kiến trúc mẫu TKNL, như Chính phủ Mỹ để có được số liệu định lượng đã tự tổ chức công trình mẫu TKNL kiến trúc văn phòng và kiến trúc nhà ở đây xựng chính sách TKNL.

II. Chính sách khuyến khích kinh tế phát triển TKNL kiến trúc các nước phát triển

1. Mỹ

Để đẩy mạnh toàn diện sự phát triển nhà ở kiểu TKNL, tiết kiệm đất, từ các mặt luật pháp, trợ cấp kinh tế và miễn giảm thuế… Chính phủ Mỹ tích cực khuyến khích phát triển nhà ở TKNL.

Về mặt miễn giảm thuế, kiến trúc nhà ở TKNL xây mới có thể được miễn giảm thuế. Nhà ở xây xong trong thời gian từ 1/1/2001 đến 31/12/2003, so với tiêu chuẩn quy phạm TKNL quốc tế (IECC), TKNL 30% trở lên, mỗi căn nhà được giảm miễn thuế 1.000 USD; nhà ở xây xong trong thời gian từ 1/1/2001 đến 31/12/2005, so với tiêu chuẩn quy phạm IECC TKNL 50% trở lên, mỗi căn nhà được giảm miễn thuế 2.000 USD. Ngoài ra, thiết bị xây dựng TKNL cũng có thể được ưu đãi miễn giảm thuế, các loại thiết bị kiểu TKNL căn cứ chỉ tiêu hiệu quả năng lượng được đánh giá khác nhau, mức giảm thuế phân biệt từ 10% đến 20%. Ví dụ máy giặt, máy nước nóng kiểu TKNL, miễn giảm 20 - 2000 USD; hệ thống sưởi ấm địa nhiệt, đun nước nóng và sưởi ấm NLMT, nhiều nhất có thể miễn giảm 1500 USD.

Đồng thời để bảo đảm phúc lợi của những gia đình có thu nhập thấp (TNT) tiết kiệm năng lượng, nước Mỹ đã đề ra kế hoạch TKNL nhà ở gia đình TNT, giúp đỡ những gia đình này tiến hành cải tạo TKNL. Chính phủ tiến hành cải tạo TKNL miễn phí cho gia đình TNT, mỗi gia đình có một hạng mức nhất định, chủ yếu bao gồm kế hoạch hỗ trợ sưởi ấm của Bộ Năng lượng mỹ, kế hoạch hỗ trợ năng lượng gia đình TNT của Bộ Y tế Mỹ… Hiệu quả kinh tế của kế hoạch TKNL gia đình TNT rất rõ ràng. Bộ Năng lượng Mỹ bắt đầu từ năm 2001 đã giúp đỡ 51.000 gia đình TNT tiến hành cải tạo TKNL, bình quần chi phí cải tạo TKNL của mỗi gia đình TNT là 2568 USD, nhưng đã tiết kiệm chi tiêu năng lượng của gia đình TNT từ 13 - 34%, suất lợi nhuận đầu tư đạt tới 130%. Ngoài lợi ích kinh tế, kế hoạch TKNL gia đình TNT còn mang lại rất nhiều lợi ích về môi trường. Căn cứ điều tra, đầu tư 1 USD kế hoạch TKNL nhà ở gia đình TNT thì có thể thu được 1,88 USD lợi ích môi trường.

2. Đức

Nhà ở Đức rất chú trọng tiết kiệm đất, năng lượng, vật liệu, nước và bảo vệ môi trường, vừa nâng cao độ dễ chịu của nhà ở, vừa đẩy mạnh tiết kiệm toàn diện tài nguyên và năng lượng. Giải pháp mà nước Đức sử dụng chủ yếu là cải cách thuế bảo vệ môi trường sinh thái, nâng cao giá dầu dùng để sưởi ấm kiến trúc, đồng thời thực hiện giảm miễn thuế đối với ứng dụng kỹ thuật mới trong sản xuất nhiệt điện.

“Luật về TKNL kiến trúc mới” của Đức có hiệu lực thi hành năm 1976, yêu cầu công trình kiến trúc mới phải làm cách nhiệt, bảo ôn, người vi phạm luật này bị phạt tiền 50.000 mark; năm 1999, Đức bắt đầu thực hiện cải cách thuế bảo vệ môi trường sinh thái, đồng thời Chính phủ nâng cao thích đáng thuế suất xăng và dầu dùng sưởi ấm kiến trúc, đề cao tính tích cực tiết kiệm tiêu hao năng lượng của các giới trong xã hội, đã thúc đẩy việc nghiên cứu, phát triển, ứng dụng các loại kỹ thuật TKNl; năm 2008, Đức sẽ tiến hành cách làm lồng ghép thuế và bảo vệ môi trường, tức là các xí nghiệp lớn tiêu hao năng lượng mới có thể được ưu đãi giảm thiểu thuế sinh thái, phương pháp còn bao gồm, nếu căn hộ không có lắp đặt cửa sổ tiết kiệm năng lượng, người thuê nhà có thể yêu cầu hạ thấp tiền thuê nhà…

3. Nhật

Chính sách TKNL của Nhật đề ra là: vận dụng chế độ ưu đãi tài chính ngân hàng, khuyến khích kiến trúc sử dụng các giải pháp TKNL, lấy tiêu hao năng lượng ít mà có được điều kiện môi trường cư trú dễ chịu. Như Nhật Bản thực hiện khoản vay tài chính nhà ở, chỉ có thoả mãn tiêu chuẩn năm 1979 mới có thể vay; đối với nhà ở cao hơn; tiêu chuẩn 92 có thể cho vay ngoài định mức 50 - 100 vạn yên Nhật; đối với nhà ở cao hơn tiêu chuẩn 99 có thể cho vay 250 vạn yên ngoài định mức.

Chế độ ưu đãi tài chính Nhật Bản còn bao gồm chế độ trợ cấp khoản vay nhà ở sử dụng cấu tạo cách nhiệt, chế độ trợ cấp khoản vay sử dụng máy đun nước nóng NLMT, thiết bị cấp nước, thiết bị sưởi ấm kiểu TKNL, và chế độ dung hợp và lưu thông vốn lãi suất thấp dài hạn của các kiến trúc nhà văn phòng, khách sạn sử dụng thiết bị bơm nhiệt.

Chính là được sự thúc đẩy của một loạt chính sách khích lệ kinh tế, bắt đầu từ những năm 80 thế kỷ 20, Nhật Bản dần trở thành một trong những nước hiệu suất sử dụng năng lượng cao nhất thế giới.

III. Hiện trạng và sự phát triển TKNL kiến trúc Trung Quốc

Theo thống kê, Trung Quốc hiện nay có 43 tỷ m ²kiến trúc, ngoài ra mỗi năm kiến trúc mới tăng khoảng 1.6 - 2.0 tỷ m ². Hiện tiêu hao năng lượng có liên quan đến kiến trúc của Trung Quốc chiếm 46.7% tiêu hao năng lượng của toàn xã hội, trong đó bao gồm tiêu hao năng lượng kiến trúc (tiêu hao năng lượng xây dựng, tiêu hao năng lượng sinh hoạt, sưởi ấm điều hoà không khí) ước 30%, và tiêu hao năng lượng trong quá trình sản xuất vật liệu xây dựng 16.7%. Hiện nay, Trung Quốc mỗi năm, trong kiến trúc xây mới, trên 99% là kiến trúc tiêu hao năng lượng; trong 43 tỷ m ²kiến trúc hiện có, chỉ có 4% đã sử dụng giải pháp hiệu quả năng lượng, tiêu hao năng lượng sưởi ấm trên đơn vị diện tích kiến trúc gấp trên 3 lần kiến trúc mới xây của tất cả các nước phát triển, đã trở thành nước tiêu hao năng lượng lớn thứ hai trên thế giới.

TKNL kiến trúc đã thu hút sự quan tâm to lớn của các cơ quan hữu quan. Ngay năm 1986, Trung Quốc bắt đầu thực hành thử bộ tiêu chuẩn thiết kế thứ nhất TKNL kiến trúc khu vực miền Bắc và trong tiêu chuẩn có tính bắt buộc thực hiện. Những năm gần đây Văn phòng Quốc Vụ Viện và Bộ Xây dựng lại liên tiếp đưa ra các văn bản “Thông báo tiến một bước đẩy mạnh đổi mới vạt liệu xây dựng và mở rộng kiến trúc TKNL”, “Ý kiến chỉ đạo về phát triển kiến trúc nhà ở và công cộng kiểu TKNL, tiết kiệm đất”, và đẩy mạnh công tác TKNL kiến trúc. Thế nhưng, do thiếu hệ thống giám sát quản lý hành chính có hiệu quả, tình hình thực hiện TKNL kiến trúc không cho phép lạc quan.

Trước đây, công tác TKNL kiến trúc của Trung Quốc chủ yếu dựa vào hành động tự phát của các hộ dùng và công ty phát triển và thực hiện tiêu chuẩn thiết kế TKNL kiến trúc có tính bắt buộc để thúc đẩy mà đã xem nhẹ sử dụng chính sách kinh tế đối với TKNL kiến trúc. Thế nhưng, vấn đề này trong tương lai không lâu sẽ có sự thay đổi. Điều lệ quản lý TKNL kiến trúc do Bộ Xây dựng công bố tháng 2 năm 2006 trong đó Chương 6 về khuyến khích kinh tế đã đưa ra quyết định 3 mặt đối với TKNL kiến trúc là vốn dự án, khoản vay ưu đãi và ưu đãi thuế. Điều đó chắc chắn sẽ tiến một bước thúc đẩy sự nghiệp TKL kiến trúc của Trung Quốc phát triển.