Phản biện xã hội phát huy hiệu quả

GS.TSKH Nguyễn Xuân Trục (Hội KHKT cầu đường VN):

Rõ ràng Quốc hội đã làm việc dân chủ, một mặt lắng nghe ý kiến của các bộ ngành, chủ đầu tư dự án đường sắt cao tốc, mặt khác cũng lắng nghe, tiếp thu ý kiến phản biện của các hội khoa học - kỹ thuật, các nhà khoa học và ý kiến rộng rãi của nhân dân. Điều này cho thấy Quốc hội đã quyết định sáng suốt, khoa học và độc lập.

Tôi nhận thấy báo cáo đầu tư dự án đường sắt cao tốc được xây dựng trình Quốc hội vừa qua chưa có những khảo sát, thăm dò, đặc biệt là những điều tra xã hội học cũng như nhu cầu thật sự của hành khách.

Trong ngành giao thông vận tải đang có nhiều dự án quan trọng về đường bộ cao tốc, cảng hàng không, cảng biển. Tiền đầu tư cho những dự án này vô cùng lớn, nếu làm thêm đường sắt cao tốc thì phải xem xét lại kế hoạch đã thông qua về các công trình giao thông khác. Dù biết đường sắt cao tốc là cần thiết nhưng nếu xây dựng chúng ta phải thực hiện trong điều kiện địa hình rất phức tạp, phải thi công trên 1.000km cầu cạn và trên 100km cầu vượt sông lớn. Nếu không khảo sát, chuẩn bị kỹ thì rủi ro rất lớn.

Bên cạnh đó, công nghệ Shinkansen (hệ thống tàu - đường sắt cao tốc của Nhật Bản) đòi hỏi cao về quản lý, vận hành đầu máy, toa xe, khai thác mà nhiều nước chưa dám dùng. Việc đưa những công nghệ mới vào nước ta về khía cạnh đón đầu thì tốt, nhưng khả năng rủi ro cũng lớn.

Việc các kỳ Quốc hội sau có xem xét, thông qua dự án đường sắt cao tốc hay không cá nhân tôi cho rằng trong giai đoạn hiện nay chưa nên đặt ra. Trước mắt, cần nâng cấp, cải tạo hệ thống đường sắt hiện nay lên tốc độ 150-200km/giờ.

TS Phạm Bích San (Giám đốc Văn phòng phản biện xã hội, Liên hiệp các hội KH&KT Việt Nam ):

Đối với dự án đường sắt cao tốc Hà Nội - TP.HCM, tôi cho rằng đã có một bước tiến vượt bậc trong hoạt động phản biện xã hội. Đó là bước tiến vượt bậc ở cả hai phía: người chuẩn bị các ý kiến phản biện và người tiếp thu, xử lý các ý kiến phản biện đó, khiến quá trình tương tác trở nên... siêu tốc.

Theo đề nghị của Bộ Giao thông vận tải, ngày 11/5/2010, chín ngày trước khi Quốc hội khai mạc, Liên hiệp các hội KH&KT Việt Nam (VUSTA) đã tổ chức hội thảo với quy mô khá lớn, tập trung rất nhiều nhà khoa học, các chuyên gia từ nhiều hiệp hội khác nhau, từ các góc nhìn khác nhau đến trình bày các quan điểm khác nhau về dự án đường sắt cao tốc Hà Nội - TP.HCM. Sau khi nghe tất cả ý kiến, VUSTA mới có văn bản riêng nêu lên chính kiến của mình gửi tới Quốc hội, Trung ương Đảng và Thủ tướng Chính phủ.

Tôi cho rằng sau những dự án lớn, các đại biểu Quốc hội đã nhìn nhận đúng thực chất tầm quan trọng của phản biện xã hội và Quốc hội đã rất thận trọng lắng nghe các ý kiến nhiều chiều, xem xét và phân tích kỹ trước khi đưa ra quyết định. Ở đây, Quốc hội đã tiếp thu và phân tích các vấn đề mà các nhà khoa học nêu ra và giới truyền thông phản ánh.

Điều này cho thấy phản biện xã hội ngày càng có chỗ đứng đúng nghĩa của nó, thông tin đa chiều đã giúp các nhà hoạch định chính sách, những người ra quyết định sáng suốt, như vậy trí tuệ xã hội đã phát huy hiệu quả.

TS Đặng Ngọc Dinh( Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu phát triển hỗ trợ cộng đồng,Liên hiệp các hội KH&KT Việt Nam )

Trong thời gian qua, nhiều vấn đề lớn đã nhận được sự phản biện xã hội tích cực, ví dụ như mở rộng Hà Nội, đồ án quy hoạch thủ đô, dự án đường sắt cao tốc Hà Nội - TP.HCM...

Dõi theo những cuộc phản biện xã hội này, chúng ta thấy rằng ít nhiều nó đã có tác động đến các nhà làm chính sách. Mới đây nhất, Quốc hội đã không thông qua chủ trương xây dựng đường sắt cao tốc Hà Nội - TP.HCM trong bối cảnh dư luận có nhiều ý kiến cho rằng dự án này không hiệu quả về mặt kinh tế, ít nhất là ở thời điểm hiện nay. Dù không rõ dư luận xã hội đã tác động đến các đại biểu Quốc hội ở mức độ nào, nhưng với tư cách là một cử tri thì tôi hoan nghênh việc Quốc hội chưa thông qua dự án này.

Đề cập đến phản biện xã hội, không thể không nhắc đến vai trò cực kỳ quan trọng của báo chí nói chung, các nhà báo nói riêng. Như về dự án đường sắt cao tốc, chính nhờ có báo chí mà chúng tôi, những cử tri bình thường, mới biết rằng trên nghị trường đã có nhiều vị đại biểu Quốc hội thẳng thắn bày tỏ thái độ chưa tán thành dự án đường sắt cao tốc.

Trong đó có những vị là ủy viên Trung ương Đảng như Bí thư Tỉnh ủy Bình Định Vũ Hoàng Hà, ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội như Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Nguyễn Văn Thuận...

TS Phạm Sỹ Liêm, Phó Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam

Quốc hội đã thể hiện ý nguyện của nhân dân trong vấn đề này và đấy cũng là một sự “nhắc nhở” Chính phủ khi đưa những dự án ra cần lấy ý kiến của nhân dân, của các chuyên gia, các nhà khoa học kỹ càng hơn nữa để có phản biện, có sự đồng thuận cao. Vì nếu thông qua, chúng ta làm thử một đoạn thì cũng là đặt nhân dân vào thế “đã rồi”. Thực tế, khi đã làm một đoạn cao tốc Shinkansen thì sau này cũng phải làm thế, cũng phải cao tốc 300 km/giờ chứ không thể loại khác, không thể 200 km/giờ được.