Những vấn đề về nông dân, nông thôn và nông nghiệp
Hiện có một nghịch lý đáng buồn là: nông dân Việt Nam vẫn chiếm khoảng hơn 3/4 dân số, đã từng là lực lượng chủ lực của cách mạng, là bộ phận dân tộc hy sinh xương máu nhiều nhất trong các cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và thống nhất đất nước, hy sinh lợi ích vật chất nhiều nhất cho giai đoạn đầu của công nghiệp hóa, mà ngày nay lại chịu nhiều thiệt thòi nhất trong các tầng lớp xã hội về đủ mọi phương diện. Đang có một thực tế là: Nông dân chán ruộng, nhao ra thành phố kiếm việc; Nông thôn ngày càng mất đất, mất hết hồn vía của làng quê, trở thành bãi rác (với đủ cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng) của thành thị; Nông nghiệp còn lâu mới thoát ra khỏi tình trạng tiểu nông, lạc hậu.
Qua các bài viết, mỗi tác giả có một cách nhìn riêng và đi sâu vào các khía cạnh khác nhau của vấn đề, nhưng đều tập trung vào đánh giá thực trạng, vạch rõ nguyên nhân cốt lõi và đề xuất hướng thoát khỏi vướng mắc hiện nay của nông dân, nông thôn và nông nghiệp Việt Nam.
Từ cách tiếp cận xã hội học và căn cứ vào thực trạng ở vùng đồng bằng sông Hồng, GS Tương Lai nhấn mạnh các giải pháp gắn liền mục tiêu phát triển kinh tế với phát triển xã hội; bởi muốn phát triển bền vững thì phải xác định mục tiêu xã hội của tăng trưởng kinh tế, gắn liền kinh tế với xã hội trong quá trình phát triển. Vấn đề dân chủ cơ sở và nền tảng văn hóa nông thôn cũng được tác giả phân tích sâu sắc.
Về quyền sở hữu ruộng đất của nông dân và động lực sản xuất, độc giả có thể tham khảo thêm bài của TS Phạm Duy Nghĩa.
Từ góc nhìn văn hóa, nhà nghiên cứu Nguyên Ngọc khẳng định: Thực chất vấn đề “tam nông” ở Tây Nguyên là vấn đề dân tộc gắn liền với văn hóa làng - rừng. Không giải quyết được vấn đề dân tộc từ quan điểm văn hóa thì không có cách gì giải quyết được vấn đề “tam nông” ở vùng “Mái nhà Đông Dương” - vùng đất có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển bền vững, lâu dài của đất nước ta.
Về đặc điểm nông thôn Nam Bộ, độc giả có thể xem thêm bài của nhà nghiên cứu Cao Tự Thanh.
Từ cách tiếp cận kinh tế học, GS Đào Thế Tuấn và TS Đặng Kim Sơn đã đề xuất những giải pháp phát triển kinh tế nông thôn nhằm gắn kết một cách hữu cơ giữa phát triển công nghiệp và phát triển nông nghiệp, giữa đô thị và nông thôn, giữa bảo hộ sản xuất nông nghiệp và hội nhập kinh tế toàn cầu...
Các quan điểm và giải pháp được trình bày trong cuốn sách này là của riêng từng tác giả.
Những vấn đề được đặt ra là mở để mọi người tham gia thảo luận trên tinh thần khoa học và cầu thị.
