Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 01/10/2007 23:04 (GMT+7)

Những “nhà khoa học” nông dân

“Vua cầu kéo”  Cà Mau

Ông Đặng Ô Rê

Ông Đặng Ô Rê

Anh tài công nhấn nhẹ tay ga một lần nữa rồi nhấc chân vịt lên khỏi mặt nước. Chiếc canô nhẹ nhàng nằm im trên tấm vỉ bằng những thân tràm ghép lại, máy vẫn nổ trầm trầm. Trên bờ, người gácđập khởi động chiếc máy dầu hiệu Yanmar rồi hụ ga. Con lăn từ từ quay, sợi dây thừng căng ra kéo tấm vỉ chở chiếc canô chậm rãi bò trên đường ray bằng gỗ, trồi lên khỏi mặt nước rồi trườn qua con đậpcao ngất ngưởng, nhẹ nhàng hạ xuống dòng kênh phía bên kia. Trong lúc chúng tôi mặt “xanh như tàu lá” vì sợ thì anh tài công khoái chí khoe: “Sáng kiến của dân Cà Mau đó, tài tình không?”. Và tác giảcủa sáng kiến “có một không hai” này là ông Đặng Ô Rê (Hai Ô Rê), người dân vẫn gọi bằng cái tên thân mật: “vua cầu kéo”.

Nhà “vua cầu kéo” nằm bên bờ kênh Hai Hạt thuộc ấp Thuận Lợi, xã Tân Thuận (huyện Đầm Dơi), kế bên công trình cầu kéo hoành tráng vắt ngang mặt đập đổ ra sông Gành Hào. Nói đến chuyện sáng chế này, ông Hai cười ha hả: “Túng quá làm đại, ai ngờ thành công”...

Năm 1982 ông Hai Ô Rê dời nhà từ Đông Hải (Bạc Liêu) về ngã ba kênh Hai Hạt. Hồi phong trào ngăn mặn phát triển rầm rộ, ngã ba kênh Hai Hạt cũng mọc lên một con đập to chần vần, ngăn cách con kênh với sông Gành Hào. Kênh Hai Hạt là tuyến thủy lộ quan trọng, hàng ngày lượng ghe xuồng lưu thông rất lớn. Sau khi con đập mọc lên, vợ chồng, con cái ông Hai Ô Rê cùng lối xóm lãnh đủ: Bất kể ngày hay đêm, nắng hay mưa, hễ có ghe xuồng tới là cả xóm hò nhau lấy dây thừng kéo qua đập.  Kéo riết rồi chịu không thấu. Một hôm ông Hai chợt nhớ đến hình ảnh chiếc xe chở lúa từ bến sông lên nhà máy xay xát, có bốn bánh bằng thép chạy trên đường ray. Ý tưởng làm một cái cầu kéo nảy sinh trong ông, nhưng khi đem bàn với vợ con và chòm xóm, ai cũng cười xòa: “chuyện viển vông”. Quyết tâm làm bằng được ông liền chạy đi vay 1 triệu đồng để mua gỗ, dây thừng, sắt thép, ròng rọc, con lăn, cừ tràm... về hì hục cưa xẻ, thiết kế mấy tháng trời... Ngay trong buổi khai trương, ông đã kéo thành công một chiếc xuồng (loại chở 7 - 8 người) qua đập ngon lành, tiền công chỉ 1.000 đồng. Hai tháng sau, ông cải tiến đường ray rộng hơn để kéo được ghe xuồng lớn, thuê hai ca trực (mỗi ca 4 người) với giá 1,8 triệu đồng/tháng. Hồi đó, bình quân mỗi ngày ông thu được 2 chỉ vàng (270.000 đồng/chỉ).

Cuối năm 1990, ông Hai Ô Rê lại tiếp tục làm một “cuộc cách mạng” cho cái cầu kéo kỳ lạ: xây kiềng đà bằng bêtông cốt thép thay cho cừ tràm để tăng độ chịu lực của đường ray gỗ, lắp động cơ làm lực kéo, nới rộng chiều ngang của đường ray lên 1,4m và lắp các bánh xe thép vào khung sắt chở miếng vỉ kéo ghe. Theo ông Hai, vốn đầu tư khoảng 80 triệu đồng nhưng chỉ làm ba tháng là gỡ vốn. Trong khi nói chuyện với ông, tôi nhẩm đếm trong vòng 1 giờ đã có gần 30 chiếc xuồng trườn lên cầu kéo, qua đập.

Từ khi phát minh ra cầu kéo kỳ lạ, ông Hai Ô Rê không nhớ đã có bao nhiêu người tìm đến học hỏi kinh nghiệm. Chỉ biết rằng ở vùng  bán đảo Cà Mau nơi nào có con đập ngăn cách sông rạch là nơi đó có mặt phát minh cầu kéo của ông.

Vừa cấy vừa ngẩng mặt lên trời

Ông Trạch và ông Việt bên máy cấy ĐA2

Ông Trạch và ông Việt bên máy cấy ĐA2

Khi chiếc máy cấy ĐA1 với năm tay cấy ra đời, một ngày có thể “làm xong” 1,2ha ruộng (thay thế 6 lao động thủ công), nhiều người nghĩ đó đã là thành công ngoài sức tưởng tượng của hai lãonông Lê Mậu Trạch và Lê Niên Việt ở thôn Tuyên Hóa, xã Đông Anh (Đông Sơn, Thanh Hóa). Nhưng vẫn chưa dừng lại ở đây, hai lão nông này còn quyết định cải tiến ĐA1 để nó hoàn thiện và đạt công suấtlớn hơn. Và người ta lại thấy hai lão già bên đống sắt vụn.

Chiếc máy cấy ĐA2 được vạch ra với chín tay cấy, chỉ cần một người điều khiển, công suất 2,5ha/ngày. Hơn một năm trời, hai lão nông mày mò đưa các động tác trong khi cấy: ra mạ, cắp mạ, nhả tay rút về và lùi vào thao tác của máy. “Phải nắm được nguyên lý cơ bản ấy để “bắt máy” làm theo”, ông Việt nói. Cuối cùng ĐA2 cũng ra đời với cơ chế hoạt động khá đơn giản: máy nổ chạy, kéo dây curoa làm cho chiếc cần cấy hoạt động, chín tay cấy được một bộ phận nằm trên cần cung cấp mạ.

Khi được hỏi mục đích làm chiếc máy, hai ông bày tỏ: “Người nông dân cả đời làm ruộng chỉ biết cắm mặt xuống đất. Tôi mơ một ngày bà con vừa cấy vừa có thể ngẩng mặt lên trời”. Ước mơ tuy đơn giản nhưng đã mở ra nhiều cơ hội trước mắt người nông dân, và điều quan trọng, nó chính là khát khao của những nông dân chân chất. Phải chưng, vì những điều ấy mà những công trình sáng chế của nông dân luôn có sức sống lâu bền?

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.