Những loài hoa đỗ quyên phát hiện trong vườn quốc gia Hoàng Liên
Theo các nhà khoa học, Việt Nam có 40 loài hoa đỗ quyên thì mới đây những cán bộ vườn QG Hoàng Liên (Sa Pa-Lào Cai) phát hiện và lên danh mục tên khoa học được 30 loài hoa đỗ quyên. Đây là loài hoa mọc tự nhiên ở vùng núi cao, quanh năm giá lạnh, vì chúng là loài cây của vùng á nhiệt đới hoặc ôn đới núi cao. Đỗ quyên có mặt tập trung ở các dãy núi: Hoàng Liên, Trường Sơn và Tam Đảo…trên độ cao từ 1.400m trở lên. Vườn QG Hoàng Liên được coi là trung tâm của loài hoa đỗ quyên, bởi tại đây đã phát hiện được 30 loài, trong đó nhiều loài độc đáo và quí hiếm của Việt Nam và thế giới, chúng mọc tập trung thành thảm dày, mùa hoa đến làm sáng rực cả triền núi.
Trong 30 loài đỗ quyên phát hiện ở VQG Hoàng Liên thuộc loài thân gỗ hoặc thân bụi, cây thân gỗ cao nhất đo được 15m, nhiều cây cổ thụ đường kính gốc từ 25-45cm rêu phong cổ kính. Những cây đỗ quyên này có tuổi đời từ 80-120 năm, mọc hỗn giao với nhiều loài cây khác trong các khu rừng nguyên sinh. Mỗi loài đỗ quyên có hình dáng và màu hoa khác nhau, được phân bố ở độ cao từ 1.400-3.000m, tạo thành một quần thể đỗ quyên đa dạng và phong phú nhất Việt Nam. Nếu chia đỗ quyên qua màu hoa, thì tạm thời có 4 nhóm hoa: Nhóm quyên hoa đỏ, gồm quyên mộc, quyên hoa đỏ (mao ngựa), quyên trụ. Quyên mao ngựa (Rh.delavayi) là loài đỗ quyên rất quí, cây thân gỗ cao từ 2-15m, mọc ở độ cao 2.000-2.500m, lá dạng bì, thuôn nhọn dài 7-15cm, hoa dạng ngù mọc ở đỉnh cành, cánh hoa màu hồng đào đến đỏ thẫm rất đẹp. Ngoài ra hoa đỗ quyên mao ngựa được bà con vùng cao dùng làm thuốc điều kinh, lượng huyết rất tốt. Nhóm quyên hoa vàng, gồm quyên răng nhỏ, quyên khuyết đỉnh, quyên lá dày, quyên giọt sương (Tây Sương), quyên mộc lan, quyên nhọn (mũi lồi), quyên lưu huỳnh, quyên lông thô, quyên hoa nhăn. Quyên lá dày (Rh.densifolium) là loài quyên quí hiếm, mọc ở độ cao 1.400- 2.000m, cây bụi cao từ 0,3-1,3m, cành nhỏ màu nâu tím, lá hình vẩy trứng, dài 6-10mm, hoa mọc thành cụm trên đỉnh cành, màu vàng kim. Quyên khuyết đỉnh (Rh.emarginatum) được xếp vào loài quyên quí, mọc ở độ cao 1.500 - 2.100m, cây bụi cao 1-3m, lá mọc vòng, dày dài 2- 4cm. Hoa mọc đơn trên đỉnh cành màu vàng rực. Nhóm quyên hoa trắng, gồm: Quyên cành thô, quyên lông mi, quyên lá bì, quyên hoa trắng lớn, quyên loa kèn, quyên lá sóng, quyên Giang Tây, quyên hoa lớn, quyên ly, quyên lá dài, quyên hoa trắng nhỏ, quyên hoa nhỏ, quyên bông, quyên Vân Nam. Trong nhóm đỗ quyên hoa trắng có quyên hoa nhỏ và quyên hoa trắng, cây bụi cao từ 1-2m, hoa có mùi thơm, có thể chiết xuất từ hoa ra dùng làm thuốc trừ sâu. Nhóm quyên hoa tím, gồm: Quyên lá trứng, quyên núi trọc. Quyên núi trọc cây bụi, cao 2 - 2,5m, lá mỏng hình trứng ngược, dài 4,5 - 9cm, hoa ngù dạng hình nón, phân bố ở độ cao 2.000-2.700m trong rừng hỗn giao lá kim.
Vườn QG Hoàng Liên sau khi phát hiện được 30 loài hoa đỗ quyên đã lập bản đồ sinh thái để nghiên cứu, trong đó đang tiến hành giâm hom theo dõi sự sinh trưởng của từng loài đỗ quyên tìm ra phương án bảo vệ loài hoa vương giả trên núi cao này trước tình trạng người dân khai thác bừa bãi và có tính tận diệt để xuất khẩu lậu sang Trung Quốc làm dược liệu. Đây là việc làm cần thiết và cấp bách trước nhiều áp lực, trong đó nhu cầu đời sống của một bộ phận dân cư sống trong vườn QG Hoàng Liên.
Nguồn: Nông nghiệp Việt Nam, số 199, 05/10/2006
