Những bệnh… vô duyên
Ai cũng biết thầy thuốc là người được học hành cẩn thận để giúp ta chữa trị bệnh tật, vậy mà thầy thuốc cũng có thể gây bệnh cho ta, dù là ngoài ý muốn, cái đó gọi là bệnh do thầy thuốc gây ramà theo cố GS. Phạm Khuê, một chuyên gia về Lão khoa, nguyên Chủ tịch Hội người cao tuổi Việt Nam thì có đến hơn một phần tư các bệnh ở người già là do thầy thuốc gây ra.
Những bệnh… vô duyên còn có thể do chính bản thân mình, người thân trong gia đình, bạn bè, hàng xóm, hoặc các nhân viên tâm lý xã hội gây ra nữa! Bà cô của một bác sĩ bạn tôi trên 80 tuổi kêu lúc nào trong người cũng nóng bức, miệng khô nên đã mua Rễ tranh, Mía lau, Mã đề ngoài chợ về nấu “nước mát” uống. Mát đâu không thấy, chỉ thấy đi tiểu liên tục, gây thêm tình trạng mất nước trong cơ thể, lại thấy nóng bức, thấy khô miệng, lại uống thêm “nước mát”! Thì ra “Rễ tranh, Mía lau, Mã đề” là những thuốc lợi tiểu.
Một ông bác gầy còm nghe hàng xóm bày vẽ có loại tễ mập, bèn mua uống mấy cây! Mập thiệt. Nhưng người béo bệu, cơ thể bạc nhược! thì ra, thuốc tễ đó là bột mì trộn với mật ong và corticoid, một thứ thuốc uống vào lâu ngày gây hội chứng Cuishing, ứ nước, làm mập bệu và gây ra vô số những tác dụng tai hại khác như giảm sức đề kháng, mọc lông, loãng xương, loét bao tử, cao huyết áp…
Ta cũng biết thuốc chữa đau khớp có thể gây loét dạ dày; thuốc điều trị cao huyết áp có thể gây hạ huyết áp đột ngột; thuốc trị tiểu đường làm hạ đường huyết; thuốc uống cho đỡ bị đái són ở người già thì gây khô miệng, đỏ da, mờ mắt, chóng mặt…
Một đặc điểm sinh học của người cao tuổi là khả năng thích ứng dần kém đi. Hấp thu thuốc đã chậm mà đào thải cũng chậm. Tác dụng phụ của thuốc lại thiên hình vạn trạng, tùy từng người, từng lúc, có thuốc người này dùng thì tốt mà bày cho người khác không xong, uống vào bị phản ứng ngay.
Cho nên dùng thuốc ở người già phải dò dẫm trên từng trường hợp, giảm liều, giảm lượng, đắn đo tính toán trước sau, nào bệnh trước mắt, nào bệnh tiềm tàng; thuốc chữa được bệnh này nhưng có gây ra bệnh khác không, có làm bộc phát một bệnh cũ nào đó không, người bệnh ăn uống ra sao, tiêu tiểu ra sao và trạng thái tâm lý ra sao?
Người cao tuổi cũng thường hay tự ý gia giảm thuốc, tin lời bày vẽ, ai mách gì cũng nghe, gây tương tác thuốc lung tung rất dễ sinh ra nhiều bệnh… vô duyên đáng tiếc.
Ngày càng có nhiều máy móc xét nghiệm và một số người cao tuổi cũng thường muốn được xét nghiệm này nọ.
Báo Paris Matchcủa Pháp trước đây có đăng trường hợp của một bà già bị rối loạn tiêu hóa đến khám ở một bác sĩ. Bác sĩ thấy không có gì nặng nhưng cũng gửi cụ đi làm vài xét nghiệm cho chắc ăn. Sau đó, bà cụ được tiếp tục làm thêm hàng loạt các xét nghiệm khác ngày càng phức tạp hơn vì xét nghiệm đơn giản không tìm ra bệnh: siêu âm, nội soi, sinh thiết, chụp cắt lớp, chụp cản quang mạc treo…
Sau hơn một tháng chuyển từ trung tâm này đến bệnh viện kia, nằm đợi trên những băng ca lạnh lẽo, đẩy từ hành lang này sang hành lang khác, tiếp xúc với những người mang khẩu trang chỉ chừa đôi mắt lạnh lùng, bà cụ rơi vào tình trạng khủng hoảng tâm lý trầm trọng và tiêu tốn mất 35.000 quan Pháp.
Cuối cùng bác sĩ hội chẩn kết luận không có bệnh gì cả!
Tây gọi những người sính xét nghiệm “examinite”.
Tổ chức Y tế thế giới cũng cảnh báo hiện tượng over – investigation, “thăm dò quá mức cần thiết”.
Một số người cao tuổi được chăm sóc, bao bọc quá đáng, được làm xét nghiệm thăm dò, theo dõi liên tục làm cho người bệnh muốn… hết bệnh cũng không được; không kể trong quá trình thăm dò, chọc hút, bơm tiêm, thụt tháo… không phải là không có nguy cơ.
Dĩ nhiên nếu có bệnh thì cần phải làm xét nghiệm này nọ để có chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả còn thăm dò chỉ để thăm dò thì không nên! Các chuyên gia khuyên chỉ nên làm xét nghiệm cho người già khi nhằm để chẩn đoán một thứ bệnh có thể chữa được, có thể phục hồi được, có lợi cho người bệnh hoặc để chẩn đoán phân biệt tìm ra một bệnh có tiên lượng tốt hơn, điều trị có kết quả hơn, có lợi cho bệnh nhân và gia đình hơn mà thôi. Nói khác đi, nếu xét nghiệm chỉ để thăm dò cho biết hoặc để làm nghiên cứu báo cáo khoa học mà quên lợi ích của người bệnh thì cũng không nên, thậm chí vi phạm y đức. Tóm lại, cần thiết lắm mới phải làm xét nghiệm và phải có chỉ định của bác sĩ. Đừng nghe lời đồn đãi nơi này nơi kia máy móc tân kỳ mà tìm đến để hy vọng tìm và chữa được bách bệnh. Gần đây, nhiều thứ thực phẩm, vòng đeo tay, đeo cổ, quần áo, chăn mền, ghế giường… được quảng cáo rất hấp dẫn như là thần dược, chữa bách bệnh, cải lão hoàn đồng… bán với giá thật đắt mà vẫn được nhiều người có tuổi tin tưởng để rồi sinh thêm những bệnh vô duyên, tiền mất tật mang….
Lại có những thứ không phải là thuốc men, không phải là thủ thuật y khoa gì cả mà vẫn có thể gây ra những bệnh… vô duyên: đó là lời nói!
Có những lời nói gây hoang mang, lo lắng, làm mất ăn mất ngủ, làm cho người bệnh kiêng cữ quá đáng vì sợ hãi khiến cho tình trạng bệnh càng khó phục hồi hơn. Cái đó gọi là sự “dán nhãn”. Chẳng hạn như người không có chuyên môn, không đủ cơ sở khoa học chắc chắn mà “phán” cho một cái chấn đoán kiểu như “nghi ung thư”, “hơi bị lớn tim”, hoặc một từ mơ hồ như “máu lộn mỡ, gan hơi nhiễm mỡ, viêm nhiễm phần phụ, rối loạn thần kinh thực vật…” hoặc “bị thư phù, bị người cõi trên nhập…” đều đem lại những kết quả tai hại không thể ngờ được.
Ngay cả bị dán nhãn là già cả, già nua, già yếu, mất sức rồi bị ép phải nằm yên một chỗ, lúc nào cũng có người nâng đỡ chăm sóc thì sẽ ngày càng lệ thuộc, ngày càng suy nhược, mau loãng xương, bắp cơ thoái hóa, cứng khớp nhanh.
Đáng sợ hơn cả là bị ép phải vào nằm viện, nằm nhà thương, nhà dưỡng lão, nhà nghỉ mất sức… khi vẫn còn có thể tự quản được. Thật ra đây chỉ là giải pháp cuối cùng vì một khi đã vào các cơ sở này rồi thì không hy vọng gì trở lại đời sống bình thường được nữa vì càng ngày càng thụ động, ỷ lại, lệ thuộc, suy sụp.
Các cơ sở chăm sóc cho người già thực ra rất cần thiết, miễn là phải giữ một số nguyên tắc như đảm bảo sự riêng tư, tôn trọng cá nhân, giúp tự chủ, tự quản, và tạo nhiều cơ hội cho người già tham gia sinh hoạt phù hợp với sở thích và sức khỏe của mình, để chất lượng cuộc sống vẫn duy trì ở mức tốt nhất có thể được.
Tóm lại, không nên để người cao tuổi mắc thêm những bệnh… vô duyên.
