Nhồi máu cơ tim cấp

Tình trạng hoại tử cơ tim do thiếu máu đến nuôi dưỡng được gọi là nhồi máu cơ tim (NMCT). Tình trạng NMCT thường xảy ra cấp tính và đây là một bệnh lý phải được điều trị cấp cứu cho nên được gọi là NMCT cấp.

Nguyên nhân nào gây ra NMCT cấp?

Bất cứ một nguyên nhân nào gây tắc nghẽn động mạch (ĐM) vành một cách đột ngột đều gây ra NMCT cấp. Nguyên nhân thường gặp nhất là vỡ mảng xơ vữa ĐM trong thành ĐM vành. Khi mảng xơ vữa bị vỡ ra thì các chất vữa xơ và thành ĐM bị phơi bày ra dòng máu trong lòng ĐM vành. Sự phơi bày này kích thích cơ chế tạo ra cục máu đông. Chính mảng xơ vữa phối hợp với cục máu đông tại chỗ vỡ gây tắc nghẽn hoàn toàn lòng động mạch vành, không cho dòng máu chảy đến nuôi vùng cơ tim do ĐM vành đó phụ trách.

NMCT cấp có thường gặp hay không và có nguy hiểm hay không?

Ở những xã hội phát triển thì NMCT cấp là một tình trạng bệnh lý tương đối thường gặp. Ở Hoa Kỳ, mỗi năm có khoảng 1.000.000 trường hợp bị NMCT cấp. Như vậy bình quân mỗi ngày có đến 3.000 trường hợp NMCT cấp. Ở Việt Nam con số không cao như vậy nhưng cũng là một tình trạng bệnh lý đang tăng lên rõ rệt.

NMCT cấp là trạng thái bệnh lý rất trầm trọng. Trong giai đoạn cấp tính, tỷ lệ tử vong là 25 - 30%. Tại Việt Nam , tỷ lệ này có thể là 30%. Nếu bệnh nhân sống sót được sau NMCT cấp thì cũng có khả năng bị suy tim sau đó.

Khi NMCT cấp xảy ra thì người bệnh cảm thấy như thế nào?

Triệu chứng của NMCT cấp là đau ngực. Thường thì đau ngực của NMCT cấp khởi phát đột ngột, lúc nghỉ tĩnh. Đau ngay sau xương ức, khu trú tại đây hoặc có thể lan lên hàm trên, vai trái, cánh tay trái, mặt trong cẳng tay trái, bàn tay trái. Đau kéo dài trên 30 phút. Đau ngực dữ dội, có thể làm bệnh nhân vã mồ hôi, có thể ngất đi. Tình trạng đau ngực này không hết đi khi bệnh nhân ngậm thuốc nitroglycerin. Trong các trường hợp nặng, bệnh nhân có thể bị tụt huyết áp, và cũng có thể bị đột tử.

Cũng có những trường hợp NMCT cấp mà không có triệu chứng điển hình. Bệnh cảnh không điển hình thường xảy ra ở bệnh nhân có đái tháo đường, bệnh nhân già, bệnh nhân đang chịu đựng phẫu thuật... Ở những bệnh nhân này, NMCT cấp xảy ra mà có thể không có triệu chứng đau ngực. Thay vào triệu chứng đau ngực điển hình của NMCT cấp là những triệu trứng không đặc hiệu khác như là: cảm giác khó thở, cảm giác đầy hơi - ăn không tiêu, cảm giác mệt lả, đột quỵ, triệu chứng đau lại xuất hiện ở vùng bụng trên (thượng vị) chứ không phải ở ngực...

Chẩn đoán NMCT cấp như thế nào?

Khi tình trạng cơ tim bị hoại tử thì sẽ gây ra: triệu chứng đau ngực (bệnh nhân cảm nhận triệu chứng này), thay đổi các dấu hiệu trên điện tâm đồ (bác sĩ sẽ phát hiện các thay đổi này), và thay đổi về men tim trong máu (khi bị hoại tử các tế bào cơ tim sẽ phóng thích ra các loại men và xét nghiệm sẽ phát hiện các loại men này tăng trong máu của bệnh nhân NMCT cấp).

Như vậy, việc chẩn đoán NMCT cấp dựa vào: triệu chứng đau ngực, đau lan lên vai từ phải sang trái, vào điện tâm đồ, vào xét nghiệm men tim. Công việc này sẽ được thực hiện một cách nhanh chóng tại các phòng cấp cứu.

Hậu quả của NMCT cấp?

NMCT cấp đưa đến những hậu quả rất nghiêm trọng như: suy tim nặng, choáng tim, rối loạn nhịp tim và cuối cùng là tử vong (30%).

Bệnh nhân phải làm gì khi có triệu chứng đau ngực?

Khi đau ngực có những tính chất sau đây thì phải đến ngay bệnh viện: đau ngực khởi phát lúc nghỉ tĩnh hoặc khi gắng sức rất ít, đau ngực kéo dài trên 20 phút, đau ngực dữ dội, đau ngực kèm vã mồ hôi, đau ngực kèm tụt huyết áp, đau ngực kèm khó thở, đau ngực mà ngậm nitroglycerin (hoặc Risordan) dưới lưỡi đến lần thứ 3 mà không hết đau ngực.

Bệnh nhân ở TP. Hồ Chí Minh nên đến các bệnh viện sau đây để có thể được chẩn đoán chính xác, nhanh chóng và được điều trị hiệu quả nhất: BV Chợ Rẫy, BV đại học y dược, BV nhân dân 115, BV nhân dân Gia Định, BV Nguyễn Tri Phương, BV Thống Nhất, Viện tim TP.HCM.

Bệnh nhân ở các tỉnh thì có thể đến các bệnh viện đa khoa khu vực hoặc bệnh viện đa khoa trung tâm của tỉnh.

Các phương pháp điều trị NMCT cấp?

Mục tiêu của điều trị nhồi máu cơ tim cấp là:

- Tái lập lại dòng máu mạch vành qua chỗ tắc khi cơ tim còn sống ngay sau khi xuất hiện đau ngực. Trong y học người ta gọi là điều trị tái tưới máu. Để được làm thủ thuật này bệnh nhân phải tới bệnh viện sớm.

- Khi đã quá thời điểm để điều trị tái tưới máu thì mục tiêu tiếp theo là hạn chế kích thước vùng nhồi máu.

- Trong bất kỳ thời điểm nào của NMCT cấp đều phải phát hiện và điều trị kịp thời các biến chứng.

Phương pháp điều trị tái tưới máu

Hiện tại có hai phương pháp điều trị tái tưới máu cơ tim: dùng thuốc làm tiêu huyết khối đang bịt kín lòng động mạch vành. Các thuốc này hiện đang được nhiều bệnh viện lớn của TP.HCM sử dụng. Thuốc sẽ phát huy tác dụng cao nhất trong 6 giờ đầu.

Phương pháp thứ hai làm tái tưới máu cơ tim là phương pháp chụp và nong động mạch vành cấp cứu. Dùng bóng và stent để thông lòng động mạch vành.

Điều kiện tiên quyết nhất để có thể thực hiện được các biện pháp điều trị tái tưới máu là bệnh nhân phải đến bệnh viện sớm. Kể từ lúc đau ngực cho đến khi được điều trị tái tưới máu là phải trong vòng 12 giờ. Nếu chậm trễ hơn khoảng thời gian này thì cơ tim đã bị hoại tử (chết) và không còn khả năng hồi phục được. Có được điều trị tái tưới máu vào thời điểm này cũng không đem lại kết quả.

Điều trị hạn chế độ rộng của vùng nhồi máu

Dùng các thuốc giãn mạch, giảm co bóp cơ tim nhằm làm giảm công của mô cơ tim để mô cơ tim có thể sống còn trong trạng thái bị thiếu máu nuôi. Dù có được điều trị tái tưới máu hay không thì bệnh nhân vẫn phải được nhận biện pháp điều trị hạn chế độ rộng của vùng nhồi máu.

Phát hiện kịp thời và điều trị thích hợp các biến chứng xảy ra trong quá trình bị NMCT cấp

Nhồi máu cơ tim có những biến chứng rất trầm trọng như rối loạn nhịp tim đưa đến ngừng tim, giảm sức co bóp của tim đưa đến suy tim, tổn thương cấu trúc cơ học của tim như thủng các thành tim, đứt các bộ phận của van tim gây hở van tim... Đây là những biến chứng rất trầm trọng, nếu không chẩn đoán sớm và điều trị thích hợp thì bệnh nhân khó có thể qua khỏi. Để làm được công việc này, bệnh nhân phải được chăm sóc tại đơn vị chăm sóc mạch vành bởi những bác sĩ chuyên khoa tim mạch.

Dự phòng NMCT cấp?

Dự phòng tốt nhất là dự phòng tiên phát, nghĩa là dự phòng xơ vữa động mạch. Loại trừ các yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch vành như: đái tháo đường, béo phì, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, hút thuốc lá... Khi đã có bệnh động mạch vành thì tránh các yếu tố có thể đưa đến NMCT cấp như những kích xúc, tình trạng nhiễm trùng hô hấp.... Cần phải được bác sĩ tim mạch thăm khám và chỉ định dùng các loại thuốc ngăn ngừa tình trạng tạo thành cục máu đông trong lòng động mạch vành như aspirin, plavix...

NMCT cấp là một tình trạng bệnh rất trầm trọng, cần được phát hiện sớm và điều trị thật sớm, tích cực, ở những trung tâm có đầy đủ phương tiện hiện đại. Bệnh nhân cũng đóng góp một phần quan trọng trong tiên lượng của bệnh bằng cách nhận biết sớm và đi đến những trung tâm có điều kiện điều trị tốt. Cách dự phòng tốt nhất tình trạng NMCT cấp là loại bỏ được các yếu tố nguy cơ bệnh động mạch vành càng nhiều càng tốt.