Nhiệm vụ tham mưu của Liên hiệp các hội KH&KT Việt Nam
1/ Chỉ thị số 45-CT/TW ngày 11 tháng 11 năm 1998 của Bộ Chính trị (khóa VIII) về Liên hiệp Hội Việt Nam không có nêu nhiệm vụ tham mưu mà chỉ nhấn mạnh công tác tư vấn, phản biện, giám định xã hội trong hoạt động khoa học và công nghệ.
Trong phần đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam, Chỉ thị số 42-CT/TW có nêu: “ Đề xuất, tham mưu cho Đảng và Nhà nước những vấn đề lớn về đường lối, chủ trương, chính sách phát triển đất nước, nhất là về khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo, chính sách đối với trí thức.v.v… ”
Đọc lướt qua, cảm thấy không có gì mới, vẫn là nhiệm vụ tư vấn như đã làm trong hơn 10 năm qua. Nhưng suy nghĩ sâu thì đây là một nhiệm vụ đặt ở tầng nấc cao hơn. Nhiệm vụ tư vấn được hiểu là việc góp ý kiến về một vấn đề nào đó, còn quyền quyết định có nghe hay không thuộc về cá nhân hoặc tổ chức lấy ý kiến tư vấn. Nhiều cơ quan, nhiều tổ chức thành lập hội đồng tư vấn, cơ quan tư vấn để làm nhiệm vụ tư vấn cho lãnh đạo, mang ý nghĩa tư vấn có tính chất tập thể và khoa học. Tuy nhiên hội đồng có khi lại vượt quá chức năng của mình, muốn “bắt” lãnh đạo phải thực hiện ý kiến của hội đồng. Công việc tư vấn có ý nghĩa rộng rãi; mọi người đều có quyền tư vấn trong bất cứ vấn đề gì có liên quan.
Công việc tham mưu cũng làm nhiệm vụ góp ý kiến nhưng đòi hỏi ở mức cao hơn công việc tư vấn thể hiện ở chất lượng, tính trách nhiệm và hiệu quả. Các bộ phận trong cơ quan bộ, ngành đều có nhiệm vụ tham mưu cho lãnh đạo bộ, ngành; các cơ quan của Đảng, Nhà nước có nhiệm vụ tham mưu cho lãnh đạo của Đảng, Nhà nước. Cơ quan tham mưu phải làm tròn chức năng, nhiệm vụ tham mưu của mình và lãnh đạo bộ phận nào (dù to, dù nhỏ) đều phải coi trọng ý kiến tham mưu. Bộ phận nào tham mưu kém thì cần phải thay đổi nhân sự có chất lượng hơn để làm công tác này tốt hơn.
2/ Chỉ thị 42-CT/TW trao nhiệm vụ quan trọng cho Liên hiệp Hội Việt Nam việc đề xuất, tham mưu cho Đảng và Nhà nước những vấn đề lớn về đường lối, chủ trương, chính sách phát triển đất nước là thể hiện sự tin cậy và kỳ vọng của lãnh đạo Đảng đối với đội ngũ trí thức KH&CN nói chung và tổ chức Liên hiệp Hội nói riêng. Hiếm có một tổ chức ngoài cơ quan công quyền được Đảng trao nhiệm vụ lớn như vậy. Đây là một nhiệm vụ bao trùm nhiều lĩnh vực, đòi hỏi có sự tổ chức và chỉ đạo chu đáo. Chắc chắn rằng, nhiều tỉnh ủy, thành ủy cũng sẽ trao nhiệm vụ này và đòi hỏi ngày một cao đối với các Liên hiệp Hội tỉnh, thành. Khác với cách làm mà lâu nay Liên hiệp Hội thường làm nhiệm vụ tư vấn và phản biện, công việc đề xuất, tham mưu về đường lối, chủ trương, chính sách phát triển đất nước cần phải được tổ chức nghiên cứu thận trọng, khoa học. Thế mạnh của Liên hiệp Hội là có đội ngũ chuyên gia giỏi, nhưng ở rải rác nhiều nơi, thiếu sự ràng buộc, gắn kết. Khi cần tư vấn một việc nào đó, Liên hiệp Hội có thể tập hợp chuyên gia phát biểu ý kiến, rồi chọn lựa và tổng hợp thành văn bản báo cáo cấp có thẩm quyền. Nhưng làm nhiệm vụ tham mưu không thể chỉ làm như vậy, mà cần có bộ phận nghiên cứu, chuẩn bị, kể cả sơ thảo nội dung, điều tra, khảo sát, tổng hợp hình thành văn bản có cơ sở lý luận và thực tiễn, có sức thuyết phục cao. Liên hiệp Hội có thể làm nhiệm vụ tham mưu một các độc lập, nhưng cách tốt nhất trong giai đoạn trước mắt là kết hợp với các cơ quan có liên quan. Chúng ta đang thiếu hệ cơ sở dữ liệu cập nhật phục vụ cho công việc nghiên cứu, tham mưu; thiếu cơ sở quyền lực để yêu cầu các nơi cung cấp tư liệu cần thiết; thiếu cơ sở vật chất và phương tiện ... Một điều quan trọng là vị trí của Liên hiệp Hội còn ở mức khiêm tốn đối với một việc quan trọng như được nêu trong chỉ thị số 42-CT/TW.
3/ Nội dung công tác tham mưu theo tinh thần của chỉ thị 42-CT/TW là rộng lớn. Triển khai đường lối phát triển kinh tế theo tinh thần Đại hội XI của Đảng là một vấn đề lớn; nhiều vấn đề cần được làm sáng tỏ như tiêu chí cần đạt được đối với nước ta vào năm 2020 để cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại; bước đi hướng tới nền kinh tế tri thức. Việc cải cách triệt để nền giáo dục của nước ta đang là mối quan tâm của toàn xã hội, nhất là trí thức. Vậy triết lý để xây dựng một nền giáo dục phù hợp với dân tộc và tiếp cận với thời đại là gì? Nội dung cuộc cải cách triệt để nền giáo dục nước ta và lộ trình ra sao. Trong khoa học và công nghệ, môi trường cũng đang nổi lên nhiều vấn đề, từ công tác quản lý còn nhiều điều bất cập tới việc chọn lựa mũi nhọn phát triển KH&CN, ứng phó biến đổi khí hậu ở nước ta và chính sách đối với trí thức như hiện nay chỉ làm mai một đội ngũ theo nhiều khía cạnh…
Trong nhiều vấn đề lớn đặt ra, Liên hiệp Hội sẽ chọn lựa vấn đề gì để xông vào nghiên cứu có kết quả, tham mưu cho Đảng và Nhà nước những chủ trương, biện pháp khả thi. Thực là khó, không đơn giản. Chỉ thị của Đảng có rồi, nhưng chúng ta đang ở giai đoạn tháo gỡ khó khăn để hành động.
4/ Đề xuất, tham mưu cho Đảng và Nhà nước những vấn đề lớn về phát triển đất nước làm một nhiệm vụ chính trị quan trọng của Liên hiệp Hội Việt Nam . Chúng ta có trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ này và không nên đồng nhất cách làm tham mưu như cách làm tư vấn. Nếu tham mưu trúng một hai việc lớn thì uy tín của Liên hiệp Hội càng lớn và xứng danh vai trò của đội ngũ trí thức KH&CN. Nhiệm vụ này thực sự nặng nề và khó trong hoàn cảnh hiện nay; không nên thực hiện việc này theo tinh thần xã hội hóa. Tôi tin rằng, Liên hiệp Hội làm được vì chúng ta đã có kinh nghiệm trong công tác tư vấn, miễn rằng nhận thức được vấn đề, hiểu trách nhiệm, tổ chức tốt việc tham gia của đội ngũ trí thức vào công tác tham mưu.
*GS.TSKH. Nguyên Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam
