Nhân rộng cánh đồng 50 triệu đồng/ha/năm: Bài học và những giải pháp

Những bài học

Xã Quỳnh Hải (Quỳnh Phụ - Thái Bình) là một trong những địa phương khởi phát phong trào “cánh đồng 50 triệu đồng/ha/năm” (gọi tắt là cánh đồng 50 triệu – NV). Với hình thức thâm canh, tăng vụ, đưa giống cây mới vào sản xuất, nhiều diện tích canh tác của xã đã cho thu nhập tới 57 triệu đồng/ha/năm từ năm 2002. Nhưng đến khi “người người, nhà nhà làm 50 triệu” thì Quỳnh Hải một phen đắng cay vì ớt. Vụ đông xuân vừa qua, ở Quỳnh Hải trong nhà, ngoài đồng đâu đâu cũng đỏ rực màu ớt, bán tống bán tháo với giá vài trăm đồng/kg cũng không ai mua. Nguyên nhân là do thấy ớt có giá nên nhiều địa phương đua nhau trồng dẫn đến “khủng hoảng thừa”. Nhân rộng cánh đồng 50 triệu nhưng áp dụng cơ cấu cây - con, mô hình sản xuất kiểu phong trào, chắc chắn sẽ không mang lại hiệu quả như mong muốn.

Ở xã Gia Xuyên (Gia Lộc - Hải Dương), “giấc mơ” thu nhập 600 triệu đồng/ha/năm từ hoa hồng của người dân có nguy cơ phá sản hoàn toàn sau khi mấy chục hecta hoa “tự nhiên” tàn úa, xơ xác. Đây là dự án của Công ty TNHH Nhân Văn, thực hiện theo phương thức tập thể đứng ra làm rồi trả công cho lao động với diện tích gần 10 ha. Hoa hồng chết do có nhiều bất cập trong việc trồng và chăm sóc. ngay từ khi mới nhập giống về đã có nhiều cây rễ bị đen, nhưng bà con vẫn bón rất nhiều phân (5,4 tấn/sào) khiến hoa ngộ độc... Theo lãnh đạo huyện Gia Lộc, trách nhiệm thuộc về công ty Nhân Văn bởi hợp đồng nêu rõ đơn vị này phụ trách kỹ thuật, phía huyện chỉ đạo nhân dân làm theo. Một dự án được đánh giá là “thuận lợi từ nhiều phía, nông dân có trình độ canh tác cao, có sự giúp đỡ của các nhà khoa học đầu ngành, sự ủng hộ của huyện - tỉnh và sự “bạo chi” của công ty (gần 9 tỷ đồng)” vẫn thất bại. Tinh thần vì cái mới, vì sự tiến bộ của địa phương nhiều khi không nghiên cứu kỹ đã phải trả giá.

Một cánh đồng có thể cho thu nhập cao, nhưng nhiều “cánh đồng thu nhập cao” lại thất bại. Tính khả thi khi xây dựng của mỗi cánh đồng 50 triệu không thể là công việc của nông dân; và ở đây chúng tôi chưa nêu những ví dụ về cánh đồng 50 triệu đã phải chi phí đầu tư 49 triệu...

Huy động sức mạnh tổng hợp, giải pháp hiệu quả

Kim Bảng là huyện mở đầu phong trào xây dựng cánh đồng 50 triệu ở Hà Nam . Khẩu hiệu “cùng trà, cùng giống, cùng lứa” được coi là phương thức - mục tiêu để các hộ nông dân phấn đấu thực hiện, nghĩa là tham gia canh tác trên cùng một khu ruộng, trồng cùng một loại cây, chăm sóc theo đúng quy trình kỹ thuật. Để kéo nông dân tham gia mô hình, Sở NN&PTNT tỉnh kết hợp với Hội Nông dân chủ động tìm kiếm các công ty xuất nhập khẩu rau quả, giải quyết “đầu ra” cho sản phẩm hàng hoá. Ngay sau khi ký hợp đồng bao tiêu nông sản với các công ty, đơn vị được chọn làm điểm là xã Đồng Hoá ồ ạt ra quân cải tạo mương máng, chuẩn bị điều kiện cho vụ canh tác mới. Thay vì trồng lúa hai vụ, họ chuyển hẳn sang luân canh 2 vụ dưa và 1 vụ lúa; hoặc 1 lúa – 1 ngô – 1 dưa. Vụ xuân năm 2004, toàn bộ diện tích nằm trong quy hoạch xây dựng cánh đồng 50 triệu đều đạt giá trị từ 60 triệu đồng/ha trở lên. Từ một mô hình điểm, chưa đầy một năm, Hà Nam đã hình thành hơn 200 cánh đồng có diện tích từ 5ha trở lên, đạt mức thu nhập ít nhất 50 triệu đồng/năm. Ông Nguyễn Văn Hoá - Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh cho biết: “Mục tiêu “cùng trà, cùng giống, cùng lứa” chỉ thực hiện trên mỗi cánh đồng, còn từng vùng, từng địa phương phải có sự lựa chọn thích hợp về cơ cấu cây – con thì mới đảm bảo thị trường tiêu thụ”. Nhờ sự đa dạng này, Hà Nam đã bắt đầu xuất hiện những mô hình chuyên canh hoá nông nghiệp, thậm chí một số xã hình thành làng nghề như sản xuất lúa giống ở Liêm Tiến (Thanh Liêm). Số hộ kinh doanh - sản xuất giỏi cũng tăng lên (khoảng 70.000 hộ) và 1/2 trong số này có thu nhập 50 triệu đồng/hộ/năm.

Thực tế, địa phương nào có sự phối hợp tổng lực từ chính quyền, doanh nghiệp đến người dân thì việc nhân rộng cánh đồng 50 triệu không khó. Huyện Cẩm Giàng (Hải Dương) là một ví dụ: “Cánh đồng 50 triệu” đầu tiên phải kể đến là xã Đức Chính. Cả xã hiện có gần 200ha cà rốt với công thức 1 vụ cà rốt + 1vụ màu hoặc luân canh 2 vụ cà rốt có thể cho thu 60-65 triệu đồng/ha/năm. Trung bình mỗi ngày xã xuất gần 200 tấn cà rốt tươi, cao điểm lên đến 300 tấn với hơn 10 đại lý chuyên thu gom. Do hiệu quả kinh tế cao nên lãnh đạo xã quyết tâm “cà rốt hoá” số đồng đang cấy lúa kém hiệu quả của xã.

Cẩm Giàng có 6.500ha đất nông nghiệp thì 2.500ha đạt tiêu chí cánh đồng 50 triệu. Kinh nghiệm cho thấy là ở đâu có điều kiện phát triển cây – con gì thì theo đó mà vận dung, tự khắc sẽ hình thành đầu mối tiêu thụ chợ nông sản.

Phát triển công nghệ chế biến, giải pháp cơ bản

Ông Bạch Quốc Khang, Cục trưởng Cục Chế biến nông lâm sản và Nghề muối (Bộ NN&PTNT) cho biết: Nông dân hiện rất sáng tạo trong tổ chức sản xuất và tiêu thụ nông sản, nhưng không phải nông dân nào, xã nào cũng tiêu thụ sản phẩm ngay được. Khâu bảo quản, chế biến vẫn hết sức lạc hậu. Vì sản phẩm chỉ bán tươi lại nhiều người cùng bán nên giá hạ là điều đương nhiên. Để giải quyết vấn đề này. Cục sẽ xác định đâu là sản phẩm chế biến, đâu là sản phẩm tiêu thụ tươi. Rồi chế biến theo phương pháp nào: sấy khô, đóng hộp hay ngâm nước đường... Từ đó, xác định công nghệ, tính toán công suất chế biến cho phù hợp trước khi chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Theo tôi, trước khi xây nhà máy chế biến mới, cần phải xem xét hiện trạng các nhà máy đã có và vùng nguyên liệu quy hoạch thế nào. Chỉ nên xây các nhà máy có quy mô vừa và nhỏ, nhưng phải là công nghệ hiện đại và đặt sát vùng nguyên liệu. Trước mắt, Cục sẽ đề xuất xây dựng các khu chế biến, bảo quản ở quy mô cấp huyện và cấp tỉnh. Cấp huyện sẽ triển khai công nghệ tiên tiến, trang thiết bị thích hợp và kết hợp lao động thủ công. Cấp tỉnh có quy mô lớn, các loại thiết bị hiện đại, đồng bộ, nhằm tạo ra những sản phẩm có sức cạnh tranh cao”.

Như vậy, việc nhân rộng cánh đồng 50 triệu sẽ không khó khi mỗi địa phương biết lựa chọn cơ cấu cây trồng - vật nuôi hợp lý, khoa học, đáp ứng đúng và đủ nhu cầu thị trường. Để làm được điều này, không chỉ có sự quyết tâm của nông dân mà còn cần sự trợ giúp của chính quyền, nhà khoa học và doanh nghiệp.

Tiến sĩ Lê Hưng Quốc- Cục trưởng Cục Nông nghiệp (Bộ NN&PTNT):Quan trọng nhất là mỗi cánh đồng phải theo một mô hình chuẩn. Để nhân rộng cánh đồng 50 triệu đồng/ha/năm, quan trọng nhất là phải có những mô hình chuẩn cho từng cánh đồng. Bên cạnh đó, các địa phương phải làm tốt công tác tuyên truyền về chuyển đổi ruộng đất, cơ cấu cây trồng - vật nuôi; các địa phương phải dồn điền đổi thửa, tạo thành những vùng sản xuất tập trung đi đôi với áp dụng công thức luân canh phù hợp; khuyến khích nông dân ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, thậm chí là kỹ thuật cao để sản phẩm có giá trị và thị trường tiêu thụ. Mối liên kết 4 nhà phải được vận hành chặt chẽ và bền vững: HTX và các tổ chức, đoàn thể xã hội đóng vai trò là người tuyên truyền, tạo động lực để nhân dân thi đua sản xuất; các địa phương nên có những chính sách phù hợp để khuyến khích phát triển.

Nguồn: Kinh tế nông thôn, số 32 (466), 8/8/2005, tr 3