Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 31/08/2009 16:45 (GMT+7)

Người y tá “chiến đấu” với hủ tục"

"Bóng ma" hủ tục

Bản Hổi Ke có 87 hộ với 556 nhân khẩu, đời sống của bà con chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, một năm chỉ có một vụ lúa, vì vậy cuộc sống của bà con ở đây rất nghèo. Ở nơi rừng sâu núi thẳm, "cái điện, cái nước" còn thiếu thốn chứ đừng nói tới tờ báo và các chương trình ti vi. Vả chăng nếu có thì tìm mỏi mắt cũng chẳng ra người biết chữ để đọc. đã bao đời nay, tập quán sinh hoạt hay những kiến thức mới của bà con chuyển biến rất ít và chậm. Mặt trời tắt nắng cũng coi như lúc tắt cái đèn khổng lồ soi sáng nơi đây, đàn ông đi làm về là tụ tập uống rượu đến khuya. Phụ nữ, người già, trẻ em đã rục rịch chuẩn bị chìm vào giấc ngủ dài. Họ gần như chẳng có một chút kiến thức gì về việc bảo vệ sức khoẻ, sự hiểu biết về mọi bệnh tật thì càng là con số không. Từ xa xưa đến nay vẫn vậy, với đa số bà con dân tộc, tất tật các triệu chứng bất thường, ốm đau đều do "con ma" nó gây nên. Nào ma rừng, ma làng, ma núi..., chỉ có thầy mo, thầy cúng và bùa ngải mới là phương thuốc cổ truyền hữu hiệu và gần như duy nhất. Người miền xuôi nếu không hiểu biết gì, họ còn phó thác cho bác sĩ, cho bệnh viện điều trị thì lại dễ dàng một nhẽ. Đằng này, "cái bụng" bà con nó vững như cái sông, cái núi, y bác sĩ của người dân tộc còn phải đến năn nỉ bệnh nhân cho phép điều trị, mà chưa chắc đã xuôi. Khi người nhà bị bệnh, họ mời thầy mo về bản, làm bò, lợn, gà cúng ngày này sang tháng khác. Hệ luỵ từ tập tục này là người dân vừa tốn tiền, tốn sức, mà bệnh nhân thì ngày càng nặng thêm.

Bên cạnh đó là những cái chết không đáng có vì hủ tục, thiếu hiểu biết, thiếu thuốc men ở bản làng. Phụ nữ đồng bào dân tộc còn mang nặng những hủ tục như sinh ngồi, sinh gần bếp, tắm ngay sau khi sinh... Cùng là người dân tộc, lớn lên và tận mắt chứng kiến nhiều trường hợp đau lòng không phải vì bệnh nặng mà do thiếu hiểu biết, tin ở thầy cúng, hơn ai hết, anh Phổng càng nuôi dưỡng mong muốn được cống hiến sức mình nhằm giảm bớt những hiểm hoạ cho bà con. Sau này trưởng thành và có cơ hội, anh Phổng liền lập tức gắn bó với trạm y tế xã, nơi trung chuyển trực tiếp những kiến thức khoa học, thuốc men và các phương pháp chăm sóc sức khỏe đầu tiên cho bà con dân tộc.

Anh Phổng cho biết: "Những năm trước đây, ý thức của bà con về phòng chống dịch bệnh chưa cao nên dịch bệnh thường xuyên đe dọa đến tính mạng của người dân. Mỗi đợt tiêm chủng, vận động mãi cũng chỉ được ít người mang con đi tiêm". Nhận công tác ở trạm y tế xã, việc đầu tiên anh làm là đến từng bản vận động bà con dân bản mỗi khi đau ốm nên đến chỗ anh để khám, chữa bệnh. Nếu bệnh nhẹ thì được tiêm, phát thuốc còn bệnh nặng được sơ cứu kịp thời, sau đó chuyển lên tuyến trên, chứ không nên tin vào thầy cúng, thầy mo.

Tìm bệnh nhân mà chữa

Thấm thoát đã hơn hai mươi năm anh Phổng gắn bó với trạm y tế xã, từ khi mới chỉ là một gian nhà tranh vách đất liêu xiêu với những hàng chữ hết sức "lạ lẫm" với bà con dân tộc. Bác sĩ, y tá miền xuôi thì chỉ ngồi một chỗ là bệnh nhân tìm đến, còn hai mươi năm công tác ở trạm y tế xã của bà con dân tộc, đó là quãng thời gian anh Phổng cần mẫn như con ong rừng, ngày ngày cuốc bộ dưới cái nắng, cái mưa, cái gió, cái rét xẻ da cắt thịt của núi rừng Tây Bắc, mòn hàng chục đôi dép, vượt hàng nghìn vách núi, con suối, đến từng hộ gia đình để vận động, để tìm... bệnh nhân.

Có những người trong bản bị sốt rét đến rụng tóc, da nhợt nhạt nhưng chẳng biết đi khám, họ mời thầy mo về cúng suốt ngày đêm, có lúc đến cả tháng nhưng bệnh vẫn không thuyên giảm. Rồi tập tục phụ nữ sinh con phải ở một mình ngoài rừng, không ít trường hợp sinh khó, để rồi dẫn đến nhiều cái chết của cả mẹ lẫn con... Anh Phổng sớm nhận thức được tác hại của những tập tục lạc hậu, nó như sợi dây vô hình trói buộc người dân bản với vòng luẩn quẩn của nghèo đói, bệnh tật.

Anh kể cho chúng tôi nghe cách đây 5 năm, trường hợp anh Hàng A Pao, sau khi đi rừng về bị mắc bệnh sốt rét nằm li bì suốt 3 ngày, gia đình mời thầy mo về cúng, thầy chẳng cần nhìn bệnh nhân đã phán liền: "Ây dà, thằng Pao này bị con ma rừng nó nhập đây. May mà tao đến sớm, để tao làm lễ đuổi nó đi là được mà". Rồi sau đó, thầy mo cho anh ta uống thuốc nam tự hái trong vườn nhưng anh Pao vẫn không hề khỏi bệnh, lại còn nguy cấp hơn. Anh Phổng biết chuyện liền tới kiên trì thuyết phục và giải thích, vận động gia đình đưa anh Pao đến trạm y tế xã. Ở trạm, được các y sĩ chăm sóc tận tình chu đáo nên sức khỏe của anh Pao nhanh bình phục. Sau đó anh Pao và người nhà rất biết ơn anh và cán bộ y tế.

Còn trường hợp chị Thào Thị Sua, sinh con đầu lòng, trong quá trình mang thai không đến trạm y tế để được khám thai định kỳ, khi đẻ chị lại đẻ ở nhà, gọi bà mụ đến đỡ, chị chuyển dạ hai ngày nhưng vẫn không đẻ được. Bà mụ loay hoay mãi chẳng xong, lại nhìn máu me đầy ra cũng hốt hoảng. Thấy nguy hiểm, anh Phổng đến và thuyết phục gia đình đưa chị đến bệnh viện, nhờ sự can thiệp của các y, bác sĩ, chị Sua đã được mẹ tròn, con vuông.

Lại có trường hợp bệnh nhân đau ốm quá nặng, không đi được, anh phải băng rừng, lội suối đến tận nhà. Anh Phổng chẳng thể quên chuyện cuối năm trước, anh vừa bưng bát cơm thì người nhà bệnh nhân đến tìm. Đường xa, mãi nửa đêm anh mới đến nhà bệnh nhân. Anh này đi rẫy bị sốt rét nhưng không được uống thuốc, chăm sóc vì gia đình cho rằng Giàng "quở phạt" nên mời thầy mo về cúng nhiều ngày, khiến cơ thể bị suy nhược nặng. Uống thuốc của anh, vài ngày sau, bệnh nhân đã khỏe lại, đi rừng đi rẫy bình thường.

Qua những trường hợp cụ thể cứ liên tục đến, ngày qua ngày, bà con bắt đầu tin lời anh, mỗi khi trong gia đình có người ốm đau đều đến gọi anh, trường hợp nào không xử trí được, anh cùng người nhà đưa bệnh nhân đến trạm y tế khám và điều trị kịp thời.

"Cuộc chiến" nhà vệ sinh và kế hoạch hoá gia đình (KHHGĐ)

Anh Phổng đi tuyên truyền về KHHGĐ trong dân bản. Anh tâm sự, những căn bệnh phổ biến ở bản làng như sốt rét, tiêu chảy... trước đây hầu như nhà nào cũng có thì nay đã giảm đi đáng kể. Khó nhất là "cuộc chiến" xây dựng nhà vệ sinh cho bà con. Vì từ bao đời nay bà con có tập tục đi vệ sinh ở các sông, con suối nên khi vận động bà con xây nhà vệ sinh là rất khó. "Đến cái ăn còn chưa có huống hồ bỏ tiền ra làm nhà xí". Đó cũng chính là nguyên nhân khiến không ít bà con nhiễm bệnh tiêu chảy một thời. Và cứ thế hết nhà này sang nhà khác, anh kiên trì đến từng nhà vận động bà con làm nhà vệ sinh.

Không ngại khó khăn vất vả, anh luôn hết lòng, tận tụy với bà con, hiểu được tâm tư, nguyện vọng của bà con để kịp thời động viên, khuyến khích, kết hợp các buổi họp thôn, bản để tuyên truyền, vận động bà con phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh, ăn ở hợp vệ sinh, đưa con em đi tiêm chủng để phòng tránh dịch bệnh.

Thông qua các chiến dịch chăm sóc sức khỏe sinh sản - KHHGĐ triển khai về xã, anh đã vận động chị em trong độ tuổi sinh đẻ đến trạm để khám và điều trị phụ khoa, thực hiện các biện pháp KHHGĐ, góp phần làm giảm tỷ lệ gia tăng dân số. Theo chân anh đến thăm một số hộ gia đình trong bản, chúng tôi được biết bà con nhận thức rất tốt về công tác chăm sóc sức khỏe. Khi được hỏi vì sao lại thực hiện KHHGĐ, chị Thào A Say đáp ngay: "KHHGĐ để không đẻ nhiều, đẻ nhiều thì chẳng có cái ăn, cái mặc, khổ lắm".

Hơn 20 năm qua, với cái dáng vẻ hoà đồng, dân dã, bằng cử chỉ nhiệt thành, lời nói ân cần, cùng những ca bệnh được điều trị, anh Hàng A Phổng đã dần dần làm thay đổi nhận thức của bà con. Cuộc chiến của người y tá này, một phần giúp dân chống chọi với bệnh tật, và ý nghĩa cao hơn, đó là để bà con thoát khỏi "bóng ma" của những hủ tục lâu đời ăn sâu bám rễ đang làm hại chính những người lưu giữ nó. Anh Phổng luôn nghĩ “thiếu hiểu biết và hủ tục chính là "căn bệnh" lớn nhất cần chạy chữa đối với bà con dân tộc”,  anh sẽ còn chiến đấu chống lại bóng ma này, góp phần vào sự nghiệp chăm sóc sức khỏe ban đầu cho những hộ dân bản Hổi Ke.

Anh Phổng đi tuyên truyền về KHHGĐ trong dân bản.

Xem Thêm

Tin mới

Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.