Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ bảy, 10/12/2005 14:43 (GMT+7)

Người thẩm định hồ sơ “cồng chiêng Tây Nguyên”

Cứ hai năm một lần kể từ 2001, các nước thành viên UNESCO lại trình lên tổ chức này hồ sơ xin được công nhận kiệt tác di sản văn hóa phi vật thể. Những hồ sơ này sẽ được các tổ chức phi chính phủ chuyên về các lĩnh vực liên quan thẩm định. Mỗi tổ chức lại nhờ tới sự giúp đỡ của các chuyên gia quốc tế hàng đầu.


Tiến sĩ dân tộc nhạc học Nguyễn Thuyết Phong, giáo sư Trường đại học Kent State, bang Ohio, hiện đang giữ chức Giám đốc thường trú tại Hà Nội của Hội đồng trao đổi giáo dục quốc tế Hoa Kỳ.


"Trong giới các nhà dân tộc nhạc học có nhiều tổ chức đan xen nhau. Tôi xin phép không nêu tên tổ chức đã nhờ tôi giúp thẩm định hồ sơ vì theo quy định của UNESCO, để đảm bảo tính khách quan, trung thực, danh sách các tổ chức cũng như các chuyên gia không được công bố. Vì không ai biết ai nên không thể có chuyện vận động hành lang được", ông Phong cho biết.


Việc GS-TS Nguyễn Thuyết Phong được chọn thẩm định hồ sơ cồng chiêng có thể coi là một may mắn cho VN, không chỉ vì ông là người gốc Việt mà vì ông đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về âm nhạc Tây Nguyên và VN nói chung đã được thế giới công nhận.


Các công trình nghiên cứu về cồng chiêng và âm nhạc Tây Nguyên của ông đã được xuất bản trong Đại từ điển âm nhạc thế giới Garland và một CD với tên gọi Music of the Truong Son Mountains(NXB White Cliffs Media).


Năm 1996, ông Nguyễn Thuyết Phong đã sống 4 tháng trời với đồng bào các dân tộc miền núi từ tỉnh Quảng Trị đến Sông Bé (nay là tỉnh Bình Phước). Ông kể trong tai mình như vẫn còn vang vọng tiếng cồng chiêng trầm hùng.


"Nhiều dân tộc có chung hệ ngôn ngữ Polynesien và Môn-Khmer như các dân tộc ở Tây Nguyên đang sinh sống ở các quốc đảo trong khu vực như Philippines, Indonesia hay Malaysia. Họ cũng có cồng chiêng, nhưng do số lượng cồng chiêng không phổ biến, dân cư rải rác hoặc không cùng thể loại nhạc nên không thể so sánh được với truyền thống của trên dưới 30 dân tộc đang cùng chung sống và có giao lưu mật thiết ở cao nguyên miền Trung VN.


Cả 30 dân tộc này có chung một nền văn hóa cồng chiêng đặc sắc gắn liền với đời sống văn hóa tín ngưỡng của mình, trong đó mỗi dân tộc lại có một số đặc trưng riêng. Nét khác biệt nổi bật so với cồng chiêng của các quốc đảo láng giềng là ở Tây Nguyên, mỗi nhạc công trong một dàn cồng chiêng chỉ chơi một chiếc cồng hay một chiếc chiêng trong khi ở các nước khác thì một nhạc công thường chơi cả một dàn cồng chiêng (như dàn Kulingtan của Philippines, Gamelan của Indonesia).


Vì thế, tính cộng đồng ở các dàn cồng chiêng Tây Nguyên rất cao. Mỗi dân tộc ở Tây Nguyên lại có cách chơi cồng chiêng khác nhau. Ví dụ người Stiêng hay M"Nông thì đánh bằng tay trong khi người Ja Rai hay Ê Đê lại đánh bằng dùi. Dân tộc càng đông người thì dàn cồng chiêng càng lớn và ngược lại".


“Cách đây 9 năm khi tôi lên Tây Nguyên thì cả dân tộc Brâu chỉ có 253 người và mỗi dàn cồng chiêng chỉ có 2 chiếc. Trong khi dàn cồng chiêng của các dân tộc đông người hơn như Ê Đê hay Ja Rai thì có những 12, 13 chiếc trở lên.


Âm sắc cũng rất đa dạng, tùy thuộc vào đặc điểm ngôn ngữ và lịch sử mỗi dân tộc. Dân tộc Ê Đê chẳng hạn là một dân tộc thuộc hệ ngôn ngữ đa âm Polynesien và có một lịch sử đấu tranh dài lâu nên âm nhạc của họ có tiết tấu nhanh, mạnh và nhiều âm sắc cao. Trong khi đó, dân tộc M"Nông, một dân tộc ít biết đến những xung đột gay gắt, âm điệu êm đềm hơn”.


Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đã thỏa mãn tất cả các tiêu chí UNESCO đề ra để được công nhận là kiệt tác di sản văn hóa phi vật thể.


Tuy nhiên, ông Nguyễn Thuyết Phong rất lo ngại trước tình trạng "chảy máu cồng chiêng" và đã tận mắt thấy những thanh niên dân tộc Tây Nguyên thay vì trực tiếp chơi cồng chiêng trong dịp lễ hội lại thích bật băng video thu sẵn hơn.


Theo ông, để bảo tồn không gian văn hóa cồng chiêng cần làm ngay 3 việc. "Thứ nhất là đừng làm thay đổi nhiều nếp sống của bà con dân tộc. Thứ hai là giải thích cho họ niềm vinh dự được thế giới biết đến để họ có ý thức giữ gìn giá trị văn hóa quý báu này. Và thứ ba là không nên tổ chức hội diễn một cách lai tạp theo kiểu hiện đại làm phá vỡ phong cách truyền thống".

Nguồn: tienphongonline.com.vn   7/12/2005

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.