Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ sáu, 26/05/2006 15:44 (GMT+7)

Người say đắm đá cổ Sapa

Thung lũng Mường Hoa (Sapa- Lào cai) nằm lọt thỏm giữa những khối đá dựng đứng, từ lâu đã là một kỳ quan hấp dẫn thu hút nhiều du khách. Trải rộng trên một diện tích hơn 8 km2, hàng trăm khối đá nằm lẩn khuất giữa những khu rừng hùng vĩ dưới chân núi Phanxipăng, một con suối nằm ở độ cao chừng 1.200 m trông xuống những cánh đồng trù phú.

Bí ẩn đá

Những khối đá trầm mặc đứng đó không biết tự bao giờ, tượng trưng cho cái gì. “Từ trước đến nay, nhiều nhà nghiên cứu đã đặt câu hỏi: Những khối đá đó do ai chạm khắc? Trong các dân tộc thiểu số H’Mông, Dao, Giáy ở Sapa, dân tộc nào đã làm nên viện bảo tàng thiên nhiên kỳ vĩ này?” - nhà nghiên cứu sử học Philippe Le Failler (Viện nghiên cứu Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO) tại Hà Nội) - người có đến hơn 10 năm gắn bó với VN, tự đặt câu hỏi.

Trong “rừng đá” là gần 300 phiến với những hình chạm trổ tinh xảo, công phu, thể hiện sức lao động bền bỉ của con người. Có phiến đá lớn đến 55 m 2, có viên chỉ nhỏ bằng cái bàn. Có phiến khắc hình bản đồ, la bàn, hình người. Có phiến khắc những hình họa trông giống một con đường có lối vào một ngôi nhà, xung quanh có cây cối. Có phiến chạm những vòng xoáy âm dương, thể hiện tín ngưỡng của người xưa. Một phiến đá duy nhất có khắc chữ viết, có thể là chữ của một dân tộc nào đó. Mỗi viên đá là một câu chuyện bí mật về thế giới của người xưa, mang tâm hồn trong trẻo, hồn nhiên về cuộc sống, thiên nhiên, con người quanh họ.

Phillippe kể, trong thời gian ở Sapa, ông đã phát hiện có những phiến đá nằm gần ngay nhà người H’Mông, xung quanh có suối và đồng ruộng bao bọc. Khi ông hỏi các già làng trong bản, họ đều nói đã nhìn thấy những phiến đá này từ khi còn bé, cũng như tổ tiên của họ. Theo suy đoán của nhiều nhà khoa học Pháp, những hình chạm khắc trên có thể do người H’Mông làm ra. Trẻ em H’Mông 7 tuổi cũng đeo dao bên mình nên có thể mỗi khi đi qua những phiến đá này chúng đã đẽo gọt lên những phiến đá quaczit trắng trong veo, trông đẹp như một bức tranh.

Năm 1925, giáo sư Pháp Victor Goloubev đã công bố công trình nghiên cứu của ông về “Những khối đá chạm khắc ở vùng Sapa”. Ông đã so sánh những hình chạm khắc với những mẫu thêu của người Mán, người Lào hay trên trống của người Mông Cổ để tìm hiểu xuất xứ của những hình chạm khắc Sapa. Nhưng những suy đoán của ông vẫn chỉ là giả thuyết. Tiếp tục công trình nghiên cứu của giáo sư Goloubev, được sự tài trợ của Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp, Phillippe đã cho tiến hành những phương pháp hiện đại hơn nhờ các phương tiện máy móc tinh xảo.

Dùng chuối in đá

Từ tháng 10-2005, Phillippe đã cùng các đồng nghiệp trẻ của Sở VHTT Lào Cai làm việc cật lực để đánh số, làm bản rập và đưa lên máy vi tính những viên đá vô tri vô giác. Công việc đòi hỏi nhiều công sức cũng như nỗ lực của từng người. Nhóm có khoảng 15 người, làm việc và ăn ngủ ngay trên những phiến đá. Nhiều ngày họ không biết đến “giường ấm nệm êm” cũng như những bữa ăn gia đình. Họ phải di chuyển từ nơi này đến nơi khác trong vài ba ngày liền. Có khi cả nhóm treo lơ lửng trên những phiến đá ở độ cao hơn 1.250 m để làm bản rập cho từng phiến đá. Sau khi làm xong, tài liệu được đưa về Hà Nội xử lý bằng vi tính để định hình theo phương pháp thống kê khoa học. Phillippe cho biết, để làm được bản rập một cách chính xác, nhóm đã phải sử dụng phương pháp rập bia của người Việt cổ là dùng... chuối làm chất kết dính để in vào giấy dó.

Đến nay, nhóm của ông đã xác định được hơn 100 viên đá cổ, làm được 1.321 bản rập (tương đương 750 m2) và chụp 1.900 bức ảnh. Công việc bị gián đoạn do mùa mưa và vào vụ mùa. Sắp tới, ông sẽ quay lại Sapa để cố gắng hoàn thành nốt công việc nặng nhọc với hơn 100 phiến đá khác trong thung lũng Mường Hoa. Anh muốn công việc kết thúc nhanh chóng để có thể tổ chức một hội thảo vào cuối năm nay nhằm thu hút sự chú ý của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước.

Giọng lo lắng, Phillippe bộc bạch: “Trên nhiều phiến đá nhan nhản những câu khắc nhảm nhí của du khách. Những hành động vô ý thức đó khiến công việc nghiên cứu gặp rất nhiều khó khăn”. Thêm vào đó những phiến đá cũng bị thời gian ăn mòn, những vết chạm khắc mờ dần rất khó xác định niên đại. Yêu mến văn hóa Việt cổ, Phillippe Le Failler muốn gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh nhằm duy trì và bảo tồn “viện bảo tàng” đá có một không hai này.

Mục đích của chương trình bảo tồn những khối đá chạm khắc tại 2 thung lũng thuộc huyện Sapa là đào tạo phương pháp bảo tồn khoa học cho cán bộ Sở VHTT tỉnh Lào Cai, đồng thời, cung cấp cho các nhà nghiên cứu những thông tin cần thiết được thực hiện công phu nghiên cứu các khối đá chạm khắc tương tự ở vùng biên giới.

Nguồn: vannghesongcuulong.org 23/4/06

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.