Nghiên cứu cơ bản đang tụt hậu!

GS.VS. Nguyễn Văn Đạo, Chủ tịch Hội đồng khoa học tự nhiên, nhận định: tổng kinh phí đầu tư cho Chương trình nghiên cứu cơ bản (NCCB) tuy có tăng từ 20 tỷ đồng (2001) lên 45 tỷ đồng (2005) song kinh phí bình quân hàng năm cho mỗi đề tài vẫn còn rất thấp, khoảng trên dưới 40 triệu đồng/đề tài/năm.

Nói cách khác, Nhà nước có quan tâm tới NCCB nhưng chưa đầu tư thích đáng. Do kinh phí quá thấp nên phần lớn các đề tài chỉ mang tính chất ""xoá đói, giảm nghèo"".

Minh chứng cho nhận định trên, GS Nguyễn Bá cho biết tổng kinh phí cả năm cho lĩnh vực Khoa học sự sống là rất lớn, gần 25 tỷ đồng, nhưng tính bình quân cho mỗi đề tài cũng chỉ có 20-30 triệu đồng. Còn kinh phí trung bình cho một đề tài thuộc lĩnh vực Công nghệ nano khoảng 40 triệu đồng/năm.

Chưa hết, theo GS Đạo, lương của các bộ khoa học quá thấp, chỉ trang trải khoảng 1/2 chi phí, nên các nhà khoa học khó có thể chuyên tâm vào sáng tạo khoa học. Điều kiện trang thiết bị nhìn chung vẫn còn nghèo nàn và thiếu đồng bộ.

Chính vì vậy, nhiều sinh viên giỏi, chẳng hạn trong lĩnh vực vật lý, sau khi hoàn thành luận văn ở nước ngoài không trở về nước công tác với hai lý do: thiếu điều kiện làm việc tốt và chế độ đãi ngộ còn rất hạn chế. Trong khi đó đội ngũ cán bộ NCCB nói chung có tuổi đời cao, dẫn tới nguy cơ hẫng hụt đội ngũ khoa học kế cận.

Một khó khăn nữa là Nhà nước chưa có các định hướng, chiến lược cụ thể và lâu dài. Một số nước ASEAN nhưMalaysia,Indonesia,Thái Lan,Philippinesđang thực thi chiến lược tăng tốc trong khoa học công nghệ. Chẳng hạn từ năm 1996, Thái Lan đã có tầm nhìn 20 năm: đến năm 2016 đào tạo cho đất nước, chủ yếu cử đi đào tạo tại Mỹ và các nước phương Tây, 20.000 tiến sĩ với tổng đầu tư 132 tỷ USD. ""Với đà hiện nay, chúng ta không thể không thừa nhận ngành Vật lý nói riêng và khoa học VN nói chung sẽ có bước tụt hậu nghiêm trọng"", GS Nguyễn Bá cảnh báo.

Do vậy, GS Đạo và các nhà khoa học khác tham dự Lễ tổng kết kiến nghị cần đầu tư nhiều hơn nữa cho NCCB thì mới theo kịp mức độ đầu tư trung bình của các nước. Hiện ngân sách hàng năm cho NCCB ở VN chiếm khoảng 1-2% tổng đầu tư quốc gia cho nghiên cứu KH&CN trong khi tỷ lệ trung bình ở các nước khác là 10%. Ngoài tăng kinh phí, cần đầu tư đồng bộ cả về đào tạo con người và trang thiết bị.

Tuy nhiên, đầu tư về trang thiết bị như thế nào để tránh lãng phí là vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm. GS.VS. Nguyễn Văn Hiệu nêu bật một thực trạng hiện nay là có nhiều phòng thí nghiệm được đầu tư lớn nhưng không có đề tài nghiên cứu. Chẳng hạn Bộ GD-ĐT đang đầu tư xây dựng một phòng thí nghiệm nano trị giá 70 tỷ. ""Liệu sau khi đi vào hoạt động, phòng thí nghiệm này sẽ có bao nhiêu đề tài và một vài đề tài với kinh phí vài chục triệu động liệu có thể sử dụng hết công suất của phòng thí nghiệm này hay không?"", GS Hiệu băn khoăn. ""Có một cơ sở vật chất như thế mà không sử dụng hiệu quả thì lỗi thuộc về chúng ta"", GS Hiệu nói thêm.

Kiến nghị tiếp theo là việc xác định các nhiệm vụ nghiên cứu cần dựa vào ý kiến các nhà khoa học, vào yêu cầu của thực tế sản xuất, và các định hướng quốc gia. Cần ưu tiên và tập trung vào nghiên cứu cơ bản định hướng chuyển giao công nghệ và nghiên cứu cơ bản định hướng ứng dụng.

Để theo kịp thế giới trong các lĩnh vực khoa học mới, chẳng hạn khoa học và công nghệ nano, GS Hiệu đề xuất bộ KH&CN cho phép các đơn vị đăng ký đề tài mà người chủ trì là người nước ngoài. Các chuyên gia nước ngoài sẽ hướng dẫn các nhà khoa học VN trong lĩnh vực công nghệ này cũng như các lĩnh vực khác. GS Hiệu cho rằng VN đi quá chậm so với các nước trên thế giới, kể cả Trung Quốc, về nano. Đây là hướng nghiên cứu mới được thành lập cách đây 2 năm ở VN và đang phát triển mạnh mẽ trên thế giới. Nếu đi ngay vào thì sẽ có cơ hội theo kịp khu vực và thế giới.

Các đại biểu cũng kiến nghị phải xây dựng các trường đại học, nhất là hai trường ĐH Quốc gia, trở thành các trung tâm NCCB. Trong giai đoạn 2001-2005, đã có 1.622 đề tài NCCB được thực hiện trong Chương trình song chủ yếu tập trung tại các viện nghiên cứu. Tính bình quân một trường đại học chưa được một nghiên cứu cơ bản!

Nguồn: vnn.vn30/6/2006