Ngành khoa học xã hội và nhân văn: Cần cho sự phát triển đất nước

Đâu là nguyên nhân

Đã có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng học sinh quay lưng với khối C và một số ngành học có tầm quan trọng cho sự phát triển xã hội của đất nước. Có nhiều nguyên nhân, song trước hết là do hiện nay đầu vào lớp 10 Ban KHXH và NV ở các trường THPT bị “teo” lại chỉ còn 1-2 lớp cho một khoá học, thậm chí rất nhiều trường đã không có học sinh đăng kí vào học ban này. Số đông học sinh chỉ học ban khoa học tự nhiên hoặc ban cơ bản. Đến lớp 12, tất nhiên học sinh học các ban này sẽ dự thi vào khối A, B. Nguyên nhân sâu xa hơn nữa có lẽ xuất phát từ nội dung chương trình sách giáo khoa quá tải, cách dạy học máy móc trong nhà trường phổ thông. Thiết nghĩ, đi đôi với việc đổi mới phương pháp dạy, đổi mới cách soạn sách, nội dung chương trình và cách ra đề thi cũng là một yêu cầu bức thiết. Từ lâu, học sinh phải học thi những bài học đã cũ, sáo mòn; giám khảo chấm thi đếm ý cho điểm cũng ngán ngẩm tới cổ. Vì thế, ở khối C, để làm được đủ số ý theo yêu cầu đề, học sinh phải họcthuộc bài nhiều môn, phải nhớ nhiều sự kiện, chi tiết dẫn đến sự ngán học môn này là điều khó tránh khỏi. Tiếp theo là do nhu cầu xã hội, đời sống kinh tế với sự phân công lao động. Trong thực tế, học sinh các chuyên ngành tự nhiên, kĩ thuật, công nghiệp sau khi tốt nghiệp ra trường sẽ có việc làm cao, lương nhiều, có cơ hội học thêm, thăng tiến nhanh hơn học các chuyên ngành khoa học xã hội.

Làm gì để khắc phục

Số lượng các trường ĐH đào tạo các chuyên ngành KHXH và NV hiện nay ở nước ta không ít. Tuy nhiên, so với số lượng thí sinh dự thi “èo uột” như hiện nay, các khoa trường này phải đối mặt với một thực tế báo động. Làm gì để duy trì trường lớp đào tạo là một việc làm cần phải quan tâm suy nghĩ.

Để cải thiện tình hình từ các năm trước, năm học 2011, một số trường ĐH đã và đang chủ động có phương án chuyển dịch đào tạo theo hướng phân ngành, thay đổi tên ngành đào tạo để thu hút thí sinh. Ví như Trường ĐH Sài Gòn đã thay đổi ngành Thư viện thông tin thành Khoa học thư viện, Trường ĐH Văn hoá TP HCM thay đổi ngành Phát hành xuất bản phẩm thành Kinh doanh xuất bản phẩm… Bên cạnh đó, các trường cũng mở rộng quy mô ngành đào tạo sát với thực tế cuộc sống. Cách làm này vừa gần như để áp sát đúng chức năng của ngành đào tạo gắn với nhu cầu xã hội khi sinh viên ra trường song cũng một phần để hút thí sinh.

Thường năm, do số lượng thí sinh dự thi khối C ít nên điểm trúng tuyển ở khối này cũng không cao. Các trường phải hạ điểm chuẩn xuống ngang hàng điểm sàn (kể cả điểm ưu tiên) cho đủ chỉ tiêu. Thế nhưng vẫn không đủ thí sinh. Vì vậy nhiều trường phải dài cổ chờ xét nguyện vọng 2, nguyện vọng 3.

Cách làm như trên chỉ là một giải pháp tạm thời, về lâu dài để khối ngành này đứng vững trong xã hội, cơ quan chức năng cần phải có định hướng cho người học một giải pháp bền vững lâu dài. Phát biểu trước báo giới, ông Bành Tiến Long, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT cho rằng: “Trường cần quảng bá hình ảnh với doanh nghiệp để có thể bắt tay vào việc đào tạo” . TS Phạm Ngọc Hiền (ĐH Sài Gòn) quan niệm: “Kiến thức học được ở trường ĐH chỉ là nền tảng để ra đời làm nhiều việc khác nhau. Sinh viên khoa Sử, Địa, Triết, Tâm lý, Xã hội học, Văn hoá học… cũng có thể làm nhiều công việc khác chứ không nhất thiết phải làm đúng chuyên ngành”.

Vai trò của ngành xã hội

Trong thực tế, những học sinh đăng kí thi ĐH khối C (Văn, Sử, Địa) là những em học khá, giỏi và có sự đam mê ở khối học này. Còn lại, số đông là những học sinh có học lực trung bình, thậm chí yếu, không học thi nổi các khối A, B, D... cùng đường mới thi vào khối C, vì vậy khối C đã ít thí sinh lại là “vùng trũng” thu hút thí sinh có học lực yếu. Và như một sự tất yếu, những học sinh khá mới thi đỗ khối thi này. Thực tế cho thấy rằng, những sinh viên ban KHXH và NV giỏi, thành đạt sau này đều là những học sinh thực sự thông minh chứ không phải chỉ học thuộc bài.

Chúng ta cũng cần bình tĩnh và có cái nhìn công bằng, thấu đáo rằng: Xã hội không phân công lao động phù hợp với xu thế phát triển của đất nước theo con đường CNH, HĐH nên rất cần người có chuyên môn khoa học kĩ thuật. Nhưng đất nước ta cũng đang đi lên theo con đường XHCN sao lại ít nhu cầu cần những người làm việc trong lĩnh vực KHXH và NV? Và trong cuộc sống, có rất nhiều chuyên ngành khối C hấp dẫn hơn khối A như: Luật Dân sự, Luật Kinh tế, Luật Thương mại, Báo chí, Văn hoá du lịch... mà nhiều người chưa biết đến. Và cũng trong thực tế, nhu cầu tuyển dụng ở các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp cho các chuyên ngành xã hội cũng rất cao. Đó là chưa nói đến số đông cán bộ quản lí hiện nay cùng những người có vị trí xã hội, thu nhập ổn định, có kiến thức xã hội rộng như công an, bộ đội, luật sư, nhà báo... thường xuất thân từ dân học ban KHXN và NV.

Xin dẫn lời của PGS, TS Đoàn Lê Giang - Trưởng khoa Văn học và Ngôn ngữ, Trường đại học KHXH và NV TP HCM thay cho lời kết bài viết này: “Người học quay lưng lại với khối C là nỗi buồn. Thực tế ấy sẽ không có gì đáng ngại đối với một cá nhân, gia đình (vì người ta có thể chọn cho mình hay con cái mình đường khác), cũng không đáng ngại kể cả đối với một khoa, một trường đại học (vì có thể ngưng tuyển sinh hay giải tán), nhưng sẽ là rất kinh khủng đối với một quốc gia.

Chúng ta sẽ không thể tưởng tượng nổi một quốc gia mà không có những thanh niên thông minh, có tâm huyết học tập và làm việc trong lĩnh vực KHXH và NV. Tương lai dân tộc ấy sẽ ra sao nếu dân tộc ấy không coi trọng văn hoá, không coi trọng định hướng - phản biện xã hội và cũng không coi trọng những giá trị nhân văn? Nếu chúng ta vẫn nhắm mắt bịt tai như không có chuyện gì xảy ra, không có những động thái cần thiết ở cấp vĩ mô thì hậu quả xấu xảy ra là điều không tránh khỏi”.