Nâng cao năng lực, tránh hành chính hóa hoạt động Hội

- Vừa qua, Liên hiệp hội Việt Nam đã tổ chức các hội nghị giao ban vùng và giao ban với hội ngành toàn quốc. Xin ông cho biết những điểm khác biệt của giao ban 2010 với giao ban các năm trước? Qua các hội nghị giao ban, theo ông, những vấn đề nào là “nóng” nhất trong Liên hiệp hội Việt Nam hiện nay?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Sau Đại hội VI, nhất là sau khi có Chỉ thị 42-CT/TW về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Liên hiệp hội Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, việc đầu tiên chúng ta phải làm là quán triệt nội dung Chỉ thị và các văn kiện mà Đại hội VI đã thông qua gồm Nghị quyết Đại hội, Chiến lược phát triển Liên hiệp hội Việt Nam giai đoạn 2010-2015 và tầm nhìn 2020.

Liên hiệp hội Việt Nam đã tổ chức 3 hội nghị vùng và 1 hội nghị với các hội ngành toàn quốc. Nhìn chung, tại các hội thảo, đại diện các liên hiệp hội địa phương và các hội ngành rất phấn khởi với sự thành công của Đại hội VI và những nội dung chỉ đạo rất quan trọng trong Chỉ thị 42. Đó là lần đầu tiên Chỉ thị khẳng định tính chất chính trị-xã hội của Liên hiệp hội Việt Nam từ trung ương tới tỉnh, thành phố. Các văn bản trước đây chỉ mới đề cập chung chung là Liên hiệp hội Việt Nam là tổ chức chính trị-xã hội, cho nên ở nhiều địa phương Liên hiệp hội chỉ được coi là tổ chức xã hội nghề nghiệp, ít được lãnh đạo Đảng, chính quyền quan tâm.

Chỉ thị 42 được ban hành đã gieo luồng sinh khí mới cho toàn hệ thống Liên hiệp hội Việt Nam, bởi ngoài việc khẳng định tính chất chính trị-xã hội của Liên hiệp hội Việt Nam từ trung ương đến địa phương, Chỉ thị còn đề cập đến những nhiệm vụ mà hệ thống này cần thực hiện là hoàn thiện bộ máy tổ chức, triển khai các hoạt động tư vấn, phản biện, giám định xã hội, nghiên cứu khoa học, phổ biến kiến thức… và đi kèm theo đó là sự hỗ trợ của Nhà nước về con người, cơ sở vật chất kỹ thuật, tài chính… Các hội nghị giao ban vùng vừa qua đã bàn nhiều đến những vấn đề này nhưng theo tôi chúng ta không nên vì thế mà sa đà vào việc xây dựng bộ máy cồng kềnh, dễ dẫn tới hành chính hóa hoạt động Hội. So với các cơ quan công quyền của Nhà nước, Hội phải có bộ máy gọn nhẹ, tinh giản, nhưng hoạt động linh hoạt, hiệu quả. Chúng ta tận dụng chứ không nên lạm dụng sự hỗ trợ của Nhà nước.

Với các hội ngành, nơi tập hợp trí tuệ cao nhất của Liên hiệp hội Việt Nam, tại hội nghị giao ban, họ đã nghĩ tới cách tập hợp nhau lại, không chỉ trong hội mình mà còn liên kết với các hội có nội dung hoạt động liên quan, để triển khai các hoạt động tư vấn, phản biện. Tất nhiên các hoạt động này phải kết hợp nhuần nhuyễn công tác tư vấn, phản biện và giám định xã hội với vận động chính sách vốn là điểm yếu trong hoạt động của các tổ chức thành viên hiện nay.

- Thông báo 353-TB/TW xác định 5 đề án nhằm triển khai Chỉ thị 42, đối với mỗi nhiệm vụ có nêu thời hạn báo cáo Ban Bí thư, xin ông cho biết tiến độ thực hiện các đề án này.

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Ngay sau khi có Chỉ thị 42, Ban Bí thư đã ra Thông báo 353-TB/TW xác định 5 đề án nhằm triển khai Chỉ thị và Liên hiệp hội Việt Nam đã phối hợp với các cơ quan liên quan thực hiện. Tuy được đề cập cuối cùng trong Thông báo 353 nhưng đề án về xây dựng Quy chế hoạt động của Đảng đoàn Liên hiệp hội Việt Nam và Quy chế phối hợp giữa Đảng đoàn Liên hiệp hội với đảng đoàn, ban cán sự đảng được thực hiện nhanh nhất, đến nay đã ra được dự thảo quy chế và dự thảo đã được lấy ý kiến đóng góp của một số bộ và địa phương liên quan .

Việc thực hiện 4 đề án lớn khác phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố. Chẳng hạn như việc xây dựng dự thảo Luật phổ biến kiến thức và Luật hành nghề kỹ sư chuyên nghiệp phụ thuộc vào chương trình nghị sự của Quốc hội trong những năm tới.

Hay như đề án về kiện toàn tổ chức, bộ máy, tài chính cho Liên hiệp hội từ TW đến tỉnh, thành phố lại liên quan đến Luật Ngân sách, Luật Cán bộ công chức… Chúng ta đã có thảo luận với đại diện một số vụ của Bộ Nội vụ và đã đạt được một số điểm đồng thuận, đó là cơ cấu tổ chức của Liên hiệp hội Việt Nam từ TW đến tỉnh, thành phố phải rõ ràng nhưng không cứng nhắc, có đủ nhân lực và cơ sở vật chất kỹ thuật nhưng không nặng nề, cồng kềnh; mối quan hệ trong hệ thống không phải là “chỉ huy, ra mệnh lệnh” mà dựa trên 2 nguyên tắc căn bản: vận động và thuyết phục.

Với cơ chế tham mưu, đề xuất với Đảng, Nhà nước những vấn đề lớn của đất nước, tư vấn, phản biện và giám định xã hội các chương trình, dự án…, Liên hiệp hội Việt Nam đang đề nghị sửa đổi Quyết định 22/2002/QĐ-TTg vì quyết định này chỉ quy định Liên hiệp hội tham gia tư vấn, phản biện và giám định xã hội khi có yêu cầu của các cơ quan nhà nước chứ chưa bắt buộc các cơ quan này phải hỏi ý kiến Liên hiệp hội như một công đoạn quan trọng trong quy trình ra quyết định. Tuy nhiên, ngay cả khi chúng ta có được cơ chế thuận lợi cho hoạt động này thì thách thức lớn nhất của chúng ta là phải xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên gia. Công tác vận động chính sách sắp tới cũng sẽ được đẩy mạnh hơn.

- 5 nhiệm vụ được nêu trong Thông báo 353-TB/TW có phải là 5 nhiệm vụ xuyên suốt của Liên hiệp hội Việt Nam trong nhiệm kỳ VI hay chỉ là những nhiệm vụ đầu tiên trong những nhiệm vụ mà Ban chấp hành TW sẽ giao cho Liên hiệp hội Việt Nam?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Theo tôi, 5 nhiệm vụ cũng là 5 đề án là điều kiện cần, điều kiện đủ để thực hiện là Liên hiệp hội Việt Nam phải nâng cao năng lực về mọi mặt, đặc biệt là năng lực cán bộ, chuyên gia, tránh hành chính hoá các hoạt động của mình. Nói tóm lại Liên hiệp hội Việt Nam phải qua hoạt động thực tiễn tìm ra được những nội dung và phương thức hoạt động hiệu quả nhất, đóng góp được nhiều nhất cho sự phát triển đất nước.

Ngoài 5 đề án trên, theo tôi, Liên hiệp hội Việt Nam có thể đề xuất với Đảng, Nhà nước những giải pháp về vĩ mô cho sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội, trong đó chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo chiều rộng hiện nay (lãng phí vốn, tài nguyên; chất lượng nhân lực thấp; tàn phá môi trường…) sang theo chiều sâu (sử dụng công nghệ cao, cải cách giáo dục để có nguồn nhân lực cao, phát triển bền vững…).

- Các hội ngành toàn quốc, các liên hiệp hội tỉnh/thành phố và các đơn vị 81 tham gia như thế nào vào các nhiệm vụ được nêu trong Thông báo 353-TB/TW?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Các hội ngành là nơi tập hợp trí tuệ cao nhất của toàn bộ hệ thống. Các chuyên gia giỏi nhất phần lớn đều hoạt động ở các hội ngành. Không những thế, chúng ta phải biết được ở nước ta có ai là chuyên gia trong lĩnh vực nào, đang làm việc ở đâu, kể cả chuyên gia là Việt kiều. Vì khi thực hiện hoạt động tư vấn chúng ta có thể mời họ tham gia mà không câu nệ nhiều đến việc họ đang làm việc ở hội hay ở một cơ quan nghiên cứu hay quản lí nhà nước, nhưng hội phải là chủ thể đứng ra tập hợp họ lại. Do vậy phải lập cho được ngân hàng dữ liệu chuyên gia thuộc các lĩnh vực khoa học khác nhau trong cả nước.

Các đơn vị 81 cũng có thể tham gia vào hoạt động này, nhưng thế mạnh của các đơn vị 81 là rất gần với dân. Chính họ sẽ góp phần đưa tiếng nói của người dân phản ánh lại cho chúng ta về các vấn đề phát triển đất nước, nhất là phản hồi ý kiến của người dân đối với các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, cũng như tâm tư nguyện vọng của người dân. Tất cả những điều đó làm cho các ý kiến tư vấn, phản biện của chúng ta sát thực hơn.

- Các phòng/ban trong Cơ quan Liên hiệp hội Việt Nam với chức năng tham mưu, tư vấn cho Đảng đoàn, Đoàn Chủ tịch sẽ tham gia thực hiện các nhiệm vụ này như thế nào?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Những hoạt động của Liên hiệp hội chúng ta sẽ không hiệu quả nếu như không có bộ máy chuyên nghiệp, năng đông, nhiệt tình và có trách nhiệm. Phần lớn những hoạt động của Hội đồng Trung ương, của Đoàn Chủ tịch, Thường trực Đoàn Chủ tịch đều phải thực hiện qua bộ máy này hoặc bằng bộ máy này. Nói tóm lại nếu hoạt động của bộ máy này trục trặc thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của công tác lãnh đạo, chỉ đạo của Đoàn Chủ tịch.

Mặt khác, trong nhiều trường hợp, các ban hay một số cán bộ chủ chốt được uỷ quyền trực tiếp thực hiên một số hoạt động với các cơ quan của Đảng và Nhà nước, hay tổ chức khác, với các hội thành viên và các đơn vị trực thuộc. Do đó, họ phải thực sự có trách nhiêm, có nhiệt tình và thiện chiến trong công việc. Để đảm bảo được điều đó cần có những hoạt động nâng cao năng lực của cán bộ, đồng thời có một chế độ quản trị nội bộ thích hợp gắn liền với việc xây dựng các quy chế quản trị nội bộ khác nhau trong cơ quan.

- Xin cảm ơn ông.