Nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý nhiệm vụ nghiên cứu, triển khai

Tính từ năm 2005 đến nay, Sở KH&CN Hà Tĩnh đã trực tiếp chỉ đạo triển khai thực hiện hơn 120 đề tài, dự án trên địa bàn tỉnh trong các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế, điều tra cơ bản, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất… Nhiều đề tài, dự án sau khi nghiệm thu được đánh giá là có khả năng ứng dụng cao vào thực tiễn sản xuất và đời sống; đạt các mục tiêu, nhiệm vụ đã đề ra. Góp phần đẩy nhanh việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nói chung và cơ cấu nội ngành nông nghiệp nói riêng, nâng cao hiệu quả sản xuất, cải thiện đời sống của người dân.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành công đó, vẫn còn một số tồn tại khó khăn như: Hoạt động đánh giá kết quả thực hiện đề tài, dự án vẫn còn những bất cập, chưa tương hợp với chuẩn mực quốc tế. Một số đề tài dự án còn chậm tiến độ, chưa có cơ chế chính sách khuyến khích cho các đề tài dự án có kết quả xuất sắc…

Để phần nào tháo gỡ những vướng mắc, tồn tại kể trên, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý các nhiệm vụ KHCN, tác giả bài viết mạnh dạn đề xuất một số giải pháp như sau:

1. Xây dựng "chỉ số tín nhiệm" cho các tổ chức, cá nhân chủ trì đề tài dự án:

Xuất phát từ ý tưởng của giáo sư, nhà kinh tế học người Bangladesh Muhammad Yunus, đã được trao giải Nobel hòa bình năm 2006. Theo đó ông đã thành lập ngân hàng Grameen Bank để cho những người nghèo vay, và người nào có thành tích "trả nợ đúng hạn", có "uy tín" tốt, ông Yunus có thể nâng số vốn cho vay thêm theo hình thức tích điểm. Giờ đây Grameen Bank tiếp tục theo đuổi thông lệ truyền thống của ngân hàng, từ bỏ các thủ tục phức tạp, thành công trong việc tạo ra một hệ thống ngân hàng dựa trên sự tin tưởng lẫn nhau, tinh thần trách nhiệm, khuyến khích sự tham gia của mọi thành phần và sáng tạo. Ngân hàng đã trở thành điểm sáng trên thế giới trong lĩnh vực phát triển doanh nghiệp nhỏ, cung cấp tín dụng cho người nghèo và đặc biệt Grameen Bank được coi là cỗ máy thúc đẩy tiến trình phát triển kinh tế xã hội.

Trong điều kiện thực tế ở địa phương nếu chúng ta quan niệm ngân sách hoạt động KHCN giống như trên; đơn vị, cá nhân nào triển khai đề tài dự án mang lại hiệu quả cao, ngày càng được tín nhiệm hay có "uy tín" cao thì sẽ được cơ quan quản lý (Sở KH&CN) tạo điều kiện thuận lợi cấp thêm vốn để thực hiện các nhiệm vụ KHCN khác và ngược lại

Vấn đề hiện nay là làm sao có thể đánh giá được tính hiệu quả hay mức độ có "uy tín" của các chủ trì đề tài, dự án?

Để trả lời cho câu hỏi trên tôi đề xuất hàng năm cần xây dựng "Chỉ số tín nhiệm" cho các cá nhân, tổ chức chủ trì đề tài dự án. Chúng ta có thể phác thảo sơ qua chỉ số này bao gồm:

(1)- Đánh giá dựa trên kết quả nghiệm thu của Hội đồng Nghiệm thu: Số điểm đạt được do Hội đồng nghiệm thu chấm;

(2)- Đánh giá của cán bộ trực tiếp theo dõi, quản lý đề tài, dự án về quá trình triển khai thực hiện đề tài, dự án: Về tính chuyên nghiệp, khoa học, tính hợp tác của cá nhân, đơn vị chủ trì; Về tiến độ triển khai; Về nội dung và kết quả đạt được.

(3)- Đánh giá về hồ sơ tài chính của các đơn vị liên quan: Về độ chính xác, đầy đủ, tiến đọ thời gian giao nộp hồ sơ để hoàn thiện các thủ tục thanh, quyết toán;

(4)- Đánh giá của các đơn vị, cá nhân tại địa bàn triển khai đề tài, dự án; hoặc các đơn vị, cá nhân được thụ hưởng những thành quả từ kết quả triển khai đề tài, dự án nói trên: Về mức độ hiệu quả của đề tài, dự án mang lại; Về quá trình triển khai thực hiện của đơn vị chủ trì có "hợp" lòng dân hay không? Về khả năng triển khai nhân rộng và phát triển trong thực tế.

Các bước đánh giá nên tiến hành theo phương pháp phát phiếu điều tra. Phiếu điều tra nên chia thành các thang điểm từ thấp đến cao một cách hợp lý để lượng hóa các yếu tố mang tính định tính. Sau đó, xây dựng một công thức tính chung cho tất cả các chủ trì đề tài, dự án được điều tra dựa trên 4 biến số đã được tổng hợp ((1), (2), (3), (4)) (ví dụ Chỉ số tín nhiệm = ((1)x2+ (2) + (3) + (4))/5)

Sau khi xác định được "chỉ số tín nhiệm" của tất cả các cá nhân, tổ chức chủ trì đề tài dự án, cơ quan quản lý KHCN ở địa phương sẽ tiến hành xếp loại và công bố rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng. Sở Khoa học và Công nghệ sẽ trao bằng khen và giải thưởng cho các đơn vị có "chỉ số tín nhiệm" cao nhằm khuyến khích họ phấn đấu hoàn thành tốt công tác triển khai thực hiện các nhiệm vụ KHCN. Đồng thời, quá trình tuyển chọn tổ chức và cá nhân chủ trì đề tài, dự án khoa học và công nghệ của các năm tiếp theo nên lấy "Chỉ số tín nhiệm" làm một trong những căn cứ xét chọn; hạn chế việc giao nhiệm vụ chủ trì đề tài, dự án cho các cá nhân, đơn vị có "chỉ số tín nhiệm" quá thấp.

2. Tích cực triển khai số hóa thông tin đề tài, dự án:

Ứng dụng CNTT xây dựng cơ sở dữ liệu nội dung các đề tài, dự án và thông tin các cá nhân, đơn vị chủ trì góp phần nâng cao hiệu suất khai thác và tiện lợi cho công tác lưu trữ, bảo quản. Ngoài ra, khi cần thiết cơ quan quản lý có thể tìm hiểu nhanh về lý lịch cũng như lịch sử nghiên cứu, triển khai các dự án, đề tài của từng cá nhân, đơn vị chủ trì phục vụ cho công tác quản lý, không chỉ đơn thuần dựa hoàn toàn số liệu trên hồ sơ do họ cung cấp.

Người xưa có câu "chọn mặt gửi vàng", ý muốn nhấn mạnh các tài sản vật chất quý, hay các nhiệm vụ quan trọng cần lựa chọn người có uy tín, trách nhiệm để gửi gắm hay giao phó. Nguồn ngân sách nhà nước đầu tư cho hoạt động KHCN cũng vậy, chúng ta phải có trách nhiệm quản lý tốt, phải chọn được "mặt" đáng tin tưởng để giao phó. Có như vậy hoạt động KHCN mới phát huy là nền tảng vững chắc, là động lực cho quá trình phát triển bền vững của đất nước.