Nâng cao chuyên môn qua hoạt động dự giờ
1/ Thiết kế khóa học “Đào tạo dự giờ”
Trước hết mỗi trường từ phổ thông đến đại học nên thiết kế môn khóa học “đào tạo dự giờ” để nâng cao hoạt động chuyên môn cho đội ngũ giáo viên. Trên thực tế hiện nay ý tưởng khóa học “đào tạo dự giờ” đã được nhiều nước áp dụng và các nhà giáo dục thế giới cho rằng khóa đào tạo dự giờ là một trong những hoạt động chính nhằm nâng cao trình độ chuyên môn cho giáo viên.
Chương trình đào tạo dự giờ bao gồm các hoạt động dự giờ của các nhóm giáo viên thường xuyên dự giờ lẫn nhau bổ sung và hỗ trợ cho nhau, giúp đỡ lẫn nhau, cùng nhau giải quyết các vấn đề khó khăn trong giảng dạy. Ngoài ra, khóa “đào tạo dự giờ” nhằm phát triển các mối quan hệ thân thiện trong giáo viên, tạo điều kiện phát triển các kĩ năng và cung cấp thông tin cần thiết cho nhau, giúp nhau hoàn thiện về chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp và phương pháp giảng dạy. Khi thiết kế khóa “đào tạo dự giờ” nên đưa ra 3 mục tiêu:
- Mục tiêu thứ nhất: huấn luyện kĩ thuật giảng dạy. Khóa học nhằm giúp cho giáo viên mới ra trường thực hành giảng dạy và chủ yếu tập trung đào tạo phương pháp giảng dạy. Khóa học nên có giáo viên hướng dẫn và trao đổi giữa giáo viên hướng dẫn với giáo viên hoặc giữa các giáo viên với nhau. Khóa học “đào tạo dự giờ” nhằm khuyến khích giáo viên phát triển các kĩ năng sẵn có và học thêm các kĩ năng mới. Chúng ta nên chú ý kỹ năng giảng dạy sẽ được thay đổi tùy thuộc vào môi trường giảng dạy và kĩ năng mới sẽ không được sử dụng nếu như nó không thích ứng được với điều kiện môi trường.
- Mục tiêu thứ hai: huấn luyện chuyên môn. Khóa học này thường chắt lọc phương pháp giảng dạy tối ưu, nâng cao chuyên môn về chiều sâu, tăng cường đối thoại giữa các đồng nghiệp. Ngoài ra, khóa học giúp đỡ giáo viên tư duy sâu sắc hơn về nghề nghiệp chuyên môn của mình.
- Mục tiêu thứ ba: huấn luyện vượt qua thách thức. Khóa học giúp cho đội ngũ giáo viên giải quyết các vấn đề khó khăn gặp phải khi thiết kế bài giảng và phương pháp giảng dạy. Khóa học nên giúp cho các giáo viên xác định họ cần phải làm gì để đạt được kết quả; ví dụ họ nên làm gì để nâng cao kĩ thuật giảng dạy hoặc tạo mối quan hệ thân thiết giữa các đồng nghiệp… Nói tóm lại khóa học luôn kết 3 mục tiêu kĩ thuật giảng dạy, chuyên môn nghề nghiệp, giải quyết khó khăn.
Ngoài ra, khi thiết kế khóa học “đào tạo dự giờ” nên đưa các nội dung sau:
- Các biện pháp phân tích quá trình giảng dạy để nâng cao kĩ năng giảng dạy và các kĩ thuật giảng dạy.
- Các tiêu chí, hướng dẫn dự giờ, kĩ năng, kĩ thuật dự giờ.
- Thời gian giảng dạy và các phương pháp giảng dạy của giáo viên.
Khóa “Đào tạo dự giờ” nên có 3 bước:
- Bước 1 “chuẩn bị”, Giáo viên hướng dẫn của khóa học ghi lại các số liệu và đưa cho giáo viên để phân tích.
- Bước 2 “hợp tác”: giáo viên và giáo viên hướng dẫn cùng làm việc với nhau để tìm ra biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy.
- Bước 3 huấn luyện cách dự giờ: giáo viên hướng dẫn đưa ra những yêu cầu cụ thể cho giáo viên.
Trong 3 bước trên thì bước thứ nhất chủ yếu để cho giáo viên biết thực tế, kiến thức, kĩ năng của chính mình từ đó sẽ có thay đổi. Bước thứ hai giúp cho giáo viên biết khởi điểm của cá nhân mình và từ đó sẽ tiến đến có quan điểm nhìn nhận mới. Bước thứ 3 giúp cho giáo viên củng cố cách nhìn nhận để tạo động cơ tiếp tục phấn đấu nâng cao phương pháp giảng dạy.
2/ Phân loại khóa học“ đào tạo dự giờ”
Khóa học “đào tạo dự giờ” có thể phân thành 2 loại cơ bản:
- Đào tạo có sự huấn luyện của chuyên gia. Chuyên gia dự giờ đóng góp ý kiến, hỗ trợ và đưa ra giải pháp.
- Đào tạo có sự tham gia của các đồng nghiệp giúp đỡ lẫn nhau. Huấn luyện do các đồng nghiệp là các giáo viên dự giờ và đóng góp ý kiến cho nhau.
Sự khác biệt của 2 loại này là ai là người huấn luyện. Mỗi loại đều có một số yêu cầu nhất định để giải quyết các vấn đề khó khăn khi gặp phải; ví dụ: chương trình tiến hành như thế nào? Một nhóm nên có bao nhiêu người? Bao lâu thì tiến hành dự giờ?
a. Huấn luyện có chuyên gia: Nhiều chương trình chọn một giáo viên có chuyên môn và kinh nghiệm làm cố vấn huấn luyện cho chương trình, hoặc một số trường cử một số giáo viên tham gia tập huấn sau đó về làm huấn luyện viên cho trường.
b. Huấn luyện có sự tham gia của các đồng nghiệp giúp đỡ lẫn nhau:
Showers (1994) cho rằng cách này có nhiều ưu điểm vì tất cả giáo viên đều trở thành huấn luyện viên. Ngoài ra, chương trình kết hợp vừa nâng cao kiến thức về cách huấn luyện và nâng cao kĩ thuật giảng dạy.
Huấn luyện dự giờ bằng cách các giáo viên giúp đỡ lẫu nhau tạo mối quan hệ tinh thần giúp đỡ trong giáo viên: bạn dự giờ tôi, tôi dự giờ bạn, chúng ta cùng nhau học hỏi lẫn nhau. Cách huấn luyện này động viên các giáo viên học hỏi lẫn nhau và thử nghiệm ngay những gì mới học được trong giờ giảng của mình. Đôi khi các giáo viên gặp nhau thường xuyên và trao đổi kinh nghiệm cho nhau.
3/ Lợi ích của khóa “Đào tạo dự giờ”
Khóa học sẽ đem lại 4 thế mạnh:
1. “Đào tạo dự giờ” tạo nên tính đồng đội.
2. “Đào tạo dự giờ” sẽ cung cấp thông tin phản hồi về việc giảng dạy của giáo viên.
3. “Đào tạo dự giờ” nhằm phân tích hoạt động giảng dạy thông qua đó có thể kiểm soát được việc giảng dạy.
4. “Đào tạo dự giờ” giúp điều chỉnh nội dung và phương pháp giảng phù hợp với nhu cầu của người học.
4/ Một số đặc điểm cần chú ý khi áp dụng khóa học “Đào tạo dự giờ”
1. Hoạt động dự giờ không phải là một hoạt động nhằm đánh giá giáo viên.
2. Hoạt động dự giờ để có thông tin phản hồi.
3. Hoạt động dự giờ nhằm để nâng cao các kĩ thuật giảng dạy.
Hoạt động dự giờ không phải là một hoạt động nhằm đánh giá giáo viên:
Chúng ta nên hiểu hoạt động dự giờ không phải là một hoạt động nhằm đánh giá năng lực của giáo viên. Theo Showers (1995), “ông không muốn mọi người hiểu dự giờ là để đánh giá giáo viên mà theo ông dự giờ là để tạo môi trường an toàn để giáo viên có cơ hội học hỏi và hoàn thiện phương pháp dạy mới, và tạo cơ hội để giáo viên học hỏi các phương pháp và kĩ thuật giảng dạy khác nhau, kiểm nghiệm kết quả thực hiện”.
Nếu như các trường vẫn còn xem việc dự giờ là một hình thức đánh giá giáo viên thì phải tiến hành khéo léo tránh không để cho giáo viên cảm nhận đây là một hoạt động kiểm tra đánh giá trình độ giáo viên,bởi vì giáo viên sẽ cảm thấy lo sợ khi giảng bài và sẽ ảnh hưởng đến kết quả bài giảng. Khi tiến hành một hoạt động trong giáo dục thì yếu tố tâm lí là yếu tố không được bỏ qua vì đã là tâm lí thì ai trong hoàn cảnh đó đều phải trải qua vì vậy cần phải thay đổi cách tư duy về hoạt động dự giờ để tránh áp lực cho giáo viên khi có dự giờ.
Hoạt động dự giờ luôn phải có thông tin phản hồi:
Hoạt động dự giờ luôn phải có nhận xét phản hồi. Chúng ta nên để giáo viên giảng thử nhiều lần, các giáo viên khác phải dự giờ quan sát và đưa ra các giả thuyết, phân tích, nhận xét và đánh giá. Theo các tác giả Spark & Bruder, (1997) quan sát dự giờ phải được tiến hành nhiều lần trước khi giáo viên giảng dạy thực sự. Trong khóa “Đào tạo dự giờ” nên thiết kế “sơ đồ giảng dạy” và thiết bộ kí hiệu để thu thập thông tin trong thời gian 1 phút. Nhiều nước như Mỹ, Canadađã sử dụng các mẫu đã được thiết kế sẵn để thu thập thông tin dự giờ. Quay video giờ học trong khóa “Đào tạo dự giờ” để thu thập thông tin chính xác nhằm phân tích học hỏi và rút kinh nghiệm. Một trong những yêu cầu của khóa “Đào tạo dự giờ” là chính giáo viên giảng dạy tự nhận xét, phân tích đánh giá giờ giảng của mình và những thông tin phản hồi sau khi dự giờ cần phải chính xác cụ thể, không mang tính phê phán.
Khóa “Đào tạo dự giờ” chủ yếu nhằm nâng cao kĩ thuật giảng dạy.
Khóa đào tạo này nhằm nâng cao phương pháp giảng dạy một cách chuyên nghiệp hơn và đồng thời nhằm đổi mới cách nhìn nhận về hoạt động dự giờ của giáo viên tránh tạo áp lực mà mất tính sáng tạo trong giảng dạy.
Tóm lại: chúng tôi muốn chia sẻ một số thông tin về hoạt động dự giờ với cách nhìn mới và nội dung mới để giúp các cơ sở đào tạo nâng cao chất lượng đào tạo thông qua hoạt động dự giờ.
Tài liệu tham khảo
1/ A review of the Peer Coaching Literature. Robert Ackland, 2000.
2/ ESL teacher educators and teachers. Clar, Nancy , 1993.
3. Inside the classroom: learning procedures and teaching procedures, 1991. Van Lier.
