Nắm vững các nguyên tắc cơ bản về bảo vệ môi trường ở khu công nghiệp, khu chế xuất
Phát triển KCN, KCX gắn với vấn đề bảo vệ môi trường đã trở thành đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Bảo vệ môi trường cũng đã được đề cập tới như một yêu cầu cấp thiết trong hoạch định và tổ chức thực hiện các chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển sản xuất, kinh doanh ở tất cả các KCN, KCX. Trong Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, quan điểm của Đảng ta xác định: Áp dụng các biện pháp mạnh để ngăn chặn các hành vi khai thác tài nguyên trái phép, huỷ hoại hoặc gây ô nhiễm môi trường, đặc biệt tập trung khắc phục ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm các đô thị và KCN, KCX, các làng nghề, nơi có đông dân cư và nhiều hoạt động kinh tế, khôi phục môi trường ở những nơi khai thác khoáng sản. Yêu cầu các KCN, KCX nắm vững và quán triệt quan điểm bảo vệ môi trường trong các quyết sách và hành động của mình. Các KCN, KCX cần phải xây dựng và phát triển theo hướng: Phát triển sản xuất, kinh doanh phải đi liền với phát triển văn hoá, từng bước cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho cán bộ, công nhân, bảo vệ và cải thiện môi trường và các tác động về mặt xã hội.
Mấy năm qua, công tác bảo vệ môi trường ở các KCN, KCX đã đạt được những kết quả bước đầu rất đáng ghi nhận, các KCN, KCX đã quan tâm nhiều hơn đến nhiệm vụ bảo vệ môi trường và các tác động về mặt xã hội. Nhận thức về môi trường của các KCN, KCX được nâng lên, ý thức bảo vệ môi trường đang dần trở thành thói quen, nếp sống của cán bộ, công nhân. Bước đầu các KCX, KCN đã hạn chế được một phần mức độ gia tăng ô nhiễm, chú trọng khắc phục suy thoái, phục hồi và cải thiện môi trường; quan tâm hơn đến khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ đa dạng sinh học. Các KCN, KCX đã có nhiều cố gắng góp phần ngăn chặn nạn phá rừng, quy hoạch trồng rừng và các vùng nguyên liệu có giá trị. Điều kiện vệ sinh môi trường ở các KCN, KCX đang từng bước được cải thiện, người dân ở quanh vùng có KCN, KCX có điều kiện môi trường ngày càng tốt hơn.
Tuy nhiên, nhìn chung môi trường ở nhiều KCN, KCX nước ta vẫn đang tiếp tục xuống cấp, nhiều nơi ô nhiễm ở mức báo động. Công tác phòng ngừa và hạn chế tác động xấu đối với môi trường chưa tốt. Chưa xử lý các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng; chưa kiên quyết đình chỉ hoạt động hoặc buộc di dời đối với những cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng trong dân cư và chưa có giải pháp khắc phục hiệu quả. Tài nguyên rừng và khoáng sản bị tàn phá và khai thác bừa bãi ở một số nơi. Đất đai bị xói mòn và thoái hoá. Đa dạng sinh học tiếp tục bị suy giảm. Một số KCN, KCX vùng biển, vùng ven sông đang gây ra ô nhiễm nặng nề. Thí dụ: KCN, KCX vùng lưu vực sông Cầu, sông Nhuệ - Đáy, sông Đồng Nai… Môi trường KCX đang ở mức báo động. Nguồn rác thải các loại ngày càng tăng trong khi việc xử lý không triệt để. Nguồn nước mặt và nước ngầm tiếp tục bị ô nhiễm. Nguồn khí thải độc hại phát sinh không được xử lý ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ người dân. Những vấn đề rắc rối nói trên đang ngày càng trầm trọng hơn và chưa giải quyết được một cách cơ bản.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, nhưng nguyên nhân cơ bản nhất vẫn là: Lãnh đạo ở một số KCN, KCX chưa nhận thức đầy đủ về nhiệm vụ bảo vệ môi trường và các tác động về mặt xã hội, chưa xác định rõ tầm quan trọng của vấn đề bảo vệ môi trường trong quá trình phát triển sản xuất, kinh doanh, chưa quan tâm đúng mức đến việc chỉ đạo, điều hành trong công tác bảo vệ môi trường và chưa có các biện pháp hữu hiệu phát huy vai trò của cán bộ, công nhân trong công tác này. Bên cạnh đó, khuôn khổ pháp lý còn thiếu đồng bộ, năng lực quản lý về bảo vệ môi trường chưa đáp được yêu cầu, đầu tư cho bảo vệ môi trường còn thấp, nhiều vấn đề như: Xử lý nước thải, chất thải, rác thải… chưa được đặt ra và giải quyết đúng với vị trí và tầm quan trọng của nó.
Trước bối cảnh mới của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nước, Đại hội lần thứ X của Đảng ta đã đưa ra nhiều quan điểm mới về bảo vệ môi trường, trong đó các KCN, KCX có vai trò hết sức quan trọng. Đảng ta nhấn mạnh: Áp dụng các biện pháp mạnh mẽ để ngăn chặn các hành vi huỷ hoại hoặc gây ô nhiễm môi trường, từng bước khắc phục tình trạng xuống cấp, cải thiện chất lượng môi trường, đặc biệt khắc phục nạn cháy rừng, ô nhiễm các lưu vực sông, các đô thị, KCN, các làng nghề, nơi có đông dân cư và nhiều hoạt động kinh tế. Phát triển và ứng dụng công nghệ sạch hoặc công nghệ ít gây ô nhiễm môi trường. Thực hiện nguyên tắc người gây ra ô nhiễm phải xử lý ô nhiễm hoặc chi trả cho xử lý ô nhiễm.
Nhằm thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ bảo vệ môi trường theo quan điểm của Đảng, các KCN, KCX cần nắm vững và thực hiện nghiêm túc Luật Bảo vệ môi trường năm 2005, trong đó tập trung vào công tác phòng ngừa, ngăn chặn và khắc phục ô nhiễm, suy thoái và sự cố môi trường. Cùng với các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến môi trường. Đặc biệt, Thủ tướng Chính phủ cũng đã có quyết định số 64/2003/QĐ-TTg về Kế hoạch xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Thực hiện Quyết định này, các KCN, KCX đã hành động bảo vệ môi trường theo hướng mạnh mẽ hơn, hài hoà hơn và đã đạt được nhiều kết quả khả quan.
Trong quá trình bảo vệ môi trường để phát triển sản xuất kinh doanh, các KCN, KCX cần nắm vững các nguyên tắc cơ bản: Tôn trọng và quan tâm đến cuộc sống cộng đồng xung quanh KCN, KCX; nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân quanh vùng; bảo vệ sự sống và tính đa dạng của thiên nhiên; hạn chế đến mức thấp nhất việc làm suy giảm các nguồn tài nguyên không tái tạo; giữ vững trong khả năng chịu đựng được của vùng sinh thái; xây dựng quy chế bảo vệ môi trường thống nhất, thuận lợi cho sự phát triển sản xuất, kinh doanh; xây dựng mối liên kết mật thiết với các đơn vị, cơ quan chức năng và người dân quanh vùng trong việc bảo vệ môi trường.
Trong những năm tới, các KCN, KCX cần tập trung nỗ lực bảo vệ và cải thiện tài nguyên môi trường, đảm bảo cho mọi người dân quanh vùng đều được sống trong môi trường trong sạch và lành mạnh; chấm dứt nạn đổ chất thải, nước thải chưa qua xử lý đạt chuẩn ra môi trường; Thu gom toàn bộ rác thải sinh hoạt và rác thải công nghiệp bằng các phương pháp thích hợp, trong đó ưu tiên cho việc tái sử dụng, tái chế chất thải, hạn chế tối đa lượng rác chôn lấp; Đưa vấn đề bảo vệ môi trường vào kế hoạch, chương trình, dự án và coi đó là một trong những tiêu chí đánh giá các giải pháp phát triển của các KCN, KCX; Lồng ghép đầy đủ và cụ thể các vấn đề môi trường vào quy hoạch tổng thể phát triển sản xuất, kinh doanh của các KCN, KCX đảm bảo cho các KCN, KCX quy hoạch phát triển bền vững và không làm giảm tài nguyên. Không ngừng cải thiện chất lượng môi trường và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên; Tăng cường đa dạng sinh học ở các vùng tài nguyên do các KCN, KCX khai thác. Cải thiện chất lượng vùng nguyên liệu của các KCN, KCX và có thể đầu tư trồng rừng, bảo đảm tính ổn định của các hệ sinh thái ở các vùng này.
Bảo vệ môi trường ở các KCN, KCX vừa là điều kiện vừa là mục tiêu phát triển sản xuất, kinh doanh, nâng cao hiệu quả kinh tế và khả năng cạnh tranh. Điều đó cho thấy sự cần thiết phải tăng cường các biện pháp bảo vệ môi trường ở các KCN, KCX, như sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên, quản lý nước, quản lý chất thải; Khuyến khích phát triển, áp dụng các công nghệ và quy trình sản xuất ít chất thải, công nghệ sạch, ít gây ô nhiễm môi trường; Tăng cường và đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư cho công tác bảo vệ môi trường… Kết hợp hài hòa giữa sản xuất kinh doanh, dịch vụ với bảo vệ tài nguyên môi trường.
Điều quan trọng là phải giáo dục ý thức, trách nhiệm và đạo đức môi trường, nếp sống văn hóa sinh thái cho đội ngũ cán bộ công nhân viên các KCN, KCX. Có chính sách khen thưởng cụ thể đối với người thực hiện tốt các quy định bảo vệ môi trường, bảo vệ nguồn nước, vệ sinh môi trường xanh-sạch-đẹp và xử phạt nghiêm khắc đối với người vi phạm nguyên tắc bảo vệ môi trường. Nhân rộng các mô hình, điển hình tiên tiến về bảo vệ môi trường ở trong các KCN, KCX. Bảo vệ môi trường và các tác động về mặt xã hội ở các KCN, KCX là điều kiện tiên quyết để phát triển sản xuất kinh doanh, đem lại hiệu quả kinh tế cao, đảm bảo cho sự thắng lợi của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
