Một vài ý kiến về đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao ở nước ta hiện nay

Thực trạng đào tạo nhân lực chất lượng cao ở nước ta hiện nay

Nguồn nhân lực chất lượng cao được hình thành và phát triển chủ yếu thông qua con đường đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc gia. Đồng thời còn có một bộ phận được đào tạo ở nước ngoài hoặc thu hút từ nước ngoài. Các cơ sở đào tạo nhân lực chất lượng cao bao gồm các trường Đại học, Học viện, Cao đẳng. Trong những năm qua, được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, giáo dục Đại học đã có sự tăng trưởng mạnh mẽ, đạt 376 trường trong năm học 2009 - 2011. Trong đó có 77 trường ngoài công lập. Đội ngũ giảng viên trên 65 ngàn người. Hàng năm đào tạo cho đất nước gần 250 ngàn kỹ sư, bác sỹ, cử nhân… Các cơ sở đào tạo đang đổi mới mạnh mẽ để nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học. Đã có 23 chương trình tiên tiến của các trường đại học uy tín nước ngoài đang được triển khai ở Việt Nam . Đặc biệt, hệ thống các trường đại học, cao đẳng được phát triển rộng khắp phân bố trên phạm vi cả nước, tạo điều kiện cho các tầng lớp nhân dân có cơ hội tiếp cận với giáo dục đại học nhất là ở khu vực nông thôn, vùng núi, vùng sâu vùng xa, vùng dân tộc thiểu số.

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, việc đào tạo nhân lực chất lượng cao ở nước ta còn có những hạn chế và thách thức sau:

- Nhu cầu đào tạo tăng cao cả về số lượng và chất lượng trong khi khả năng cung ứng dịch vụ đào tạo bị giới hạn bởi đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất cho giảng dậy và học tập.

- Nhận thức của xã hội và của các cơ quan quản lý, các cơ sở đào tạo và các doanh nghiệp về đào tạo nhân lực chất lượng cao còn hạn chế và chưa định rõ trách nhiệm của mỗi chủ thể trong hợp tác đào tạo nhân lực chất lượng cao.

- Hiện nay, lao động trong độ tuổi có trình độ chuyên môn kỹ thuật chiếm tỷ lệ rất thấp, chỉ có 13,3%. Trong số, số lao động có trình độ cao đẳng, đại học trở lên chỉ chiếm 6,0%. Đội ngũ các nhà quản lý, các chuyên gia giỏi trong các ngành, các lĩnh vực còn thiếu trầm trọng.

- Chất lượng đào tạo vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu, nhất là trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, khi mà các ngành sản xuất, dịch vụ với kỹ thuật công nghệ ngày càng tiên tiến hiện đại, đòi hỏi tri thức, kỹ năng của người lao động ngày càng cao.

- Đào tạo nhân lực chất lượng cao trong điều kiện cách mạng khoa học công nghệ diễn ra như vũ bão, những thay đổi rất lớn và nhanh chóng về tiến bộ khoa học, công nghệ, kinh tế toàn cầu và khung luật pháp, đòi hỏi việc đào tạo phải thích nghi trong bối cảnh thay đổi đó và đáp ứng được các chuẩn đào tạo của khu vực và thế giới trong điều kiện nguồn lực đầu tư hạn chế.

Giải pháp về đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao

Nguồn nhân lực chất lượng cao chủ yếu được đào tạo trong hệ thống giáo dục đại học, vì vậy cần tập trung vào đổi mới giáo dục đại học, tạo sự chuyển biến cơ bản về chất lượng. Một số giải pháp cơ bản cần tập trung thực hiện là:

Một là, đổi mới về cơ bản hệ thống giáo dục quốc dân từ giáo dục mầm non đến đào tạo đại học theo hướng hiện đại, với những nội dung sau:

+ Đổi mới quản lý nhà nước về giáo dục đào tạo trong đó tăng cường thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường về đào tạo.

+ Đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp dạy học theo hướng hiện đại, phù hợp với chuẩn quốc tế ở tất cả các cấp học.

+ Chuẩn hóa liên thông, liên kết đào tạo từ giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp đến cao đẳng, đại học và sau đại học trong nước và quốc tế.

+ Đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục, đào tạo, xây dựng xã hội học tập với phương châm học tập suốt đời.

- Quy hoạch hệ thống các cơ sở giáo dục đại học nhằm đảm bảo hợp lý về cơ cấu ngành nghề, cơ cấu vùng miền, phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương và quốc gia. Tập trung xây dựng một số trường đại học đẳng cấp quốc tế.

- Đổi mới cơ cấu ngành nghề đào tạo theo hướng ưu tiên phát triển khối ngành nghề kỹ thuật, công nghệ, quản trị kinh doanh với mục tiêu xây dựng đội ngũ chuyên gia, kỹ thuật viên và các nhà quản lý, doanh nhân giỏi.

- Triển khai mạnh mẽ chương trình đào tạo 20.000 tiến sĩ cho các trường đại học, cao đẳng đến năm 2020, trong đó có khoảng 10000 tiến sĩ được đào tạo ở nước ngoài, nâng tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ từ 13% hiện nay lên 30%. Đổi mới cơ chế tuyển dụng giảng viên theo nguyên tắc cạnh tranh, người đứng đầu cơ sở đào tạo có quyền quyết định tuyển dụng, tăng lương và trả lương cho giảng viên theo tài năng và năng lực cũng như chấm dứt hợp đồng trước thời hạn đối với giảng viên không đáp ứng được yêu cầu giảng dạy.

- Tăng cường đầu tư và khuyến khích cán bộ, giảng viên và sinh viên nghiên cứu khoa học để các trường đại học thực hiện trở thành các trung tâm nghiên cứu khoa học.

- Mở rộng hợp tác về đào tạo, nghiên cứu với các trường đại học của các nước phát triển, khuyến khích giảng viên, chuyên gia nước ngoài và giảng viên là người Việt Nam ở nước ngoài tham gia giảng dạy tại Việt Nam; khuyến khích du học tại chỗ và chú trọng hoạt động tư vấn đề giúp người học định hướng nghề nghiệp, lựa chọn trường và hình thức học tập phù hợp năng lực, khả năng tài chính.