Một số suy nghĩ về báo chí trong hệ thống Liên hiệp hội Việt Nam
Cách đây hơn 50 năm, khi còn đang học ở trường phổ thông dựa theo hướng dẫn trên báo “Khoa học thường thức” ( nay là báo Khoa học và Đời sống), tôi và các bạn học cùng lớp đã lắp được chiếc máy thu thanh ga-len đầu tiên. Nói sao cho hết niềm vui của chúng tôi khi áp tai vào máy, giữa những âm thanh hỗn tạp của không trung, chúng tôi nhận ra nhạc hiệu quen thuộc của Đài phát thanh Tiếng nói Việt Nam. Có thể nói, báo chí khoa học đã có ảnh hưởng rất lớn đối với tôi trong suốt cuộc đời làm khoa học của mình.
Tôi đánh giá rất cao vai trò và sự đóng góp của báo chí thuộc hệ thống Liên hiệp hội Việt Nam. Là Tổng biên tập một tạp chí khoa học từ năm 1996, tôi hiểu rất rõ rằng trong hoàn cảnh hiện nay không dễ gì mà duy trì được việc xuất bản của một tờ báo hay một tạp chí. Trên báo chí thuộc hệ thống Liên hiệp hội Việt Nam hầu như không có những bài viết mang tính chất “ câu” khách nhưng thông qua các bài viết, người ta có thể nhận ra ngay được trình độ hiểu biết sâu về khoa học và công nghệ của các tác giả, và quan trọng hơn cả, là cái tâm trong sáng của những người cầm bút mong muốn đóng góp sức lực của mình vào sự nghiệp phát triển khoa học và công nghệ của đất nước. Đấy chính là thế mạnh của báo chí trong hệ thống Liên hiệp hội Việt Nam. Và điều đó cũng giải thích tại sao báo chí thuộc hệ thống Liên hiệp hội Việt Nam được trí thức khoa học và công nghệ trong và ngoài nước quan tâm đón đọc như vậy. Rất mong trong những năm sắp tới hoạt động báo chí thuộc hệ thống Liên hiệp hội Việt Nam sẽ tập trung vào những hướng chính sau đây:
Trước hết, báo chí là diễn đàn để trí thức khoa học và công nghệ trong và ngoài nước đề xuất, tham mưu cho Đảng và Nhà nước những vấn đề lớn về đường lối, chủ trương chính sách phát triển đất nước, nhất là về khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo, chính sách đối với trí thức. Trong thực tế đã có những ý kiến đóng góp rất đáng chú ý của của các cán bộ nghiên cứu. Tôi còn nhớ, ngay từ năm 1997, trước khi xảy ra những vụ việc năm 2001 ở Tây Nguyên, trên cơ sở nghiên cứu tình hình kinh tế - xã hội ở một số tỉnh Tây Nguyên, một nhóm cán bộ khoa học thuộc Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Quốc gia lúc bấy giờ đã nhận định và kiến nghị : cần quan tâm giải quyết những vấn đề bất hợp lý về phân bố ruộng đất ở Tây Nguyên nếu không có thể sẽ dẫn đến những bất ổn về xã hội ở vùng này. Thực tế sau này đã chứng minh nhận định trên là đúng.
Qua nhiều năm làm công tác quản lý ở các viện nghiên cứu, được trực tiếp tiếp xúc với nhiều cán bộ khoa học, tôi thấy anh chị em vẫn còn một số băn khoăn về chính sách đối với trí thức. Đó là việc làm thế nào tận dụng sự đóng góp của các cán bộ khoa học có trình độ cao đã đến tuổi nghỉ hưu nhưng còn có sức khoẻ và có nguyện vọng tiếp tục làm việc để tránh tình trạng hẫng hụt về cán bộ hiện nay. Đó là việc thay đổi cơ chế quản lý tài chính sao cho phù hợp đối với đặc điểm của công tác nghiên cứu khoa học. Đó là việc tạo cơ chế để cán bộ khoa học và công nghệ có thể đóng góp ý kiến và tham gia vào việc giải quyết những vấn đề khoa học và công nghệ quan trọng của đất nước. Đấy chỉ là một số những vấn đề mà anh chị em trí thức khoa học và công nghệ mong mỏi có được tiếng nói của mình trên báo chí
Tiếp đó, báo chí thuộc hệ thống Liên hiệp hội Việt Nam là diễn đàn để trí thức khoa học và công nghệ trong và ngoài nước thể hiện ý kiến qua việc chủ động tư vấn, phản biện và giám định xã hội trong qúa trình xây dựng các đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; các chương trình, dự án, đề án lớn về phát triển khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo, kinh tế - xã hôị trước khi cấp có thẩm quyền quyết định. Như chúng ta đều biết, tại kỳ họp thứ bảy vừa qua, Quốc hội đã thảo luận rất sôi nổi chủ trương xây dựng đường sắt cao tốc Hà Nội – Thành phố Hồ Chí Minh. Báo chí thuộc hệ thống Liên hiệp hội Việt Nam đã phản ảnh rất kịp thời ý kiến của bạn đọc về chủ trương này. Trong thời gian Quốc hội họp, Uỷ ban Khoa học công nghệ và môi trường của Quốc hôi cũng đã nhận được rất nhiều thư đóng góp ý kiến của nhiều cán bộ khoa học và công nghệ, trong đó có nhiều cán bộ đã nghỉ hưu rất am hiểu và giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực công nghệ và kinh tế đường sắt. Tất cả những ý kiến này, kể cả những ý kiến đóng góp được đăng trên báo chí của Liên hiệp hội Việt Nam đã được các đại biểu Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội xem xét và tiếp thu nghiêm túc, thể hiện rõ sự trân trọng của cơ quan quyền lực cao nhất của cả nước đối với ý kiến của cử tri là trí thức khoa học và công nghệ.
Cuối cùng, tôi muốn nói đến vai trò của hệ thống báo chí thuộc Liên hiệp hội Việt Nam trong việc phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ và đặc biệt trong việc động viên, khuyến khích, tôn vinh những trí thức khoa học và công nghệ có những đóng góp xuất sắc trong việc đưa những tiến bộ khoa học và công nghệ vào trong đời sống và sản xuất. Tôi được biết những anh chị em cán bộ nghiên cứu khoa học không có học vị cao, cũng không có những công trình được đăng trên những tạp chí quốc tế nổi tiếng nhưng đã có những đóng góp xuất sắc trong lĩnh vực nghiên cứu ứng dụng và đã được nhân dân đánh giá cao. Đấy là những người hàng tháng trời đi khảo sát ở tỉnh Hà Giang để tìm ra được mô hình hồ treo cấp nước cho đồng bào vùng cao và hiện nay mô hình này đã được Chính phủ lựa chọn để triển khai trên diện rộng. Đấy là những người ngày đêm âm thầm phân tích gien của những bộ hài cốt để mỗi năm trả lại tên cho gần một trăm liệt sĩ. Đó là một nữ cán bộ sức khoẻ yếu nhưng đã lăn lộn ở các địa phương còn khó khăn để lắp hàng chục trạm xử lý nước phèn cho các trường học, trạm y tế, đồn biên phòng. Đấy là những tấm gương rất xứng đáng được tôn vinh.
Nhân ngày Báo chí Việt Nam, tôi rất vui mừng được chia sẻ một số suy nghĩ của mình về hoạt động của báo chí thuộc hệ thống Liên hiệp hội Việt Nam. Thay mặt Đoàn Chủ tịch Hội đồng trung ương Liên hiệp hội Việt Nam, tôi xin gủỉ đến toàn thể các đồng chí lãnh đạo, phóng viên, viên chức những lời chúc mừng tốt đẹp nhất. Chúc các đồng chí luôn mạnh khoẻ, hạnh phúc và thành công.
